لە ڕاپۆرتێکی شیکاریی بەرفراواندا، گۆڤاری "Newsweek"ـی ئەمریکی لە ڕێگەی وتارێکی نووسەر "ماتیو تۆستیڤین"ـەوە پرسیاری "ئایا ئیسرائیل دەتوانێت بمێنێتەوە؟" دەوروژێنێت. ڕاپۆرتەکە شیکردنەوەیەکی بێلایەنانە بۆ دۆخی ئیسرائیل دەکات لە دوای پێشهاتە سەربازییەکانی ئەم دواییەی پەیوەست بە ئێران، و تیشک دەخاتە سەر ئەو ئاستەنگە ناوخۆیی و دەرەکییە بێپێشینانەی کە ڕەنگە لە مەودای دووردا هەڕەشە لە سەقامگیریی ئەو وڵاتە بکەن، سەرەڕای ئەوەی پێشتر وا دەردەکەوت لە لوتکەی هێزی سەربازیدایە.
پێگەی ئیسرائیل و پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا
ئاوێنە: پێشتر لە مانگی نیساندا، بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕایگەیاند کە وڵاتەکەی گەیشتووەتە "لوتکەی هێزی خۆی"، بەڵام بەپێی ڕاپۆرتەکە، ڕووداوەکانی دواتر دەریخست کە ئەم پێگەیە و تواناکانی لەسەر ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی تا چەند سنووردار و لاواز بوون.
لەو چوارچێوەیەدا، ئەو ڕێککەوتنەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران واژۆی کرد، ڕۆڵی ئیسرائیلی پەراوێزخست. ئەمەش بەهۆی پشتگوێخستنی داواکارییە سەرەکییەکانی تەلئەبیب بۆ هەڵوەشاندنەوەی توانای موشەکیی ئێران و کۆتاییهێنان بە پاڵپشتییەکانی تاران بۆ هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکەدا.
سەرەڕای ئەوەی پێشتر ترەمپ بە یەکێک لە پاڵپشتیکارترین سەرۆکەکانی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل لە مێژوودا دادەنرا، بەڵام نیشانەکانی گرژی لە نێوان ئەو و نەتانیاهۆدا دەرکەوتن. ڕاپۆرتەکە لێدوانێکی ترەمپ دەگوازێتەوە کە تێیدا دەڵێت ئیسرائیل "بەبێ دەستێوەردانی ئەو نەیدەتوانی بمێنێتەوە"، کە ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ قەبارەی قورسی پشتبەستنی ئیسرائیل بە پاڵپشتییەکانی واشنتۆن لێکدەدرێتەوە.
"ساتەوەختێکی وجوودی" و گۆڕانی ستراتیژیی سەربازی
نووسەری ڕاپۆرتەکە پێی وایە جەنگەکە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانی خاو کردووەتەوە بەڵام کۆتایی پێ نەهێناوە. ئەمەش دەرفەتی بە سەرکردایەتیی ئێران داوە هێزەکانی خۆی ڕێکبخاتەوە و تواناکانی بەدەستبهێنێتەوە، کە ڕەنگە لە داهاتوودا ببێتە هۆی زیندووکردنەوەی خواستە ئەتۆمییەکانی و گۆڕینی هاوکێشەی هێز لە ناوچەکەدا.
لە لایەکی دیکەوە، ڕاپۆرتەکە پشت بە لێدوانەکانی نەفتالی بێنێت، سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئیسرائیل دەبەستێت کە قۆناغی ئێستای بە "ساتەوەختێکی وجوودی" ناوبردووە و هۆشداری داوە لەوەی جەنگە کراوەکان بڕستیان لە سوپا، ئابووری و کۆمەڵگەی ئیسرائیلی بڕیوە و پێگەی نێودەوڵەتیی وڵاتەکەیان لاواز کردووە.
لە ڕووی سەربازییەوە، سوپای ئیسرائیل سەرەڕای باڵادەستییە تەکنەلۆژی و سەربازییەکەی، ئێستا بەهۆی کرانەوەی چەندین بەرەی جەنگەوە لەژێر فشارێکی قورسدایە:
- بەردەوامیی ئۆپەراسیۆنەکان لە غەززە و کەناری ڕۆژئاوا.
