لە کاتێکدا تەنیا چەند هەفتەیەک بۆ هەڵبژاردنەکانی ٢٧ی تشرینی یەکەمی ئیسرائیل ماوە، بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئەو وڵاتە، لە هەوڵی بەردەوامدایە بۆ پاراستنی پێگەی سیاسیی خۆی و مسۆگەرکردنی مانەوەی لە دەسەڵات. بەپێی دوایین ڕاپرسییەکان، لەوانەش ڕاپرسیی ١٤ی ئەیلوولی کەناڵی ١٢ی ئیسرائیلی، بەرەکەی نەتانیاهۆ تەنیا ٥٠ کورسیی بەدەستهێناوە، کە هێشتا ١١ کورسی کەمترە لەو زۆرینەیەی بۆ پێکهێنانی حکومەت لە پەرلەماندا پێویستی پێیەتی.
ئاوێنە: لە ناو ئەم قەیرانە ناوخۆییەدا، لێدوانە توندەکانی ئەم دواییەی نەتانیاهۆ سەبارەت بە ئێران، بەتایبەتی لە ٣ی ئەیلوول کاتێک ڕووخاندنی حکومەتی ئێرانی وەک «ئەرکێکی ناوەندی» و ئامانجێکی «بەردەست» وەسف کرد، پرسیارگەلێکی زۆری لای چاودێران و شرۆڤەکارانی سیاسی دروستکردووە. ئایا ئەمە ستراتیژییەتێکی نوێی ئەمنییە، یان تەنیا مانۆڕێکی هەڵبژاردنە بۆ ڕاکێشانی سۆزی دەنگدەران؟
ململانێی ناوخۆیی و دروستکردنی قەیرانی دەرەکی
لە ناوخۆی ئیسرائیلدا، بەشێکی زۆر لە نەیارانی سیاسیی نەتانیاهۆ گومانیان هەیە کە ئەو دەیەوێت بە قووڵکردنەوەی قەیرانێکی دەرەکی، کەشی هەڵبژاردنەکان بگۆڕێت. دروستکردنی دۆخێکی نائاسایی و ڕاگەیاندنی باری لەناکاوی نیشتمانی، دەتوانێت سەرنجی ڕای گشتی لەسەر قەیرانە ناوخۆییەکانەوە بەرەو پرسە ئەمنییەکان ببات و ئۆپۆزیسیۆنیش ناچار بکات لەبری ڕەخنەگرتن، کاتی خۆیان بۆ ڕوونکردنەوەی هەڵوێستەکانیان لەسەر شەڕ تەرخان بکەن.
ئێروین ڤان ڤین، بەڕێوەبەری پرۆگرامی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە پەیمانگای کلینگنداڵی هۆڵەندی، پێی وایە بێجگە لە مەترسییەکانی حزبوڵڵا و هەندێک پێکهاتەی سەربازی لە سووریا، هەڕەشە ئەمنییە ڕاستەوخۆکانی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل تا ڕادەیەک کەم بوونەتەوە. لەم سۆنگەیەوە، هەر هێرشێکی پێشوەختە بۆ سەر ئێران پێش کاتی هەڵبژاردنەکان، زیاتر وەک بڕیارێکی سیاسی و هەڵبژاردن دەخوێندرێتەوە تا پێداویستییەکی حەتمیی سەربازی.
بۆچوونی دامەزراوەی سەربازی و ئەمنی
یەکێک لە ئاستەنگە گەورەکانی بەردەم نەتانیاهۆ بۆ دەستپێکردنی شەڕێکی بەرفراوان، خودی دامەزراوەی سەربازی و هەواڵگریی ئیسرائیلە. دالیا شیندلین، توێژەری زانستە سیاسییەکان، ئاماژە بەوە دەکات کە زۆرێک لە بەرپرسە سەربازییەکان، چ لە ڕابردوو و چ لە ئێستادا، بیرۆکەی شەڕ بە ئامانجی «ڕووخاندنی حکومەتی ئێران» بە هەڵەیەکی گەورە و ستراتیژییەتێکی بێئەنجام دەزانن. ئەوان پێیان وایە ناتوانرێت لە ڕێگەی هێرشی سەربازییەوە گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە سیستەمی سیاسیی ئێراندا بکرێت یان حکومەتێکی دەستنیشانکراو دابمەزرێندرێت.
