کێشەی زەوی و زاری ژمارەیەک گوندی کلدو ئاشوور لە پارێزگای دهۆک، کە ئێستا زەقبووەتەوە، لە دوو قۆناخی جیاوازو لە دوو سەردەمی حوکمڕانیدا سەریهەڵداوە، یەکەم سەردەمی بەعس، دووەم دوای ڕاپەڕین و لە سایەی حکومەتی هەرێمدا. لەهەردوو قۆناخەکەشدا، بۆ بەرژەوەندی چەند کەس و دەستەیەکی عەشایەری چەکدارو دەستڕۆیشتووی دەڤەرەکە، دەستدرێژیی کراوەتە سەر زەوی و زاری چەند گوندێکی کریستییاننشین و زەوتکراون. کێشەکە لەنێوان دوو لایەنی ستەملێکراوو ستەمکاردایەو، لە بنەڕەتدا کێشەیەکی حقووقی- یاساییە و، کە لە دۆخێکی ئاساییدا دەبووا لە دادگادا یەکلایی بکرێتەوە.
هەرچ لایەنێکی تێکەڵ بەم کێشانەش کاتێک کە مل بە کۆتا بڕیاری دادگا نادات، دەبێ بە ڕێ و شوێنی توندی یاسایی سزا بدرێت.
لە سایەی ئەم مۆدێلە حوکمڕانییەی ئێستا، کە هەرێمی کوردستان و عێراق بە ڕێوەدەبات، لەهەر ناوچەیەکدا کۆمەڵە کەسان و گروپی "بان یاسا" پەیدابوون، کە بەوپەڕی چاوقایمییەوە سامانی گشتی وڵات تاڵان دەکەن و دەستدرێژی دەکەنە سەر ماڵ و موڵکی هاووڵاتییان و یاسا پێشێل دەکەن و مل بە بڕیارەکانی دادگا نادەن. ئەم جۆرە کەس و گرووپانەش یان راستەوخۆ کەسانی لێپرسراوو دەستڕۆیشتووی ناو دەسەڵاتن، یان کەسانی سەر بەو ناوەندانەن.
بەشێک لە کێشەکانی ئەو گوندانەی پارێزگای دهۆک لە دادگاکاندا بە قازانجی خاوەن موڵکەکان لە هاووڵاتیانی کلدو ئاشوور بڕاوەتەوە، بەڵام لایەنی دەستدرێژیکار مل بە بڕیارەکانی دادگا نادات و ، دەزگا پەیوەنددارەکانی حکومەتیش خۆیان لە سەپاندنی یاسا دەدزنەوە.
هاوکاتیش بە پێچەوانەی دەڤەرەکانی تری عێراق ، لە هەرێمی کوردستاندا بە ئەندازەیەکی باش ئارامیی و پێکەوەژیان و ئاشتی کۆمەڵایەتی هەبووەو هەیەو دەشبێ بپارێزرێت، ئەمەش بەرهەمی یەک سەدەی پڕ لە قوربانی بەهادارو تێکۆشانی سەختی گەلی کوردو تەواوی گەلی کوردستانە بە نەتەوەی کلدو ئاشوورو سریانیشەوە، کە لە خەباتی پێشمەرگایەتیی دژی دیکتاتۆریی و لە شەڕی دژی "داعش" و لە پرۆسەی چەسپاندنی فیدرالییەت و بنیاتنانی هەرێمی فیدرالی کوردستاندا، ئەوان هاوسەنگەرو هاوخەباتی گەلی کورد بوون و لەم پێناوەشدا ژمارەیەک لە باشترین کوڕان و کچانی کلدو ئاشوور گیانی خۆیان بەخشی، هەروا تەواوی گەلی کوردستان بە نەتەوە و ئایین و ئایینزاکانیانەوە، پێکەوە دووچاری شاڵاوی بەدناوی ئەنفال و ڕاگوێزانی زۆرەملێ و سیاسەتی رەگەزپەرستانەی "تعریب" بوونەوە.
هاودەنگی و پشتیوانی داخوازییە رەواکانی گردبوونەوەکەی رۆژی شەشی تەمووز لە بەردەم پارێزگای دهۆکدا. بۆ جێبەجێکردنی بریاری دادگاو کۆتایی هێنان بە دەستدرێژیکردنە سەر زەوی و سامانی هاووڵاتیانی ئەو گوندانە ، ئەرکی هەموو کوردستانییان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنیی و
خەڵکانی رووناکبیرە، چجای هیزە چەپەکان و لایەنەکانی دەرەوەی دەسەڵات، تا فشار بخرێتە سەر حکومەتی هەرێم و کۆتایی بەم دەستدرێژیی و یاساشکێنیانە بهێنرێت.
