ڕێککەوتنی ترەمپ لەگەڵ ئێران شکستی هێنا، چونکە بۆردومان و سزا ئابوورییەکان گۆڕانی ڕەفتارەکانی ئێرانی لێنەکەوتەوەو دەرکەوت واشنتۆن ناتوانێت بەم شێوەیە ئیرادەی خۆی بەسەر ئێراندا بسەپێنێت.
ئاوێنە: ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بڵاویکردەوە، ئەمریکا هێرشە سەربازییەکانی بۆ سەر ئامانجە ئێرانییەکان زیاد کردووە و هیچ دانوستانێکی نوێ پلانی بۆ دانەنراوە، ئیدارەی ترەمپ وازی لەکاری دیپلۆماسی هێناوە و بەبێ پلانێکی ڕوون دەگەڕێتەوە بۆ سزا توندەکان و فشارە سەربازییەکان. لەبەرئەوەی دووبەرەکی ناوخۆیی لە ئێران و لێکدانەوە جیاوازەکانی ڕێککەوتنی گەرووی هورمز، دۆخی ناوچەکەی ئاڵۆزتر کردووە.
دوای کەمتر لە مانگێک لەدەستپێکردنی گرێبەستەکە، هێرشکردنە سەر سێ کەشتی کە بە گەرووی هورمزدا تێدەپەڕین، کە کەناڵێکە لە دەرەوەی کۆنترۆڵی ئێران، وایکرد ترەمپ بڕگەیەک هەڵبوەشێنێتەوە کە ڕێگەی بە ئێران دەدا نەوت بفرۆشێت. ئەمریکا لە ماوەی دوو ڕۆژدا زیاتر لە ١٧٠ ئامانجی سەربازی ئێرانی بۆردومان کردووە. هیچ دانوستانێکیش لە بەرنامەدا نییە، لانیکەم بۆ ئێستا.
ئەگەر ئێستا ترەمپ و یاریدەدەرەکانی پلانی C یان هەبێت - دوای ئەوەی بۆردومانەکان و ڕێککەوتنێکی سەرەتایی شکستی هێنا - ئەوا ئاشکرایان نەکردووە. بەڵکو پێدەچێت بگەڕێنەوە بۆ گەمارۆ نەوتییەکان و ئەو هێرشانەی کە ترەمپ بە وێرانکەر وەسفی دەکات بەڵام تا ئێستا تەنها ئەو ئاژاوەگێڕییەی ئێستای لێکەوتووەتەوە.
جێگری سەرۆک جەی دی ڤانس ڕۆژی چوارشەممە وتی: باشە، لۆژیکەکە زۆر سادەیە. جێگری سەرۆکی ئەمریکا کە دژی هێرشی ٢٨ی شوبات بوو بەڵام لەو کاتەوە دەستی بە بەرگریکردن لەشەڕەکە کردووەو دەڵێت: ئەگەر تەقە لە کەشتیەکان بکەن، ئێمە بە ڕەهایی لەناویان دەبەین.
بەڵام هێشتا ئیدارەی ئەمریکا نەیتوانیوە بڵێت بۆچی پێی وایە ئەم تێکەڵە شەڕە ئابوورییە و بۆردومانە ئەمجارە ئەنجامێکی جیاواز بەرهەم دەهێنێت. ڕیچارد ئێن هاس، دیپلۆماتکار لەوەزارەتی دەرەوە و لە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لەسایەی چەند ئیدارەیەکدا کاری کردووە، لەنێویاندا ئیدارەی جۆرج بوش لە ڕۆژانی سەرەتای شەڕی عێراقدا، وتی: ئێمە لە جۆرێک لە چەقبەستوویی ستراتیژیداین.
