دوای ئەوەی گفتوگۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بە نێوەندگیریی قەتەر لە نیویۆرک نەگەیشتنە ئەنجام، گرژی و هەڕەشەکانی نێوان هەردوو وڵات پێی ناوەتە قۆناغێکی نوێوە. بەرپرسانی ئێران پێیان وایە کە گەیشتن بە رێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان لە ئێستادا دوورە.

ئاوێنە: لە لایەکی دیکەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هۆشداری توندی داوەتە ئێران و هەڕەشەی وەشاندنی "گورزێکی زۆر قورس"ی کردووە ئەگەر بسەلمێندرێت کە تاران تێوەگلاوە لە رووداوی فڕۆکەی "فلای دوبەی"، کە بەهۆی شەڕی نێوان فڕۆکەوانەکە و یاریدەدەرەکەیەوە لە کاتی گەشتەکەیدا لە دوبەیەوە بۆ تەلئەبیب ناچار بە نیشتنەوەی نائاسایی بوو. ترەمپ لە لێدوانێکدا لە کۆشکی سپی ئاماژەی بەوە کرد کە بەپێی زانیارییەکان پێدەچێت ئێران تێوەگلابێت، هەرچەندە هێشتا لێکۆڵینەوەکان بەردەوامن. هەروەها لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گۆڤاری "تایم"، ترەمپ ئاماژەی بە ئەگەری چڕکردنەوەی هێرشەکان بۆ سەر ئێران کردووە دوای هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی کۆنگرێس لە مانگی تشرینی دووەم.

لە بەرامبەردا، سێ بەرپرسی باڵای ئێران بە ئاژانسی رۆیتەرزیان راگەیاندووە کە ئەگەر ئەمریکا هێرشی سەربازیی بەرفراوان دەستپێبکاتەوە، ئێران ئامادەکاری بۆ وەڵامدانەوەیەکی زۆر توندتر و فراوانتر دەکات. بەپێی سەرچاوەکان، سەرکردەکانی تاران تاوتوێی فراوانکردنی بازنەی ئامانجەکانیان دەکەن، بە جۆرێک کە تەنها بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا نەگرێتەوە، بەڵکو ئەو وڵاتانەش بگرێتەوە کە پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمریکا دەکەن، تەنانەت ئەگەر ئامانجەکان لە دەرەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش بن.

جووڵە سەربازییەکان و پتەوکردنی بەرگری

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست"، سوپای ئەمریکا پلانی هەیە لە هەفتەکانی داهاتوودا هێزێکی دەریایی گەورە رەوانەی ناوچەکە بکات. ئامانج لەم هەنگاوە پێدانی نەرمی و بژاردەی زیاترە بە سەرکردایەتی سەربازیی ئەمریکا، کە لەخۆگرتنی گواستنەوەی تا سێ فڕۆکەهەڵگر و کەشتییە یاوەرەکانیەتی لە مانگی تشرینی دووەمدا.

لە هەمان کاتدا، بەرپرسێکی ئەمریکی رایگەیاندووە کە نزیکەی ٩ هەزار سەرباز لە رێگەی کەشتیگەلی جەنگییەوە بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێکەوتوون، کە پێکهاتوون لە ٧ هەزار دەریاوان و ٢ هەزار سەربازی هێزی مارێنز. ئەم هێزانە بەشێکن لە گرووپی هێرشبەری فڕۆکەهەڵگری "یو ئێس ئێس سیۆدۆر رۆزڤێڵت"، شانبەشانی کەشتیگەلی "یو ئێس ئێس مەیکین ئایلەند" و چەندین کەشتی هێرشبەری وشکانی-دەریایی تر. بە گەیشتنی ئەم هێزانە، ژمارەی هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە دەگاتە ئاستێکی نائاسایی کە زیاتر لە ٢٠ هەزار سەرباز و سەدان فڕۆکە لەخۆ دەگرێت.

هەروەها ماڵپەڕی ئاکسیۆس ئاشکرای کردووە کە ئەمریکا دوو پاتری مووشەکی "پاتریۆت"ی زیادەی رەوانەی سعودیە و قەتەر کردووە بە مەبەستی پاراستنی دامەزراوەکانی نەوت و غاز، ئەمەش وەک پەیامێکی دڵنیایی بۆ هاوپەیمانەکانی لە ئەگەری سەرهەڵدانی هەر شەڕێکی گەورەدا.