راستە لە تەواوی کوردستان و عێراقدا ، نموونەی ئەم دەستدرێژیانە هەن و کۆمەڵێک لە سەرمایەدارانی هەڵتۆقیوی دەسەڵات و میلیاردێرە مشەخۆرەکانی "حزب"، لەناو شارەکان و دەوروبەریاندا دەست بەسەر زەوی کشتوکاڵیی و موڵکی گشتیدا دەگرن و زەوتیان دەکەن و بە ناوی پرۆژەی بووژاندنەوەو بیناسازییەوە بازارییان پێوەدەکەن و خۆیانی پێ دەوڵەمەندتر دەکەن، ئەمانەش لە دوورمەودادا لێکەوتووەکانیان داتەپینی وڵات و نەهێشتنی شیرازەی کۆمەڵایەتیی و چەسپاندنی کۆمەڵە یاساو ڕێسایەک دەبێت کە وەڵامدەرەوەی حەزو چاوچنۆکییەکانی ئەوان بێت.
ئەم دەستدرێژییانەش زیاتر دەرهەق بە توێژو گروپە لاوازەکانی کۆمەڵگە ئەنجام دەدرێت، ئەوانەی کە لەرووی قەبارەی دانیشتوانەوە کەمترن، یان لە رووی ئایینی و ئایینزاییەوە لە زۆربە موسڵمانی کۆمەڵگە جیاوازن.
هەر بۆیە ئەو دەستدرێژییانەی کە لە چەند گوندێکی پارێزگای دهۆک، هەروا لە دەشتی نەینەواو شوێنەکانی تریش کراون یان دەکرێن، ئەگەر هەرەمەکیش بن، لێکەوتەی ئەم جۆرە سیگناڵانەیان پێوە دەبینرێت.
پێکەوەژیان کە ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی لە کۆمەڵگەی ئێمەدا هەیە، یەکێکە لە کۆڵەگەکانی ئاسایشی وڵات و، دەبێت پارێزراو بێت و، ڕاشکاو بین لەوەی کە ڕێگە بە هیچ کەس و گروپێک نادرێت ونەدرێت، کە خەونی بەرهەمهێنانەوەی تیۆری " ماسییە گەورەکان ماسییە بچووکەکان دەخۆن" ی هەبێت، کە خودی گەلی کورد لە هەر چوار دەوڵەتەکەدا بەدەست ئەو سیاسەتەوە دەناڵێنێت. لە هەمانکاتدا دەبێ ئەو سیاسییانەش ریسوابکرێن کە دەیانەوێت بەرژەوەندیی شەخسیی وململانێکانیان لەگەڵ حکومەتی هەرێمدا، بۆ کێشەی نەتەوایەتی و ئایینی بگۆڕن و، هەر لەو ڕێگایەشەوە پەلاماری قەوارەی دەستووریی هەرێمی کوردستان دەدەن.
نەتەوەی کلدو ئاشوورو سریان و ئەرمەن، بەشێکی دانەبڕاوو ڕەسەنی کوردستانن و ئەوان و کورد تەنیا لە ئاووخاکدا هاوبەش نین، بەڵکو یەک چارەنووسیش پێکەوەی گرێداون.
لەو چوار دەوڵەتەدا کە کوردستانیان بەسەردا دابەشکراوە، کلدو ئاشوورو سریان و ئەرمەن و ... هتد هەن، لە هیچکام لەو چوار دەوڵەتەدا دان بە ئیدنتیتێتی نەتەوایەتی ئەواندا نەنراوە، لەباری ئایینیشەوە، لەو چوار دەوڵەتە زۆرینە موسڵمانەدا، بە چەشنی جیاجیا فشاریان لەسەرە. بەڵام لە هەردوو ئەزموونی باشوورو رۆژئاوای کوردستاندا، بەفەرمی دان بە پێناسەی بەجیاهەڵکەوتووی نەتەوایەتی ئەم گەلانەدا نراوەو زمانی سریانی و ئەرمەنیی زمانی فەرمی خوێندنە لە قوتابخانەکانیانداو، تا ئەندازەیەکی بەرچاویش مافە سیاسی و ئیداریی و کولتورییەکانیان بەدیهاتوون و، لە هەردوو هەرێمەکەدا ئاڵای نەتەوەیی ئەم گەلانە بەفەرمی ناسراون و ڕێزیان لێگیراوە.
من ئەو هەنگاوانە بە عاجباتی نابینم و دەزانم ئەوە بەشێکە لە مافی ئاسایی هەر گەلێک و هەرچ کاتێکیش ناوچەی دەشتی نەینەوا و ماددەی ١٤٠ یەکلایی ببێتەوە، دەبێ مافە سیاسیی و نەتەوایەتییەکانیان فرەوانتر بکرێن و چوارچێوەی یاساییان بۆ دابڕێژرێت. هەر کەسێکیش ئەم راستییانە نابینێت، کەیفی خۆیەتی.
تێبینی بۆ سێ حزبە ئاشوورییەکە!!
ئەوسێ حزبە ئاشوورییەی کە گردبوونەوەکەی دهۆکیان رێکخستبوو، دەستیان خۆشبێت، هەموو کارێکی شارستانییانەی مەدەنیی هەم درووستەو هەم زووتر و خێراتر دەنگی دەگات و هەم مافێکی بە دەستوور گەرەنتیکراوە. من قسەم لەم بارەیەوە نییە.