وتیشی "دووفاقی لێرەدا ئەوەیە کە تا زیاتر هێرش بکەین، ئێرانییەکان زیاتر هێرش دەکەنە سەر ژێرخانی نەوت و وزە لە کەنداو. هێشتا ئیدارەی ئەمریکا نەیتوانیوە چۆن بەرگری لەو دامەزراوانە بکات. ترەمپ، وتی سەرەتا هیوای خواست بتوانێت بۆردومانیان بکات بۆ گۆڕینی ڕژێم، دواتر هیوای خواست بتوانێت بۆردومانیان بکات بۆ تەسلیمبوون - هیچ کامیان کاریان نەکرد".
کاتێک ترەمپ بە ئاشکرا باسی ئێران دەکات، بە دەگمەن باسی ئەو دابەشبوونانە دەکات کە کۆمەڵگای ئێرانی گرتووەتەوە. بەڵکو وەک ئەوەی حکومەتێکی ڕێکخراو بێت، بەسەرۆکایەتی موجتەبا خامنەیی کوڕی ڕێبەری باڵای کوژراوو یەکێک لە کۆمەڵێک سەرکردەی تازەپێگەیشتوو کە تەنها چەند هەفتەیەک لەمەوبەر ترەمپ بە "عەقڵانی"تر لە سەرۆکەکانی پێش خۆیان ناوی دەبردن. ڕۆژی چوارشەممە، لە ئەنقەرە، بە شێوەیەکی دیار بە "نەخۆش" ناوی بردن.
ڕۆژی پێنجشەممە، کە تازە لە کۆبوونەوەی لوتکەی ناتۆ گەڕایەوە، ترەمپ و یاریدەدەرەکانی بە ئاشکرا هیچیان لەبارەی هەنگاوەکانی داهاتوویانەوە نەگوت. بەرپرسێکی ئەمریکی کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، وتی ئیدارەی ئەمریکا پابەندە بە دۆزینەوەی چارەسەرێکی ئاشتیانە و پێشبینی دەکات "دانوستانە تەکنیکییەکان" بەردەوام بن. بەڵام تەنانەت ئەو دەستەواژەیە پڕە لە دژایەتی، چونکە ئەو دابەشکاریانەی کە ڕووبەڕووی تاران و واشنتۆن دەبنەوە "تەکنیکی" نین — سیاسین و دانوستانکارانی ئاستی خوارەوە دەسەڵاتی چارەسەرکردنیان نابێت.
ڕێککەوتنی ئاگربەستی مانگی حوزەیران لەهەموو پرسە سەرەکییەکاندا ناڕوونە، لەوانە ئایا ئێران کۆنترۆڵی کۆگاکانی سووتەمەنی ئەتۆمی خۆی دەپارێزێت یان نا. بەپێی ڕێککەوتنێکی ساڵی 2015 کە لەلایەن باراک ئۆباما سەرۆک کۆمارەوە واژۆ کرا بەڵام دواتر ترەمپ کشایەوە، ئێران زیاتر لە 97%ی ئەو کەلوپەلانەی کە ئەوکاتە هەیبوون ڕادەستی کرد.
بەڵام ڕەنگە یەکەم ناکۆکی سیاسی لەسەر کۆنترۆڵکردنی گەرووی هورمز بێت، کە ئیدارەی ئەمریکا باجی بڕگەیەکی ناڕوون دەدات لەیاداشتنامەی لێکتێگەیشتن کە ترەمپ لەڤێرسای واژۆی کردووە. نموونەیەکی کلاسیکە کە چی ڕوودەدات کاتێک بەرپرسانی ئێران و ئەمریکا لە بەڵگەنامەیەکی دانوستانکراودا لەبڕگەیەکدا رێککدەکەوب و دواتر زۆر جیاواز لێکدەدەنەوە.
لە بڕگەی پێنجەمی ڕێککەوتننامەکەدا هاتووە: “کۆماری ئیسلامی ئێران بە واژۆکردنی ئەم یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنە، ڕێکخستنەکان، بە هەموو هەوڵێکەوە، بۆ تێپەڕبوونی سەلامەتی کەشتییە بازرگانییەکان، بێ بەرامبەر بۆ ماوەی ٦٠ ڕۆژ، لە کەنداوی فارسەوە بۆ دەریای عومان و بە پێچەوانەوە، ڕێکدەخات”.
