دۆناڵد ترامپ راگەیاند کە ئەمریکا لە گفتوگۆدایە لەگەڵ لایەنی ئێرانی سەبارەت بە شێوازی ئەنجامدانی دانوستانەکان و پرۆسەکەش لە ئێوارەی ئەمڕۆ دووشەممە دەست پێ دەکات، هەروەها جەختیشی کردەوە کە لێکتێگەیشتن لەسەر گەروی هرمز و بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران بەدی دێت.
ئاوێنە: ترامپ ئاشکرای کرد کە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئامادەکاریی کردبوو بۆ لێدانی ئێران و ئاماژەی بەوە دا کە هێرشەکە قەبارەیەکی گەورەی دەبێت و وەک گەورەترین هێرش لە دوای جیهانی دووەمەوە هەژمار دەکرێت. لە لایەکی ترەوە، ناوبراو باوەڕی وایە سعودیە، ئیمارات، قەتەر و ئێران داوایان لێکردووە کە پەلامارەکە هەڵبووەشێنێتەوە، و ئەوەشی خستەڕوو: "دەبینین ئایا دەتوانین لە ڕێگەی دانوستانەوە چەکی ئەتۆمی لە ئێرانییەکان دابماڵین".
ئەم لێدوانانەی ترامپ دوای دوو ڕۆژ لە ڕاگەیەندراوی واشنتن دێن سەبارەت بە ڕاگرتنی ئەو هێرشە چاوەڕوانکراوانەی کە دژی تاران دانرابوون، هەنگاوێک کە سەرۆکی ئەمریکا وەسفی کرد وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ داواکارییەکانی تاران و ژمارەیەک لە وڵاتانی ناوچەکە، بە مەبەستی ڕەخساندنی دەرفەت بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی خێرا.
شایەنی باسە، ترامپ ڕۆژی هەینی ڕابردوو هەڕەشەی کردبوو کە بە توندی هێرش دەکاتە سەر ئێران، پێش ئەوەی لە ڕۆژی دواتردا ڕایبگەیەنێت کە ئەمریکا ئامادە بووە بە هێزێکی بێوێنە لە دوای جیهانی دووەمەوە هێرش ئەنجام بدات، بەڵام ڕازی بوو بە هەڵوەشاندنەوەی مەرجی گەیشتن بە ڕێککەوتنێک کە کردنەوەی تەواوەتی گەروی هرمز و کۆتاییهێنان بە هەڕەشە ئەتۆمییەکانی ئێران لەخۆ بگرێت.
لە بەرامبەردا، بەرپرسە سەربازییەکانی ئێران ڕەتیان کردەوە کە وڵاتەکەیان داوای لە واشنتن کردبێت خۆ بپارێزێت لە هێرشکردنە سەر تاران و قسەکانی ترمبیان بە "درۆیەکی نوێ" وەسف کرد، جەختیان لەوەش کردەوە کە هێزە چەکدارەکانی ئێران لە ئامادەباشی پۆلێنی باڵادان بۆ هەر ئەگەرێک.
پێشتر ئێران لە ڕۆژی یەکشەممەدا ڕایگەیاندبوو کە نزیک بووەتەوە لە گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ دەوڵەتی عومان لەبارەی ڕێڕەوێکی نوێ لە ڕێگەی گەروی هرمزەوە.
ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ڕایگەیاند کە تاران و مەسقەت کار دەکەن بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتن لەسەر ڕێڕەوێکی دەریایی کە بۆ هەردوولا قبووڵکراو بێت، کە نە بە ڕێڕەوی باکووردا تێپەڕێت و نە بە باشووردا، و بە گوتەی خۆی ڕەچاوی مافە سەروەرییەکانی هەردوو وڵات و بەرژەوەندییە ئەمنی و نیشتمانییەکانیان دەکات.
هەروەها ئاژانسی فەرمیی هەواڵی ئێرانی لە زمان عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوە، گواستەوە کە گفتوگۆکان لەگەڵ عومان "بەرەو تەواوبوون دەچن و قۆناغی کۆتایی تێپەڕێنن"، بێ ئەوەی وردەکاریی زیاتر بخاتە ڕوو، لە کاتێکدا هیچ لێدوانێکی دەستبەجێ لە مەسقەتەوە نەهاتە دەرەوە.
بەڵام بەقایی جەختی لەوە کردەوە کە لێکتێگەیشتن لەسەر ڕێڕەوە نوێیەکە بە ماناوە نییە کە گەڕانەوەی کردنەوەی مەدینەی هرمز بە شێوەیەکی خۆکار بیەوێت، و ئەمریکای بە بەرپرسیار زانی لە پەكکەوتنی هاتووچۆی دەریایی لە ئەنجامی ئەو گەمارۆیە دەریاییە و ڕەفتارە نادروستە دژ بە ئێران.
جێگەی باسە، تاران لە کاتی هەڵگیرسانی جەنگ لە ٢٨ی شوباتی ڕابردووەوە، کۆنتڕۆڵێکی کردەیی بەسەر جووڵەی دەریاوانی لە گەروی هرمزدا سەپاندووە و زۆرێک لە کەشتییەکان پابەند دەکات بە وەرگرتنی مۆڵەت و دابینکردنی رسومات پێش تێپەڕبوونیان بەو ڕێڕەوەدا، لە کاتێکدا واشنتن داوای کردنەوەی دەستبەجێ و تەواوی دەکات.
هاوکات لەگەڵ دانوستانەکانی هرمز، حەسەن قشقاوي، وتەبێژی کمیسیۆنی ئاسایشی نەتەوەیی لە پەرلەمانی ئێران، ڕایگەیاند کە نێوەندگیرەکان کار دەکەن بۆ بوژاندنەوەی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی واژولکراو لە ئیسلامآباد.
قشقاوی روونی کردەوە کە گەروی هرمز وەک دۆسیەیەکی سەرەکی لە پەیوەندییە بەردەوامەکاندا دەبینرێت و نێوەندگیرەکان بیروڕا لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان دەگۆڕنەوە بۆ گەڕاندنەوەی کارکردن بە لێکتێگەیشتنە پێشووەکە.
لە لای خۆیەوە، مەسعود پزیشکیان، سەرۆککۆماری ئێران، بانگەوازی کرد بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوونی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەو شتانەی واژوویان دەکات، و لە پۆستێکدا لە سەرحەدی پلاتفۆرمی ئێکس نووسی: "پێویستە هەوڵ بدەین دوژمن پابەند بکەین بە مانەوە لەسەر ئەو پەیمانانەی واژووی کردوون".
شایەنی باسە کە ئەمریکا و ئیسرائیل جەنگەکەیان دەست پێکرد بە هێرشکردنە سەر ئێران لە ٢٨ی شوباتدا، و تاران بە هێرشی مووشەکی و درۆنی وەڵامی دایەوە کە چەندین پێگەی لە سەرانسەری ناوچەکە کردە ئامانج.
سەرەڕای واژووکردنی یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتن لە نیوەی مانگی حوزەیران وەک هەنگاوێک بەرەو دانوستان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ، بەڵام ئاڵوگۆڕی هێرشەکان لە سەرەتای مانگی تەممووزدا سەری هەڵدایەوە.