بەپێی پێشبینییە دیمۆگرافییەکان، تا ساڵی ٢٠٥٠ کەسانی تەمەن ٦٥ ساڵ و بەرەو سەرەوە نزیکەی ٣٠٪ـی کۆی دانیشتووانی یەکێتیی ئەورووپا پێکدەهێنن. ئەم گۆڕانکارییە وایکردووە زۆربەی وڵاتانی کیشوەرەکە ڕووبەڕووی کورتهێنانێکی گەورەی دەستی کار ببنەوە و خواست لەسەر خزمەتگوزارییەکانی چاودێریکردن بەردەوام لە بەرزبوونەوەدا بێت. بۆ ڕێگریکردن لە لێکەوتە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی ئەم دۆخە، چەندین وڵات یاساکانی کۆچ و کارکردنیان لەسەر بنەمای "لێهاتوویی، ئەزموون و زمان، بەبێ جیاکاری لەسەر بنەمای ڕەگەزنامە" هەموار کردووەتەوە.
ئاوێنە: لە تەنیشت "کارتی شین"ـی یەکێتیی ئەورووپا و سیستەمی "کارتی دەرفەت" کە ئەڵمانیا بۆ هەڵگرانی بڕوانامەی زانکۆیی و پیشەیی خستوویەتییە ڕوو، وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ئەورووپاش هەنگاویان ناوە بۆ دابینکردنی ڤیزای کار بەمەبەستی پڕکردنەوەی بۆشایی لە کەرتەکانی بیناسازی، گواستنەوە و گەیاندن، هۆتێل و چێشتخانەکاندا.
هاوکات لە کیشوەری ئاسیا، وڵاتانی وەک ژاپۆن و کۆریای باشوور بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دابەزینی ژمارەی دانیشتووان، دەستیان بە ڕاکێشانی کرێکاری لێهاتوو لە کەرتەکانی چاودێری، پیشەسازی و کشتوکاڵدا کردووە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە وڵاتە نەریتییەکانی کۆچ وەک کەنەدا، ئوسترالیا و نیوزلەندا، پشت بە "سیستەمی شەفاف" دەبەستن بۆ هەڵبژاردنی داواکاران لە بوارەکانی تەندروستی، ئەندازیاری، پرۆگرامسازی و پیشە دەستییەکاندا. بەو پێیەش، سەرەڕای هەڵکشانی ڕەوتی ڕاستڕەو، تێکەڵکردنی پرسی پەنابەری لەگەڵ کارکردن و توندکردنەوەی هەندێک ڕێکار، هێشتا دۆزینەوەی هەلی کار لە دەرەوەی وڵات بۆ کەسانی شارەزا وەک دەرفەتێکی کراوە ماوەتەوە.
ئیسپانیا و پورتوگال؛ ڕێکاری تایبەت بۆ کارکردنی دوورمەودا و پیشە باڵاکان
ئیسپانیا ڤیزایەکی گشتیی بۆ گەڕان بەدوای کاردا نییە کە هەر پیشەوەرێک لە دەرەوەی وڵاتەوە بتوانێت داوای بکات. بەپێی ڕێسای نوێی تایبەت بە بیانییەکان، ئەم جۆرە ڤیزایە تەنها دوو توێژ دەگرێتەوە:
منداڵ یان نەوەی ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک ئیسپانین.
خاوەنی هەندێک پیشەی دیاریکراو لە چەند ناوچەیەکی جوگرافیی تایبەتدا، کە بەپێی پشکی ساڵانەی حکومەت دیاری دەکرێت.
ئەم ڤیزایە مۆڵەتی مانەوەی ١٢ مانگ بۆ گەڕان بەدوای کاردا دەدات، بەو مەرجەی لە کاتی بەدەستهێنانی گرێبەستدا ڕێکارەکانی مۆڵەتی کارکردن تەواو بکرێن.
ئەم ڕێڕەوە جیاوازە لە "مانەوەی گەڕان بەدوای کار" کە تایبەتە بەو کەسانەی خوێندنی باڵایان لە ئیسپانیا تەواو کردووە؛ ئەو مۆڵەتە ڕێگە بە مانەوەی ٢٤ مانگی درێژنەکراوە دەدات بۆ دۆزینەوەی کار یان دەستپێکردنی پڕۆژەی بازرگانی، بەڵام لە ماوەی گەڕانەکەدا ڕێگە بە کارکردن نادات و پێویستی بە بیمەی تەندروستی و توانای دارایی هەیە کە بەندە بە پێوەری فەرمیی داهات لە ئیسپانیا (IPREM)، نەک بڕە پارەیەکی جێگیر بۆ هەمووان.