- پاراستنی بوونی سەربازی لە باشووری لوبنان و بەشێک لە سوریا.
- ڕووبەڕووبوونەوەی ناڕاستەوخۆ کە بۆ ئێران و یەمەنیش درێژ دەبێتەوە.
بەمەش ستراتیژیی ئەمنیی پێشووی ئیسرائیل کە بۆ چەندین دەیە پەیڕەوی دەکرا و بە "قژبڕین" (لێدانی کورت و سنوورداری هەڕەشەکان) ناسرابوو، گۆڕاوە بۆ ململانێیەکی بەرفراوانی هەرێمی کە سەرچاوەیەکی گەورە دەوێت و بەهۆی قوربانییە زۆرەکانی مەدەنییەوە توڕەیی نێودەوڵەتی لێکەوتووەتەوە. دانیال لیڤی، سەرۆکی پڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئەمریکا، ئاماژە بەوە دەکات کە ئیسرائیل بە پشتبەستن بەم سیاسەتە فراوانخوازی و سفرکراوەیە، "خۆی دەخاتە مەترسییەوە"، چونکە زیاتر گۆشەگیری دەکات و توانای تێکەڵبوونی لەگەڵ ژینگەی ناوچەکەدا کەمدەکاتەوە.
پاشەکشەی پرسی فەلەستین و پێگەی نێودەوڵەتی
لە دۆسیەی فەلەستیندا، ڕاپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر پاشەکشەی بەرچاوی هەلەکانی چارەسەری دوو دەوڵەتی. ئەمەش لە کاتێکدایە نەتانیاهۆ ڕەتی دەکاتەوە دەوڵەتێکی فەلەستینی دابمەزرێت، و ڕاپرسییەکانیش نیشانی دەدەن کە زۆرینەی ئیسرائیلی و فەلەستینییەکان لە ئێستادا ئەم بژاردەیە بە جێبەجێنەکراو دەزانن.
لەسەر ئاستی دەرەکی، ئیسرائیل ڕووبەڕووی ئاڵنگاریی نوێی هەرێمی بووەتەوە، وەک هەڵکشانی هەژموونی تورکیا. هاوکات جەماوەریی ئیسرائیل لە وڵاتانی ڕۆژئاوا و بەتایبەت ئەمریکا بە توندی دابەزیوە. بەپێی ڕاپرسییەکی نوێ، لە ئێستادا ٦ لە هەر ١٠ ئەمریکییەک دیدێکی نەرێنییان بەرامبەر ئیسرائیل هەیە، لە کاتێکدا ئەم ڕێژەیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا تەنها ٤٢٪ بوو.
قەیرانی دیمۆگرافی و هەڕەشە ناوخۆییەکان
لەسەر ئاستی ناوخۆ، ئیسرائیل بەدەست قەیرانێکی دیمۆگرافیی پەرەسەندووەوە دەناڵێنێت کە دوو ئاراستەی هەیە:
زیادبوونی بەردەوامی ژمارەی دانیشتووانی عەرەب لە ناوخۆی هێڵی سەوزدا.
گەشەی خێرای پێکهاتەی جولەکە ئۆرسۆدۆکسە توندڕەوەکان (حاریدیم)، کە ڕەتیدەکەنەوە خزمەتی سەربازی بکەن، ئەم پرسەش بووەتە هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر سەقامگیریی هاوپەیمانیی حکومەتەکانی ئیسرائیل.
دەرەنجام
ڕاپۆرتەکەی نیوزویک لە کۆتاییدا دەگاتە ئەو بڕوایەی کە ئەگەرچی ئیسرائیل ڕووبەڕووی لەناوچوونێکی وجوودیی دەستبەجێ نابێتەوە، بەڵام بە قۆناغێکی چارەنووسسازدا تێدەپەڕێت کە ڕەنگە داهاتووی بە تەواوی دابڕێژێتەوە. لە ژێر سێبەری فراوانبوونی گۆشەگیرییە نێودەوڵەتییەکەی، بێهێزبوونی تواناکانی سەربازی، و زیادبوونی دابەشبوونە ناوخۆییەکانی، پرسیاری "ئایا ئیسرائیل دەتوانێت بمێنێتەوە؟" بە جدییەتێکی زۆرتر لە جاران دەبێتە جێگەی گفتوگۆ.