لەلایەکی دیکەوە، یاگیل لێڤی، مامۆستای کۆمەڵناسیی سیاسی، پێی وایە تێڕوانینی نەتانیاهۆ بەرامبەر بە مەترسییەکانی ئێران ڕەگێکی مێژوویی قووڵی هەیە و بەشێک لە سەرکردایەتیی سوپاش هاوڕان لەگەڵی. بۆیە قورسە بە تەواوی جیا بکرێتەوە کە ئایا سووربوونی لەسەر شەڕ تەنیا پاڵنەری هەڵبژاردنی هەیە یان بەشێکە لە ستراتیژییەتە نەگۆڕەکەی. بەڵام ئەگەر سوپا هەست بکات کە هێرشەکان پاساوی ئەمنیی پێویستیان نییە، ئەگەر زۆرە ڕووبەڕووی بڕیارەکانی حکومەت ببنەوە بۆ ئەوەی نەبنە ئامرازێک بەدەست کەمپەینی هەڵبژاردنی نەتانیاهۆوە.
ڕۆڵی ئەمریکا و حیساباتەکانی ترەمپ
هەر جۆرە پەرەسەندنێکی گرژییەکان لەگەڵ ئێران، بەبێ ڕەزامەندی و پشتگیریی لۆجستیی ئەمریکا قورسە. لە کاتێکدا هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا تەنیا چەند ڕۆژێک لە دوای هەڵبژاردنەکانی ئیسرائیلەوە بەڕێوەدەچن، واشنتۆن نایەوێت پێش ئەو وادە هەستیارە ناوچەکە پاڵ بنێتە ناو جەنگێکی وێرانکەرەوە.
هەرچەندە ئامادەکاری هەیە بۆ فرۆشتنی پاکێجێکی چەکی قورس بە بڕی ٢.٨ ملیار دۆلار بە ئیسرائیل، بەڵام شارەزایانی وەک دۆڤ واکسمان و جۆناتان ڕاینهۆڵد باوەڕیان وایە کە دۆناڵد ترەمپ نایەوێت باجی سیاسیی جەنگێکی نوێ بدات. داخستنی گەرووی هورمز یان بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە ئەنجامی هەر پێکدادانێک، دەتوانێت زیانی گەورە بە ئابووریی ئەمریکا و کەمپەینی هەڵبژاردنی ترەمپ بگەیەنێت. بۆیە هێرشکردنە سەر ئێران بەبێ بوونی پاساوێکی زۆر گەورە و وروژاندنێکی ڕاستەوخۆ لەلایەن تارانەوە، ئەگەرێکی لاوازە.
کاریگەریی شەڕ لەسەر سندوقەکانی دەنگدان
ئەگەر گریمانەی ئەوەش بکرێت کە نەتانیاهۆ شەڕ هەڵدەگیرسێنێت، ئایا دەنگدەران پاداشتی دەدەنەوە؟ ئەزموونی جەنگەکانی پێشوو نیشانی دەدات کە سەرکەوتنە سەربازییەکان بە مەرج نابنە هۆی سەرکەوتنی سیاسی بۆ نەتانیاهۆ.
دالیا شیندلین جەخت لەوە دەکاتەوە کە دەنگدەرانی ئۆپۆزیسیۆن تەنانەت دوای شەڕەکانی ڕابردووش نەگەڕانەوە بۆ لای نەتانیاهۆ. هەرچەندە ڕای گشتیی ئیسرائیل بە گشتی پشتگیری لە لاوازکردنی توانای سەربازیی ئێران دەکات، بەڵام ئەمە بەو واتایە نایەت کە متمانەیان بە شێوازی بەڕێوەبردنی وڵات لەلایەن نەتانیاهۆوە هەبێت. لە هەمان کاتدا، گەڕانەوەی هاووڵاتیان بۆ ناو پەناگەکان و ئەگەری کەوتنەوەی قوربانیی مەدەنی، دەتوانێت کاردانەوەی پێچەوانەی لێ بکەوێتەوە.
جێگرەوەکانی ئێران بۆ نەتانیاهۆ
بە لەبەرچاوگرتنی تێچووە گەورەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئێران و ئاستەنگەکانی بەردەمی، چاودێران پێشبینی دەکەن نەتانیاهۆ بۆ دروستکردنی کەشی قەیراناوی و گۆڕینی ئاراستەی هەڵبژاردنەکان، پەنا بباتە بەر بەرەکانی دیکە کە کەمتر پێویستییان بە ڕەزامەندیی ڕاستەوخۆی واشنتۆن هەیە. پەرەپێدانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان لە کەناری ڕۆژئاوا، یان توندکردنەوەی گورزەکان دژی حزبوڵڵا لە لوبنان و حەماس لە غەززە، ئەو بژاردانەن کە نەتانیاهۆ دەتوانێت وەک جێگرەوەیەکی کەمتێچووتر بۆ کەمپەینی هەڵبژاردنەکانی بەکاریان بهێنێت.