سەبارەت بە پیشەوەرانی خاوەن ئەزموون لە دەرەوەی یەکێتیی ئەورووپا لە بوارەکانی وەک دارایی، چاودێریی تەندروستی و ئەندازیاری، دەتوانن داوای "ڤیزای پیشەوەرانی خاوەن کارامەیی بەرز" بکەن، بە مەرجێک گرێبەستی کاریان لە ئیسپانیا هەبێت و مەرجەکانی بڕوانامە یان ئەزموونیان تێدابێت. هەروەها دەرفەتی پێشکەشکردن بۆ "ڤیزای کۆچەرە دیجیتاڵییەکان" (Digital Nomad Visa) بەردەستە کە تایبەتە بەو کەسانەی لە دوورەوە (ئۆنلاین) بۆ دامەزراوەی دەرەوەی ئیسپانیا کار دەکەن و تەنها لە پرۆگرامساز و دیزاینەراندا سنووردار نەکراوە. مەرجە سەرەکییەکانی ئەم ڤیزایە بریتین لە:
بڕوانامەی زانکۆیی لە زانکۆیەکی باوەڕپێکراو یان ئەزموونی پیشەیی پێویست (بڕوانامەکانی زانست، تەکنەلۆژیا، ئەندازیاری، بیرکاری، کارگێڕیی کار و چاودێریی تەندروستی بەهایەکی بەرز و خواستی تایبەتیان لەسەرە).
سەلماندنی پەیوەندیی پیشەیی لەگەڵ شوێنی کارەکە.
سەرچاوەی دارایی پێویست و بیمەی تەندروستی.
کەشفی هەژماری بانکیی پشتڕاستکراوە؛ لەم خاڵەدا دانانی بڕە پارەیەکی زۆر لە دوایین ساتەکاندا بەبێ ڕوونکردنەوە، ڕەنگە ببێتە هۆی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە.
لە پورتوگالیش، یاسای ژمارە ٦١/٢٠٢٥ کە لە ٢٣ـی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ـەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، ڤیزای پێشووی گەڕان بەدوای کاری هەڵوەشاندەوە و "ڤیزای گەڕان بەدوای کار بۆ خاوەن کارامەییە بەرزەکان"ـی خستە شوێنی، بەڵام هێشتا بەهۆی چاوەڕوانی بۆ دەرچوونی ڕێنماییە ڕێکخراوەییەکان، دەرگای پێشکەشکردن بۆی نەکراوەتەوە.
ئەڵمانیا؛ کارتی دەرفەت و سیستەمی خاڵبەندی
ئەڵمانیا بەردەوامە لە پێویستییەکانی بۆ کەسانی شارەزا لە بوارەکانی ئەندازیاری و تەکنەلۆژیای زانیاری، بەڵام زۆرترین خواستی لەسەر پیشەکانی پەرستاری و چاودێریی تەندروستییە. هاوکات کورتهێنان لە کەرتی بیناسازی و پیشە دەستییەکاندا هەیە، لەگەڵ بوونی خواست لەسەر چێشتلێنەر، شۆفێری پیشەگەر و کارمەندانی چاودێریی منداڵان. هەڵگرانی بڕوانامە یان ڕاهێنانی پیشەیی لەم بوارانەدا چانسی باشیان هەیە، تەنانەت کەسانی دەرەوەی یەکێتیی ئەورووپا دەتوانن لە خودی ئەڵمانیاوە دەست بە ڕاهێنانی پیشەیی بکەن.
بۆ گەڕان بەدوای کاردا، ئەڵمانیا "کارتی دەرفەت" (Chancenkarte)ـی خستووەتە کار. ئەگەر بڕوانامەی داواکار بە تەواوی لە ئەڵمانیا باوەڕپێکراو بێت، ڕاستەوخۆ وەک "کرێکاری لێهاتوو" پۆلێن دەکرێت و بەبێ سیستەمی خاڵبەندی کارتەکە وەردەگرێت.
بەڵام ئەگەر وەک کرێکاری لێهاتووی باوەڕپێکراو پۆلێن نەکرابێت، دەبێت لە ڕێگەی سیستەمی خاڵبەندییەوە لانیکەم ٦ خاڵ کۆبکاتەوە (کە لەسەر بنەمای ئەزموون، تەمەن، زمان و ناساندنی بڕوانامە هەژمار دەکرێت)، لەگەڵ بوونی ئەم دوو مەرجە بنەڕەتییە:
بەدەستهێنانی ڕاهێنانی پیشەیی کە ماوەکەی لانیکەم دوو ساڵ بێت، یان بڕوانامەی زانکۆیی کە لە وڵاتی دەرچوونیدا باوەڕپێکراو بێت.