ترەمپ و یاریدەدەرەکانی پێیان وابوو ئەمە کلیلی ئازادکردنی کەشتیوانی و تاوانبارکردنی ئێرانییەکانە. ئێرانییەکان وەک دەرچەیەک بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێڕەوی سەرەکی گواستنەوەی نەوت دەیانبینی و پێداگرییان لەسەر ئەوە دەکرد کە کەشتیەکان لە ڕێگەی کەناڵێکی نزیکتر لەکەناراوەکانیانەوە گەشت بکەن. لە کۆتاییدا ئێران ڕایگەیاندووە کە بەنیازە پارە وەربگرێت بۆ تێپەڕین بە گەرووی هورمز.
کاتێک هێزی دەریایی ئەمریکا دەستی کرد بە یاوەریکردنی کەشتییەکان نەک ئەوەندە بە نهێنی لە ڕێگەی کەناڵێکی جیاوازەوە، لە نزیک عومان، ئێران وەڵامی دایەوە و تەقەی لە هەندێک لە کەشتیەکان کرد. ئێستا بەپێی زانیارییەکانی لۆیدز لە لەندەن، هاتوچۆیەکی زۆر کەم لە ڕێگەی گەرووەکەوە هەیە. ئەوەش بووەتە هۆی بێزارکردنی ترەمپ و بووەتە هۆی ئەوەی کە ڕایبگەیەنێت کە ڕێککەوتنەکە "تەواو بووە". یاریدەدەرەکانی ترامپ پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن کە پێشێلی ڕێککەوتنەکە ناکەن.
ئەوان دەڵێن یاداشتنامەکە لەسەر بنەمای ئەدای کارکردنە و کردەوەکانی ئێران لەو تاقیکردنەوەدا شکستی هێناوە. هەموو ئەمانە ترەمپ دەباتەوە بۆ ئەو شوێنەی کە لە مانگی نیساندا بوو، کاتێک بۆی دەرکەوت کە هێزی سەربازی ناتوانێت کێشەکە چارەسەر بکات و زۆرێک لە ئێران هەر چارەسەرێکی دیپلۆماسی وەک یارییەکی چاوەڕوانی تا هێرشی داهاتووی ئیسرائیل-ئەمریکی دەبینن.
دوای پێشهاتەکانی ئەم دواییەی نێوان ئێران و ئەمریکا و هەڕەشەکانی ئێرانییەکان بۆ هێرشکردنە سەر بۆ ئیسرائیل، پرسیارەکە ئەوەیە کە ئایا ئیسرائیلیش لەڕێگادایە بۆ چوونە ناو شەڕەکەوە؟ کەناڵی سی ئێن ئێن بڵاویکردەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا هۆکارێکە بۆ ئەوەی ئیسرائیل هێشتا پەیوەندی بەشەڕەکەوە نەکردووە. بەگوێرەی ڕاپۆرتەکە، ترەمپ نایەوێت ئیسرائیل هێرش بکاتە سەر ئێران، لە ترسی لەدەستدانی کۆنترۆڵی دۆخەکە. لەڕاپۆرتەکەدا هاتووە، بەپێی سەرچاوەیەکی ئیسرائیلی، "ناتانیاهۆ پێی خۆشە بەشداری شەڕەکە بکات".
بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"یش، ئیسرائیل زانیاری هەواڵگری نوێی بە ئەمریکا داوە کە بە وتەی خۆی ئاماژەیە بۆ پلانێکی نوێی ئێران بۆ کوشتنی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا. لەڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ئاشکراکردنی ئەو پلانە دەتوانێت ئاماژە بێت بۆ پەرەسەندنی شەڕی نێوان واشنتۆن و تاران.