شوناس!

چیا عەباس
  2019-11-19     616
شوناس‌و نەتەوەو فکرو سیاسەت‌و ئاین
داگیرکەران و دوژمنان درێغیان لە دژایەتیکردن و کوشتن و وێرانکردنی کورد و کوردستان نەکردوە، زلهێزەکانی دنیا و ئەوروپا لە گەلێک وێستگەکانی ئەو مێژوەدا گەر ئاسانکەر و گەمەکەری پشت پەردەی ئەو روداوانە نەبوبن بێدەنگ بون یاخود نوزەیەکی زۆر لاوازیان لێ دەرچوە.

شۆرش و سەرهەڵدانەکانی کورد بۆ بەرگریکردن بوە لە شوناسی نەتەوەیی و نیشتمانەکەی و بەدەستهێنانی مافە رەواکانی. بە هۆی گەلێک هۆکارەوە کورد ناچار بوە پرۆسەکە تیهەڵکێشی پرسە سیاسی و حوکمرانی و ئابوریەکانی نەتەوەکانی وڵاتانی داگیرکەری کوردستان بکات، پرۆسەیەک سود و زەرەری هەبوە. لە ئاکامی ئەو تێهەڵکێشکردنە و زاڵبونی ئیرادەی نێودەوڵەتی و ئیقلیمی بە سەریدا چەندین جار کورد کراوەتە قوربانی و دوچاری شکستی گەورە بۆتەوە.

مێژو سەلماندویەتی شوناسی نەتەوەیی بەهاتر و گشتگیرتر و کاریگەرترە لە هزرە سیاسی و ئاینی و فکریەکان، بۆیە بۆتیشە زەمینە و هاندەر و دارێژەریان.

ئیسلام و قورئانی پیرۆز بە زمانی عەرەبی لە ناو جەرگەی نیشتمانی عەرەب و هزری عەرەببونی ئەو سەردەمەدا ئاشکرا کراون و سەریان هەڵداوە. لە سورەتی یوسف ی قورئانی پیرۆزدا هاتوە: ‌" إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْێ‌نًا عَرَبِیًّا ڵعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ "، زمانی عەرەبی قورئان زەمینە و هۆکاری بنەرەتی بو بۆ رێکخستن و دارشتنی زمانێکی یەکگرتو بۆ نەتەوەی عەرەب، کە کۆڵەکەیەکی بنەرەتی شوناسی نەتەوەییە. 

لەو سەردەمەدا ئیسلام بوە سەرقافڵەی شوناسی نەتەوەیی عەرەب، ئەمەش زەمینەخۆشکەرێکی گرنگ بو بۆ بەرفراوانکردنی دەسەڵاتی عەرەب، ئەو دەسەڵاتەی تا دەروازەکانی ئەوروپا گەیشت. نەتەوەکانی تریش کە ئیسلامیان کردە سەرقافڵەی خواست و تەماعەکانیان بە هەمان شێوە رویان لە هەڵکشاندن کرد، وەک لە ئەزمونی ئیمپراتۆریەتی عوسمانلیدا رویدا.   

ئەم تێکەڵاوکردنە تا ئەم چرکەیەش زەمینە و هۆکارێکی گرنگی شەر و ماڵوێرانی و کێشەکانی جیهانی عەرەب و ئیسلامە کە زۆرینەی قەیران و شەر و تێرۆریزم و ناکۆکیە سیاسی و مەزهەبیەکانی دنیایان لە خۆ گرتون.    

نازیەتی هتلەر لە بنەرەتدا لە لێکدانەوەی ئەو سەردەمە، لە چوارچێوەی حزبێکی ناسیۆنالیستی فاشی، بۆ شوناسی نەتەوەیی و نیشتمانی جەرمەن سەری هەڵدا، لەو باوەرەدا بون ئەوان زۆر پێشکەوتوتر و جیاوازترن لە رەگەز و نەتەوەکانی تر. 

دوای روخاندنی دیواری بەرڵین و یەكگرتنەوەی دو بەشەکەی ئەڵمانیا بە کاریگەری هەمان شوناسەوە، بەڵام بە ناوەرۆک و شێوازێکی زۆر جیاواز لەوەی سەردەمی نازی، ئەڵمانیا بۆتەوە هێزێکی گەورەی دنیا. لەم ئەزمونەدا دەردەکەوێت کاریگەری شوناسی نەتەوەیی گرێدراوە بەوەی لە لایەن چ هێز و هزریکی سیاسی و فکریەوە نوێنەرایەتی و رابەرایەتی دەکرێت. 

دروشمەکانی ناسیۆنالیزمی عەرەبی " امه‌ عربیه‌ واحده‌ ژات رساله‌ خالده‌" و " من ا