بەرپرسە سەربازی و ئەمنییەکانی ئێران ئاستی هۆشدارییەکانیان بەرامبەر ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرزکردەوە و ڕایانگەیاند، بەرژەوەندییەکانی واشنتن لە دەرەوەی سنوورەکانی ڕۆژئاوای ئاسیاش دەکەنە ئامانج. ئەم هەڵوێستە دوای فەرمانێکی ڕێبەری نوێی ئێران دێت بۆ وەڵامدانەوەی هەر هەڕەشەیەک بەبێ ڕەچاوکردنی سنووری جوگرافی، لە کاتێکدا فەرماندە سەربازییەکان هۆشداری دەدەن کە هەر ڕووبەڕووبوونەوەیەکی داهاتوو فراوانتر و درێژخایەنتر دەبێت لەوەی پێشوو.
ئاوێنە: ڕۆژی شەممە، موجتەبا خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران، لە یەکەم دیداری ڕاگەیەندراویدا لەگەڵ گەورە فەرماندەکانی هێزە چەکدارەکان، فەرمانی کرد بە نوێکردنەوەی "بانکی ئامانجەکان" بە جۆرێک کە پێگە و سەرچاوە مادی و نامادییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسرائیل بگرێتەوە. خامنەیی داوای کرد هەموو جۆر و ئاستێکی هەڕەشە بە وەڵامێکی "خێرا، کاریگەر و بێ سنووری جوگرافی" ڕووبەڕوو بکرێتەوە. ناوبراو هۆشداریشی دا لەوەی ئەگەر لایەنە بەرامبەرەکان هێرشە سەربازی یان ئەمنییەکانیان دەستپێبکەنەوە، ئەوا هێزە چەکدارەکان و گەلی ئێران کات و مەرجەکانی کۆتاییهاتنی جەنگەکە دیاری دەکەن.
بەپێی ڕاگەیەندراوی نووسینگەی ڕێبەری ئێران، لە کۆبوونەوەکەدا عەلی عەبدوڵڵاهی، سەرۆکی دەستەی گشتیی ئەرکان، ئەمیر حاتەمی، فەرماندەی گشتیی سوپا، و ئەحمەد وەحیدی، فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران ئامادە بوون. فەرماندە سەربازییەکان ڕاپۆرتی خۆیان سەبارەت بە ئامادەیی هێزەکان لە کەناراوەکانی کەنداو، گەرووی هورمز، دەریای عومان، و سنوورەکانی باکووری ڕۆژئاوا و باشووری ڕۆژهەڵات خستەڕوو، هاوکات ئاماژەیان بە زیادکردنی بەرهەمهێنانی تەقەمەنی و چەکی چاودێری و پشتیوانی و شەڕکەر بە ڕێژەی "چەندین هێندە" کرد. نووسینگەی خامنەیی کات و شوێنی کۆبوونەوەکەی ئاشکرا نەکردووە و هیچ وێنە یان تۆمارێکی ڤیدیۆیی بڵاونەکردووەتەوە، بەمەش موجتەبا خامنەیی لەوەتەی لە مانگی ئادارەوە شوێنی باوکی گرتووەتەوە، تا ئێستا بە شێوەیەکی ئاشکرا دەرنەکەوتووە.
لەلایەکی دیکەوە، مێهرداد ئەخلاقی، وەزیری بەرگریی ئێران، لە بەیاننامەیەکدا کە تەلەڤیزیۆنی فەرمیی وڵاتەکە بڵاویکردەوە، بەڵێنی دا بە خێرایی کار بکەن بۆ بەرزکردنەوەی توانای شەڕکردنی هێزە چەکدارەکان، بە مەبەستی مسۆگەرکردنی وەڵامێکی دەستبەجێ و گونجاو لە هەر خاڵێکی جیهاندا بێت. ئەخلاقی ڕوونی کردەوە کە خێراکردنی پرۆسەی دیزاین و بەرهەمهێنانی کەرەستە و چەکی بەرگری، لەگەڵ بەهێزکردنی ژێرخانی پیشەسازی و تەکنەلۆژی، لە کارە لەپێشینەکانیان دەبێت. ناوبراو جەختی کردەوە کە لایەنی هێرشبەر ناتوانێت چوارچێوە و کاتی وەڵامدانەوەی بەرگریی ئێران دیاری بکات، و وڵاتەکەی لە بەرامبەر فشارەکاندا لە پێشکەوتنی زانستی و تەکنەلۆژی ناوەستێت.
