لەگەڵ نزیکبوونەوەی وادەی دەستنیشانکردنی کەسی ڕاسپێردراو بۆ پێکهێنانی حکومەتی نوێی ئیسرائیل، سەرکردەی ئۆپۆزیسیۆن چوار مەرجی سەرەکی بۆ لایەنە سیاسییەکان دادەنێت و باس لە بەرەوپێشچوونی گفتوگۆکان دەکات بۆ پێکهێنانی "حکومەتی فریاگوزاریی نیشتمانی"، هاوکات پارتە عەرەبییەکانیش هەڵوێستی جیاواز بەرامبەر ئەو مەرجانە نیشان دەدەن.
ئاوێنە: ئەمڕۆ هەینی، گادی ئایزنکۆت، سەرۆکی پارتی "یاشار" و سەرکردەی ئۆپۆزیسیۆنی ئیسرائیل ڕایگەیاند، چوار مەرجی بنەڕەتیی داناوە بۆ هەر لایەنێکی سیاسی—بە پارتە عەرەبییەکانیشەوە—کە بیەوێت بەشداری لەو حکومەتەدا بکات کە هەوڵی پێکهێنانی دەدات. مەرجەکان بریتین لە:
1. داننان بە ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی جوو.
2. ناساندنی بزووتنەوەی حەماس وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی.
3. داننان بە جاڕنامەی سەربەخۆیی ئیسرائیل.
4. پەسەندکردنی یاسای خزمەتی سەربازی (یان شارستانی).
ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە کە چاوەڕوان دەکرێت دووسبەی یەکشەممە، ئیسحاق هێرزۆگ، سەرۆکی ئیسرائیل بە فەرمی ناوی ئەو کەسایەتییە ڕابگەیەنێت کە ڕادەسپێردرێت بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێ، ئەوەش دوای هەڵبژاردنەکانی ١٧ی مانگی ڕابردووی کنێست (پەرلەمان) کە هیچ لایەنێک تێیدا نەیتوانی زۆرینەی ڕەها مسۆگەر بکات.
نەخشەی هاوپەیمانێتییەکان و ژمارەی کورسییەکان
ئایزنکۆت ئاشکرای کردووە کە "بەرەوپێشچوونێکی گەورە" لە دانوستانەکانی تایبەت بە پێکهێنانی "حکومەتی فریاگوزاریی نیشتمانی" بەدیهاتووە. بە گوتەی ناوبراو، ئەو حکومەتە پشت بە چوار پارتی سەرەکی دەبەستێت کە بریتین لە: پارتی "یاشار" بە سەرۆکایەتیی خۆی، پارتی "یەمینا" بە سەرۆکایەتیی نەفتالی بێنێت، پارتی "ئیسرائیل ماڵمانە" بە سەرۆکایەتیی ئەڤیگدۆر لیبەرمان، و پارتی "هاوپەیمانیی دیموکراتەکان" بە سەرۆکایەتیی یائیر گۆلان.
لە هەڵبژاردنەکانی دواییدا، بلۆکی ئایزنکۆت توانی ٤٨ کورسی بەدەستبهێنێت، لە بەرامبەردا هاوپەیمانێتییەکەی بنیامین نەتەنیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ماوەبەسەرچوو، ٥٣ کورسیی مسۆگەر کردووە. هاوکات لیستە عەرەبییەکان کۆی گشتی ١٩ کورسییان بەدەستهێناوە کە دابەش بوون بەسەر "لیستی هاوبەش" (١١ کورسی) و "لیستی یەکگرتوو" (٨ کورسی). هەر لایەنێکیش بۆ وەرگرتنی متمانەی پەرلەمان، پێویستی بە دەنگی لانیکەم ٦١ پەرلەمانتار هەیە لە کۆی ١٢٠ کورسییەکەی کنێست.