دۆسیەی ئەتۆمی و سزاکانی سەر ئێران

بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی بلومبێرگ، ئێران پێشنیازی کردووە کە رێگە بە پشکنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم بدات سەردانی ئەو دامەزراوە ئەتۆمییانە بکەن کە بەهۆی بۆردومانەکانەوە زیانیان بەرکەوتووە، ئەوەش لە بەرامبەر کەمکردنەوەی سزاکان. باس لەوە دەکرێت کە عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، ئەم پێشنیازەی لەگەڵ دیپلۆماتکارانی ئەوروپی لە نیویۆرک تاوتوێ کردووە. بەڵام دواتر سەرچاوەیەکی ئێرانی رەتیکردەوە هیچ گفتوگۆیەک لەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکە لەگەڵ نێوەندگیرەکان ئەنجام درابێت.

لە چوارچێوەی گوشارە ئابوورییەکاندا، وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا سزای بەسەر تۆڕی دارایی رووسی "إيه7" (A7)دا سەپاند، بە تۆمەتی یارمەتیدانی ئێران بۆ خۆدزینەوە لە سزاکان لە رێگەی کۆمپانیا وەهمییەکانەوە. کۆمپانیا رووسییەکە لە بەیاننامەیەکدا ئەو تۆمەتانەی رەتکردووەتەوە. ئەم سزایانە کاریگەرییان لەسەر چینی گەنجانی ئێرانیش دروستکردووە، بەتایبەتی خوێندکاران کە بەهۆی سزاکانەوە بێبەش بوون لە بەشداریکردن لە تاقیکردنەوە نێودەوڵەتییەکانی زمان و تاقیکردنەوە زانستییەکان، کە ئەمەش خەونی زۆربەیانی بۆ خوێندن لە دەرەوەی وڵات لەبار بردووە.

رووداوە ئەمنییەکان و ئابووریی جیهانی

لەسەر ئاستی ئاسایشی ناوچەکە، ئاژانسی ئۆپەراسیۆنە بازرگانییە دەریاییەکانی بەریتانیا رایگەیاند کە کەشتییەک لە کاتی تێپەڕبوونی بە گەرووی هورمزدا بە تەنێکی نادیار پێکراوە و ئاگری تێدا کەوتووەتەوە، بێ ئەوەی زیان بە تیمەکەی بگات. سەرباری ئەم مەترسییانە، داتاکانی شیکاری دەریایی پیشانی دەدەن کە هەناردەی گازی سروشتیی شل (LNG) لە رێگەی گەرووی هورمزەوە لە مانگی ئەیلولدا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی مانگانە لە سەرەتای دروستبوونی ئەم قەیرانەوە.

لەلایەکی ترەوە، لە بەریتانیا پۆلیسی دژە تیرۆر گەنجێکی تەمەن ٢٥ ساڵی هەڵگری وڵاتینامەی بەریتانی-ئێرانی لە لەندەن دەستگیرکردووە، بە گومانی پلاندانان بۆ کاری تیرۆریستی پەیوەست بە رووداوێکی تەمومژاوییەوە لە بنکەی ئاسمانی فێرفۆرد. لە ناوخۆی ئێرانیشدا، سوپای پاسداران کوژرانی یەکێک لە ئەندامەکانی بەهۆی تەقینەوەی بۆمبێکی چێندراو لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستان راگەیاند.

کاریگەریی ئەم گرژییانە لەسەر ئاستی جیهان دەرکەوتووە؛ راپۆرتێکی نوێی نەتەوە یەکگرتووەکان هۆشداری داوە کە بەهۆی ئەم ناسەقامگیرییە و قەیرانەکانی دیکەی وزەوە، رەنگە تێچووی پاڵپشتی حکومەتەکان بۆ سوتەمەنی لەم ساڵدا یەک تریلیۆن دۆلار تێپەڕێنێت، کە ئەمەش فشارێکی زۆر دەخاتە سەر ئابووریی وڵاتان.