ڕێکخراوی "ھیومان ڕایتس وۆچ" ئەمڕۆ ڕایگەیاند کە چالاکوانێکی دیاری عێراقی لە بواری مافەکانی ژنان، لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦دا لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا لە بەغدا، لەلایەن دوو کەسەوە کە ماتۆڕسکیلێکیان پێبووە، بە فیشەک کوژراوە.
ئاوێنە: یەنار محەمەد (تەمەن ٦٥ ساڵ)، لە ساڵی ٢٠٠٣ یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی "ڕێکخراوی ئازادیی ژن لە عێراق". لە هەمان ساڵدا یەکەم پەناگەی ژنانی لە عێراق کردەوە و تۆڕێکی فراوانی دامەزراند کە چەندین شاری گرتەوە؛ بەپێی زانیارییەکانی ڕێکخراوەکە، ئەم تۆڕە بووەتە پەناگە بۆ زیاتر لە ١,٣٠٠ ژن کە لە تاوانەکانی شەرەف، توندوتیژی خێزانی و بازرگانیکردن بە مرۆڤ ڕایانکردووە. هەروەها ڕۆژنامەی "المساواة"ی فێمێنیستی بڵاوکردووەتەوە و خولی ڕاهێنانی بۆ چالاکوانانی مافی ژنان بەڕێوەبردووە. یەنار لە ساڵی ٢٠٠٨ خەڵاتی "دامەزراوەی گروبەر بۆ مافەکانی ژنان" و لە ساڵی ٢٠١٦ خەڵاتی "رافـتۆ"ی نەرویژی بەدەستهێناوە، هەروەها لە ساڵی ٢٠١٨دا لە لیستی "١٠٠ ژن"ی BBCدا ناوی هاتووە.
سارا سەنبەر، توێژەری کاروباری عێراق لە ڕێکخراوی هیومان ڕایتس وۆچ، وتی: "یەنار محەمەد سەرکردەیەکی ئیلهامبەخش و بەهێز و بێوچان بوو لە بەرگریکردن لە مافەکانی ژنان لە عێراق. هەوڵەکانی ژیانی بێشومار ژنی باشتر کرد و لەدەستدانی زۆر بەژانە. یەنار شایستەی دادپەروەرییە و حکومەتی عێراق بەرپرسە لە بەدیهێنانی ئەوە."
یەنار گەیەندراوەتە نەخۆشخانە بەڵام بەهۆی سەختی برینەکەیەوە گیانی لەدەستداوە. تا ئێستا هیچ لایەنێک بەرپرسیارێتی تیرۆرکردنەکەی نەگرتووەتە ئەستۆ. کوشتنی یەنار نوێترین زنجیرە لەو کوشتنانەی کە لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا چالاکوانانی سیاسی و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤی لە عێراق کردووەتە ئامانج. هیومان ڕایتس وۆچ ڕایگەیاند کە دەبێت دەسەڵاتداران هەموو هەوڵێک بدەن بۆ دەستنیشانکردنی بەرپرسان و لێپێچینەوە لەگەڵیان.
ڕێکخراوی ئازادیی ژن لە بەیاننامەیەکدا وتی: "بە توندترین شێوە سەرکۆنەی ئەم تاوانە تیرۆریستییە ترسنۆکانەیە دەکەین و بە بەئامانجگرتنی ڕاستەوخۆی خەباتی فێمێنیستی و بەهاکانی ئازادی و یەکسانی دەزانین"، هەروەها داوای لە دەسەڵاتداران کرد "بەپەلە بکوژان و ئەو لایەنانەی لە پشتیانەوەن ئاشکرا بکەن و سزایان بدەن."
کایەی مەدەنی لە عێراق، بەتایبەتی چالاکوانانی مافی ژنان، لە ساڵانی ڕابردوودا ڕووبەڕووی هەڕەشەی زیاتر بوونەتەوە. گروپەکانی مافی ژنان ڕووبەڕووی کاردانەوەی توند بوونەوە بەهۆی ڕێکخستنی ناڕەزایەتی دژی هەموارکردنەوەی "یاسای باری کەسی"، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا چووە بواری جێبەجێکردنەوە.
هیومان ڕایتس وۆچ ئاماژەی بەوەش کرد کە دەسەڵاتدارانی عێراق بەردەوام کەمتەرخەم بوون لە بەدیهێنانی دادپەروەری بۆ خێزانی ئەو چالاکوانانەی لە دە ساڵی ڕابردوودا تیرۆر کراون، و ڕێگەیان داوە کلتووری دەربازبوون لە سزا پەرە بسێنێت.
سەنبەر وتیشی: "بکوژانی یەنار درک بەوە ناکەن کە کوشتنی ئەو، کۆتایی بەو هەوڵانە ناهێنێت کە بۆ چەسپاندنی دادپەروەری و یەکسانی دەدرێن. میراتەکەی لەناو ئەو ژنانەدا بە زیندوویی دەمێنێتەوە کە کارەکانی ئەو بەردەوام پێدەدەن."