هەڵوێستی پارتە عەرەبییەکان و شیکردنەوەی مەرجەکان
سەبارەت بە کاردانەوەی لایەنە عەرەبییەکان، بەپێی زانیارییە ڕۆژنامەوانییەکان، "لیستی عەرەبیی هاوبەش" کۆی مەرجەکانی ئایزنکۆتی ڕەتکردووەتەوە. لە بەرامبەردا، ئاماژەکان بۆ ئەوە دەچن کە "لیستی عەرەبیی یەکگرتوو" ئامادەیی هەبێت هەندێک لەو مەرجانە قبووڵ بکات بە مەبەستی چوونە ناو حکومەت یان پێشکەشکردنی پاڵپشتیی دەرەکی، بڕیاری کۆتاییش لەوبارەیەوە دەکەوێتە سەر ئەنجامی ڕاوێژکارییەکانی داهاتوو.
لە ڕوانگەی پارتە عەرەبییەکانەوە، مەرجی "داننان بە ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی جوو" بە واتای نەبوونی پێگەیەکی ڕاستەقینە دێت بۆ فەلەستینییەکان لەناو حکومەتدا، چونکە ئەم مەرجە دژی تێڕوانینی ئەوانە بۆ سروشتی بەشداریی سیاسی و پێگەی عەرەبەکانی ناوخۆ لە ئیسرائیلدا. پێشتریش و دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنەکان، پارتە عەرەبییەکان ئامادەیی خۆیان نیشاندابوو کە لە دەرەوەی حکومەتەوە "تۆڕێکی پارێزبەندیی پەرلەمانی" بۆ حکومەتەکەی ئایزنکۆت دابین بکەن، لە بەرامبەر وەرگرتنی گرەنتی بۆ فەلەستینییەکانی ناوخۆ، لەوانەش: ڕاگرتنی ڕووخاندنی خانووەکان، کۆتاییهێنان بە هاندانی توندوتیژی، بەرەنگاربوونەوەی تاوان، و کردنەوەی ئاسۆیەکی سیاسی بۆ پرسی فەلەستین.
سەبارەت بە مەرجی پابەندبوون بە "جاڕنامەی سەربەخۆیی"، ئەم خاڵە پەیوەستە بە بنەماکانی دیموکراسی و یەکسانی لەنێوان چین و توێژەکانی کۆمەڵگەدا بەبێ جیاوازیی ڕەگەز، نەتەوە یان ئایین. بەوپێیەی ئیسرائیل دەستوورێکی نووسراوی نییە، بەرەی گۆڕانکاری بە سەرۆکایەتیی ئایزنکۆت دەیەوێت ئەو جاڕنامەیە بکاتە سەرچاوەیەکی دەستووریی گشتگیر، وەک هەوڵێک بۆ چارەسەرکردنی ئەو دابەشبوونە قووڵانەی لە ساڵانی حوکمڕانیی نەتەنیاهۆدا دروست بوون.
لەبارەی مەرجی خزمەتی سەربازی یان شارستانی، داڕشتنە پێشنیازکراوەکە دەرگا بە کراوەیی دەهێڵێتەوە لەبەردەم فەلەستینییەکانی ناوخۆ (عەرەبەکانی ٤٨) کە خزمەتی سەربازی ڕەتدەکەنەوە، تاوەکو بتوانن لەبری ئەوە "خزمەتی شارستانیی جێگرەوە" ئەنجام بدەن. ئامانجی سەرەکیی ئەم مەرجەش زیاتر ڕوو لە چارەسەرکردنی دۆسیەی بەخشینی جووە ئۆرسۆدۆکسەکانە (حەریدیم) لە خزمەتی سەربازی.