فراوانکردنی مەیدانی جەنگ
حوسێن موحیبی، گوتەبێژی سوپای پاسداران، ڕایگەیاند کە لە ئەگەری جەنگ لەگەڵ ئەمریکادا هیچ سنوورێکی جوگرافی بوونی نییە و مەیدانێکی فراوان دیاریکراوە بۆ گەیاندنی زیان بە لایەنی بەرامبەر و گەیشتن بە قۆناغی بەرپەرچدانەوەی تەواوەتی. موحیبی ئاماژەی بەوە دا کە ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرەڕای بوونی گەورەترین هێزی دەریایی لە جیهاندا و مانەوەی سەربازی لە ناوچەکە بۆ ماوەی چەندین دەیە، نەیتوانیوە تەنانەت بۆ چەند کاتژمێرێکیش گەرووی هورمز بکاتەوە، و گوتی جیهان تێگەیشتووە کە واشنتن ناتوانێت ئاسایشی کەنداو و گەرووی هورمز دابین بکات. گوتەبێژی سوپای پاسداران بانگەشەی ئەوەشی کرد کە هێزەکانیان فڕۆکەیەکی جەنگیی جۆری (F-35)یان خستووەتە خوارەوە، کە بەرزترین تەکنەلۆژیای سەربازیی ئەمریکایە لە بواری ئاسمانیدا.
هاوکات، محەمەد ئەکرەمی نیا، گوتەبێژی سوپای ئێران، ڕایگەیاند کە هێزە چەکدارەکانیان ئامادەن لە دەرەوەی ناوچەی ڕۆژئاوای ئاسیاش وەڵامی ئەمریکا بدەنەوە. ئەکرەمی نیا هۆشداریی دا کە هەر هێرشێکی نوێی ئەمریکا بە وەڵامێکی فراوانتر لە جاران ڕووبەڕوو دەبێتەوە، و دامەزراوە، کەرەستە، هێز و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە هەر شوێنێک بن لە بازنەی ئامانجەکاندا دەبن. ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد کە نابێت لایەنی بەرامبەر پێی وابێت وەڵامی تاران تەنیا لە سنووری جوگرافیی پێکدادانەکانی پێشوودا دەمێنێتەوە، و جەختی کردەوە کە سەرۆکی ئەمریکا ناتوانێت کات و مەرجی کۆتاییهاتنی جەنگی داهاتوو دیاری بکات، بۆیە پێویستە واشنتن و هاوپەیمانە ئەوروپییەکانی درک بە ڕۆڵی دەستپێشخەریی ئێران بکەن لە یەکلاکردنەوەی چارەنووسی هەر ڕووبەڕووبوونەوەیەکدا.
پێداچوونەوە بە سیاسەتی ئەتۆمی و مەرجەکانی دانوستان
لەسەر ئاستی ستراتیژیی ئەتۆمی، موحسین ڕەزایی، ئەمینداری ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، ڕۆژی شەممە ئاشکرای کرد کە تاران تاوتوێی هەڵوەشاندنەوەی قەدەغەکردنی درێژخایەنی سەر دروستکردنی چەکی ئەتۆمی دەکات ئەگەر کردە سەربازییەکان دەستپێبکەنەوە، بەڵام ئاماژەی بەوە دا کە هێشتا بڕیاری کۆتایی لەوبارەیەوە نەدراوە. ئاژانسی "ڕۆیتەرز" لە زاری ڕەزاییەوە کە بۆ تەلەڤیزیۆنی فەرمی قسەی کردووە، گواستییەوە کە هیچ گفتوگۆیەک سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکە ناکرێت تا ئەو کاتەی واشنتن داواکارییەکانی تاران قبوڵ دەکات. ڕەزایی هەڕەشەی تێکشکاندنی هێزی ئەمریکای کرد لە ئەگەری هەڵگیرسانەوەی جەنگدا و بانگەشەی ئەوەی کرد کە وڵاتەکەی مووشەکی دژەکەشتیی لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری "جۆرج واشنتن" تاقیکردووەتەوە.
لەلای خۆیەوە، عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" هەڕەشەی وەشاندنی "گورزێکی زەمینلەرزێن"ی لە هەر لایەنێک کرد کە زیان بە ئێرانییەکان بگەیەنێت، و ڕایگەیاند کە لەمەودوا هیچ "هێڵێکی سوور" بوونی نابێت.