بەڵام داخوا بەر لە گردبوونەوەکە پێوەندیتان بە هچ هێزو رێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنیی پارێزگای دهۆکەوە کردبوو بۆ بەشداریکردن و کاریگەرتربوونی گردبوونەوەکەتان؟ ئایا باشتر نەبوو ژمارەیەک لەو پانکارت و دروشم ولافیتانەی بە عەرەبی و ئینگلیزی و سریانی ئامادەتان کردبوو، بەزمانی کوردیش بوایە. ئەرێ بیرتان چوبوو یان بە پێی تیۆری"کەیفی خۆمە" سیاسەت دەکەن؟!
لە گردبوونەوەکەدا دەیان ئاڵای حزبی و نەتەوەیی خۆتان بەرزکردبووەوە، دیارە ئێوەش وەک هەر گەلێک مافی خۆتانە شانازی بەئاڵاو رەمزی نەتەوایەتی خۆتانەوە بکەن. بەڵام داخوا نەدەکرا لەناو ئەو چەندان ئاڵایەدا چەند ئاڵایەکی فەرمیی حکومەتی کوردستانیش هەبایە. بەتایبەتی ئێوە سیاسەت دەکەن و خۆتان بە قسسەکەری فەرمیی گردبوونەکە دەزانن و، هاتوون موخاتەبەی حکومەتێک دەکەن، بەڵام لەناو دەیان ئاڵادا شوێنێکتان بۆ ئاڵای ئەو حکومەتە دانەناوە. لەکاتێکدا گەلی کلدو ئاشوور ئاڵای کوردستان بە ئاڵای فەرمیی هەرێمەکەیان دەناسن و هیچ نارەحەتییەکیشیان دەرهەق بەو ئاڵایە نییە. لەهەمان کاتدا ئاڵای حکومەتی کوردستان دووەمین ئاڵای فەرمیی ودەستوورییە لەعێراقدا.
کاتی خۆی لە خۆپێشاندانیکی گەورەی کوردستانیانی سوێد لە ستۆکهۆڵم دەیان ئاڵای کوردستان بەدەست خۆپێشاندەرانەوە دەشەکانەوە، کەچی یەک ئاڵای سوێدیی نەدەبینرا، یەکسەر پێوەندی کرا بە کۆمیتەی ڕێکخەری خۆپیشاندانەکەوەو پێیان گوترا، ئایا ئێمە دەمانەوێ سوێدییەکان ناڕەحەت بکەین و وەک کۆمەڵە ئاوارەیەکی نامۆ و سەربە کێشە خۆمان بنوێنین، یان پێویستمان بەوەیە سوێدییەکان لێمان بگەن و وەک بەشێک لە خۆیان تەماشامان بکەن، خۆ وتاری سەرەکی خۆپیشاندانەکەش بە سوێدییە، ئەی کوا ئاڵای سوێد؟ لەکاتێکدا ئێمە ژمارەیەکی زۆرمان هەڵگری پاسپۆرتی سوێدین. ئێمە دەبێت وەک کوردستانیانی جێنشینی سوێد خۆمان بناسێنین نەک وەک خەڵکانێکی نامۆ بەم کۆمەڵگایە. خۆشبەختانە هەر لەو خۆپێشاندانەدا بەخێرایی ئەم ئاریشەیە چارەکراو، لەو کاتەوە تا ئێستا من هێچ چالاکیەکی کوردستانیم نەدیوە بەبێ ئاڵای سوێد.
دوا وشە!
هەرێمی کوردستان، وڵاتی هەموو ئەو گەل و نەتەوەو ئایین و ئایینزایانەیە کە تیایدا دەژین. جوانییەکانی منارەی مزگەوت و خاچی مەسیح و زەنگی کڵێساو پیرۆزییەکانی لالش و ماڵەکانی خواپەرستیی زەردەشتیان و کاکەیی و یارسانییەکان و ئەو جوانییانەی جووەکانی کوردستان بەر لە بەتۆپزی دەرکردنیان بە ئیمەیان بەخشیوە، هەر هەموویان هێژان و بەشێکی زیندووی کولتووری دەوڵەمەندو رەنگاوڕەنگی کوردستانەکەمان پێکدێنن. ڕێزگرتن و پاراستنی ئەم فرەڕەنگیی و راستییانە، بەجیاهەڵکەوتوویی کولتوور و شوناسی هەرێمی کوردستان گەرەنتی دەکەن و لە درۆی یەکنەتەوەو یەکزمان و یەکئایین و یەکڕەنگ، کە دەوڵەتانی ناوچەکەیان بەسەرەوە دامەزراوە، دوورمان دەخەنەوەو هیچ ڕەنگکوێرییەکی دەمارگیڕیی تایفیی و نەتەوەیی و ئایینیی زەفەرمان پێ نابەن.