ڤیتۆکەی لیبەرمان لەسەر عەرەب و کرانەوە بەڕووی حەریدیمدا
لە لایەکی دیکەوە، ئەڤیگدۆر لیبەرمان، سەرۆکی پارتی "ئیسرائیل ماڵمانە" ئەمڕۆ هەینی جەختی لەسەر هەڵوێستی خۆی کردەوە و ڤیتۆی خۆی لەسەر بەشداریکردنی پارتە عەرەبییەکان لە حکومەتەکەی ئایزنکۆتدا هێشتەوە. لە هەمان کاتدا، ئەو ڤیتۆیەی هەڵگرت کە پێشتر خستبوویە سەر بەشداریی پارتە ئایینییەکان (حەریدیم) کە خاوەنی ١٣ کورسین.
لیبەرمان لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی (ئێکس) نووسیویەتی: "پێویستە هەموو هەوڵێک بدرێت بۆ پێکهێنانی هاوپەیمانێتییەک کە ٦١ ئەندامی کنێست لەخۆبگرێت، بەبێ لیستی هاوبەش و لیستی یەکگرتوو." ناوبراو ڕۆژی دووشەممەی ڕابردووش لە لێدوانێکی ڕۆژنامەوانیدا سێ هێڵی گشتیی خۆی دیاری کردبوو کە بریتی بوون لە: کۆتاییهێنان بە سەردەمی نەتەنیاهۆ، نەچوونە ناو گەڕێکی دیکەی هەڵبژاردن، و پێکنەهێنانی هیچ حکومەتێک کە هەردوو لیستە عەرەبییەکەی تێدابێت.
وادە یاساییەکان و سێ سیناریۆی یەکلاکەرەوە
بەگوێرەی ڕێکارە یاساییەکان لە ئیسرائیل، ئەو کەسەی ڕادەسپێردرێت بۆ پێکهێنانی حکومەت ماوەی ٢٨ ڕۆژی پێ دەدرێت و دەکرێت بۆ ١٤ ڕۆژی دیکەش درێژ بکرێتەوە. ئەگەر لەو ماوەیەدا سەرکەوتوو نەبوو، ئەندامێکی دیکەی کنێست ڕادەسپێردرێت و ٢٨ ڕۆژی پێ دەدرێت؛ لە ئەگەری شکستی کەسی دووەمیشدا، سەرۆکی وڵات دەتوانێت ڕاسپاردنێکی سێیەم بۆ ماوەی ١٤ ڕۆژ دەربکات، ئەگەر نا، وڵات دەگەڕێتەوە بۆ سەر سندوقەکانی دەنگدان.
سەرەڕای ئەوەی لەبەر ڕۆشنایی هاوسەنگیی هێزی ئێستادا ئەگەری پێکهێنانی حکومەت لاواز دەردەکەوێت، بەڵام بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی جێگیر کە متمانەی لانیکەم ٦١ پەرلەمانتار بەدەستبهێنێت، سێ سیناریۆی سەرەکی لەئارادان:
سیناریۆی یەکەم: سەرکەوتنی ئۆپۆزیسیۆنی جوو لە ڕاکێشانی هەردوو پارتی جووە ئایینییەکان (حەریدیم) کە بریتین لە "یەهدوت هەتورا" (٧ کورسی) و "شاس" (٦ کورسی)، بەمەش زۆرینەی ٦١ کورسی مسۆگەر دەبێت.
سیناریۆی دووەم: سەرکەوتنی بنیامین نەتەنیاهۆ لە درزخستنە ناو ڕیزەکانی ئۆپۆزیسیۆن و ڕاکێشانی یەکێک لە پارتەکانیان بۆ ناو بەرەکەی خۆی.
سیناریۆی سێیەم: ڕازیبوونی ئایزنکۆت و پارتەکانی دیکەی ئۆپۆزیسیۆنی جوو بە ئەنجامدانی هاوپەیمانێتی لەگەڵ پارتە عەرەبییەکان، کە لەم دۆخەدا ژمارەی کورسییەکانی پاڵپشتیکاری حکومەت بۆ ٦٧ کورسی بەرز دەبێتەوە.