سەبارەت بە ئەگەری گەڕانەوە بۆ سەر مێزی گفتوگۆ، تاران جێبەجێکردنی حەوت مەرجی وەک پێشمەرج بۆ هەر دانوستانێک لەگەڵ واشنتن داناوە. ڕۆژی یەکشەممە، ئیسماعیل کەوسەری، ئەندامی لیژنەی ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمان و سەرکردە لە سوپای پاسداران، بە ئاژانسی هەواڵی "ئیلنا"ی ڕاگەیاند، ناچنە ناو هیچ دانوستانێکەوە لەگەڵ واشنتن تا ئەو حەوت خاڵەی ئەمینداری ئەنجوومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی ڕایگەیاندووە جێبەجێ نەکرێن. کەوسەری ئەم هەڵوێستەی بۆ "ئەزموونەکانی پێشوو" گەڕاندەوە و گوتی، لە هەموو دانوستانەکانی پێشوودا ئەمریکییەکان پێچەوانەی ڕێککەوتنەکان جووڵاونەتەوە؛ یان جەنگیان سەپاندووە یان پابەندی بەڵێنەکانیان نەبوون، بۆیە تاران گەشبین نییە بە ئەمریکا و نێردراوەکانی.
نێوەندگیریی قەتەر و هەڵوێستی واشنتن
ئەم لێدوانە توندانەی بەرپرسانی ئێران هاوکات بوون لەگەڵ گەڕێکی نوێی دانوستانەکان لە نێوان شاندی ئێرانی و نێوەندگیرە قەتەرییەکان کە ڕۆژی شەممە لە دۆحە بەڕێوەچوو، ئەمەش دوای کۆبوونەوەیەکی ١٢ کاتژمێری لە تاران لە ڕۆژی هەینیدا.
ئاژانسی "ڕۆیتەرز" لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە بڵاویکردەوە، نێوەندگیرە قەتەرییەکان پلانێکی حەوت ڕۆژەیان پێشکەش بە تاران کردووە، کە تێیدا ئەمریکا و ئێران هەنگاوی ڕۆژانە دەنێن بۆ دروستکردنی متمانە پێش دەستپێکردنی دانوستانی فراوانتر بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ. بەڵام بەرپرسێکی ئێرانی ڕایگەیاندووە کە تاران ئەو پێشنیازەی بە قایلکەر نەزانیوە. لە بەرامبەردا، ئێران پێداگری لەسەر پلانێکی جیاواز دەکات کە لە مانگی ئەیلوولەوە خستوویەتییە ڕوو، و خۆی لە هەڵگرتنی گەمارۆی سەر بەندەرەکانی، ئازادکردنی سەروەت و سامانە بلۆککراوەکانی، و ڕێکخستنی هاتوچۆی دەریایی لە گەرووی هورمزدا دەبینێتەوە.
بەپێی ڕاپۆرتە ڕۆژنامەوانییەکانی ئەمریکا، لە پەیامێکدا کە لە ڕێگەی نێوەندگیرە قەتەرییەکانەوە گەیەندراوە، جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، پێشنیازی دەستپێکردنەوەی دانوستانەکانی بۆ موحسین ڕەزایی کردووە و ئامادەیی نیشانداوە خۆی سەرۆکایەتیی شاندی ئەمریکا بکات. ڕۆژی شەممە، ڕەزایی پشتڕاستی کردەوە کە پەیامەکەی خوێندووەتەوە بەڵام هێشتا وەڵامی نەداوەتەوە، و ئاماژەی بەوەش کرد کە شێوازی قسەکردنی ئەمریکییەکان "بە تەواوی گۆڕاوە". هاوکات عەباس عێراقچی ڕایگەیاند کە تاران لە ئێستادا هیچ پێویستییەک نابینێت بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ لایەنی ئەمریکی.
لە بەرەی واشنتنەوە، مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، ڕایگەیاند کە دۆناڵد ترەمپ هێشتا بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە دەستپێکردنەوەی هێرشەکان نەداوە و چارەسەری دیپلۆماسیی پێ باشترە، بەڵام جەختیشی کردەوە کە واشنتن متمانەی تەواوی بە توانای سەربازیی خۆی هەیە ئەگەر پێویست بکات پەنای بۆ ببات. ئەمەش لە کاتێکدایە کە ترەمپ لە ڕۆژانی ڕابردوودا ئاماژەی بە ئەگەری ئەنجامدانی "ئۆپەراسیۆنێکی دیکەی بچووک" دژی ئێران کردبوو، پێش بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی کۆنگرێسی ئەمریکا کە بڕیارە ڕۆژی سێشەممە ئەنجام بدرێت.