زانینی زمانی ئەڵمانی لە ئاستی (A1) یان زمانی ئینگلیزی لە ئاستی (B2) لەگەڵ بەڵگەی سەلماندن.
لە هەردوو بارەکەدا، داواکار دەبێت توانای دابینکردنی بژێویی ژیانی بسەلمێنێت، کە بۆ ساڵی ٢٠٢٦ بە بڕی ١٠٩١ یۆرۆی ساف بۆ هەر مانگێک دیاری کراوە، جا لە ڕێگەی هەژماری بانکیی داخراوەوە بێت یان بەڵێننامەی دارایی (کارتەکە ڕێگە بە کاری لاوەکی دەدات تا ٢٠ کاتژمێر لە هەفتەیەکدا، بەڵام ئەمە بەتەنها جێگەی مەرجی سەلماندنی توانای دارایی ناگرێتەوە). ماوەی مانەوە بەم کارتە ١٢ مانگە و لە ڕێگەی باڵیۆزخانەکانی ئەڵمانیا یان فەرمانگەی بیانییەکان لە ناوخۆی ئەو وڵاتە دەردەچێت.
ژاپۆن و کۆریای باشوور؛ پێداچوونەوە بە پشکەکان و ڤیزای تەکنەلۆژیا
لە ژاپۆن، بەهۆی دابەزینی ڕێژەی لەدایکبوون، حکومەت تاوتوێی پێشنیازێک دەکات کە لە ١٩ـی تشرینی یەکەمی ڕابردوودا خرایە بەردەم لیژنەیەکی شارەزایان، بۆ بەرزکردنەوەی سەقفی وەرگرتنی کرێکاری بیانی لە کەرتی چاودێریدا (لە چوارچێوەی پۆلێنی کرێکاری لێهاتووی دیاریکراوی پلە یەک) لە ١٢٦ هەزار و ٩٠٠ کەسەوە بۆ ١٤٦ هەزار و ٩٠٠ کەس. ئەم هەنگاوە لە ڕێگەی گواستنەوەی ٢٠ هەزار کورسی لە سیستەمی "دامەزراندن بۆ پەرەپێدانی کارامەیی" ئەنجام دەدرێت، واتە دووبارە دابەشکردنەوەیە نەک زیادکردنی ژمارەی گشتیی کرێکارانی بیانی.
سیستەمی "دامەزراندن بۆ پەرەپێدانی کارامەیی" کە لە نیسانی ٢٠٢٧ دەکەوێتە کار، پشت بە وەرگرتنی ئەو کرێکارانە دەبەستێت کە هێشتا کارامەیی تەواو یان زمانی ژاپۆنی نازانن، تا ڕابهێنرێن و بگەنە ئاستی "کرێکاری لێهاتووی دیاریکراو". بەڵام ڕێڕەوی "کرێکاری لێهاتوو" خۆی مەرجی دەرچوون لە تاقیکردنەوەی پیشەیی و زمانی ژاپۆنی (بە تاقیکردنەوەی زمانی تایبەت بە چاودێریشەوە) دەسەپێنێت. هەروەها پێشنیازەکە زیادکردنی کاری "لادانی بەفر" بۆ لیستی کارەکانی کرێکارانی بیانی لە کەرتی بیناسازیدا لەخۆدەگرێت و بڕیارە لە مانگی کانوونی یەکەمی داهاتوودا ئەنجوومەنی وەزیران بڕیاری لەسەر بدات.
لەلایەکی دیکەوە، کۆریای باشوور لە ئاداری ٢٠٢٦دا "ستراتیژیی داهاتووی سیاسەتی کۆچ بۆ ساڵی ٢٠٣٠"ـی ڕاگەیاند. یەکێک لە بڕگەکان "ڤیزای نوخبە" (Top-Tier)ـە کە بۆ ٨ کەرتی پێشکەوتوو تەرخان کراوە: نیمچەگەیەنەرەکان، ژیریی دەستکرد، ڕۆبۆت، پاترییە لاوەکییەکان، ئۆتۆمبێلی داهاتوو، تەکنەلۆژیای زیندەیی، شاشەکانی نمایش و پیشەسازییە بەرگرییەکان. لە حوزەیرانی ٢٠٢٦ـەوە بازنەی ئەم ڤیزایە فراوانتر کرا تا مامۆستایانی زانکۆ و توێژەرانی زانست و تەکنەلۆژیاش بگرێتەوە، بەڵام تەکنیککاران و کرێکارانی پیشە ئاساییەکان ناگرێتەوە کە بەرنامەی دیکەیان بۆ دانراوە.
کەنەدا؛ سیستەمی چوونەژوورەوەی خێرا
کەنەدا لە ڕێگەی "بەرنامەی فیدراڵیی کرێکارە لێهاتووەکان"ـەوە دەرفەتی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی دەداتە کەسانی خاوەن ئەزموون لەسەر بنەمای خوێندن، ئەزموونی کار و زمان، بەتایبەت لە بوارەکانی تەندروستی، پیشە دەستییەکان، ئەندازیاری و تەکنەلۆژیا.
قۆناغەکانی پێشکەشکردن بەم شێوەیەیە:
دیاریکردنی پۆلێنی پیشەیی نیشتمانی (NOC) بۆ کارەکە و دڵنیابوونەوە لەوەی دەکەوێتە ناو پۆلەکانی (TEER) سفر، ١، ٢ یان ٣.
دڵنیابوونەوە لە گونجانی ماوە و ئەرکەکانی ئەزموونی کارە پارەدارەکە لەگەڵ مەرجەکان.
هەڵسەنگاندنی شیاوێتی لە ڕێگەی سیستەمێکی ١٠٠ خاڵییەوە؛ بەدەستهێنانی ٦٧ خاڵ یان زیاتر ڕێگە بە داواکار دەدات پڕۆفایلێک لە سیستەمی "چوونەژوورەوەی خێرا" (Express Entry) دروست بکات، هەرچەندە ئەمە مسۆگەری وەرگرتنی بانگهێشتنامەی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی ناکات، چونکە ڕیزبەندیی فایلەکان لەناو سیستەمەکەدا بە خاڵبەندییەکی دیکە دەکرێت.
نیوزلەندا و ئوسترالیا؛ مەرجی تەمەن، خاڵبەندی و بەڵێننامەی بەهاکان
لە نیوزلەندا، ڕێڕەوی کۆچ بۆ بوارەکانی تەندروستی، ئەندازیاری، بیناسازی، پیشە دەستییەکان، پەروەردە و تەکنەلۆژیا کراوەیە. بەڵام لە ڕێڕەوی "مانەوەی کۆچبەری لێهاتوو"دا تەنها زانینی زمانی ئینگلیزی و بوونی پیشەیەک بەس نییە، بەڵکو پێویستە:
تەمەنی داواکار لە ٥٥ ساڵ تێپەڕ نەکات.
کار یان گرێبەستی کاری لای خاوەنکارێکی باوەڕپێکراو هەبێت، لەگەڵ مەرجەکانی زمان، تەندروستی و ئەستۆپاکی.
کۆکردنەوەی ٦ خاڵ لە ڕێگەی بڕوانامە، داهات یان تۆماری پیشەییەوە (دەکرێت بە ئەزموونی کار لە نیوزلەندا تەواو بکرێت). هەروەها جیاوازی هەیە لەنێوان ئەو ڤیزایانەی گرێبەستی کاریان ناوێت و ئەوانەی داواکار پابەند دەکەن بە کارێکی دیاریکراوەوە.
لە ئوسترالیاش، بۆ پیشە داواکراوەکانی وەک پەرستاری، تەندروستی، ئەندازیاری، بیناسازی، ئایتی، پەروەردە، کشتوکاڵ و خزمەتگوزاریی کۆمەڵایەتی، داواکار دەتوانێت لە ڕێگەی سیستەمی (SkillSelect)ـەوە "دەربڕینی ئارەزوو" پێشکەش بکات، کە داواکاریی ڕاستەوخۆی ڤیزا نییە. پێشکەشکردن بۆ ڤیزاکانی وەک (١٨٩، ١٩٠ و ٤٩١) تەنها دوای وەرگرتنی بانگهێشتنامە دەبێت.
بۆ نموونە لە ڤیزای ژمارە "١٨٩"دا، مەرجە لە کاتی بانگهێشتکردندا تەمەنی کەسەکە لە ٤٥ ساڵ کەمتر بێت، لەگەڵ تێپەڕاندنی هەڵسەنگاندنی پیشەیی و زمان؛ هەروەها کۆکردنەوەی کەمترین ئاستی خاڵ کە ٦٥ خاڵە، بەهۆی کێبڕکێوە وەرگرتنی بانگهێشتنامە مسۆگەر ناکات. جێگەی ئاماژەیە، هەموو داواکارێکی کۆچ بۆ ئوسترالیا ناچارە واژۆ لەسەر "بەیاننامەی بەها ئوسترالییەکان" بکات، کە جەخت لەسەر ڕێزگرتن لە ئازادی و شکۆی تاک، ئازادیی ئایین، ئازادیی ڕادەربڕین و یەکسانیی دەرفەتەکان بۆ هەمووان بەبێ جیاوازیی ڕەگەز و نەژاد دەکاتەوە.