کاتێک لە ساڵی ٢٠١٧دا بۆ یەکەمجار ململانێکانی ناوخۆی کەنداو گەیشتنە ئاستی تەقینەوە و توندترین هەڵوێستی سیاسی دژی قەتەر وەرگیرا ئەم دەوڵەتە کەوتە ناو گێژاوی گەمارۆیەکی گشتگیرەوە لەو قۆناغەدا پێشبینییەکان بەو ئاراستەیە بوون ئەم قەوارە بچووکە، کە لە ڕووی جوگرافییەوە تەنها نیمچە دوورگەیەکی وشک و گەمارۆدراوە بە ئاوی سوێرو خاکەکەی بە کەڵکی چاندن نایەت و ڕووبەرە گشتییەکەی لە پارێزگایەکی مامناوەندی عێراق تێپەڕ ناکات توانای مانەوەی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن نابێت و دووچاری داڕمانی ئابووری و سیاسی دەبێتەوە هۆکارەکەش بۆ ئەوە دەگەڕایەوە تەنیا یەک دەروازەی وشکانی هەبوو ئەویشی بەڕوودا داخرابوو، مارکێتەکان چۆڵ بووبوون و دابینکردنی پێداویستییە بنچینەییەکان گەیشتبوونە لێواری بنبەست، سەرباری ئەوەی قەتەر خاوەنی سەرمایەیەکی زەبەلاح و بەرزترین تێکڕای داهاتی ساڵانەی تاکە لەسەر ئاستی جیهان بەهۆی پشتبەستنی ٩٠٪ی بە هاوردەکردنی دەرەکی لەبەردەم هەڕەشەی پەککەوتنی ئاسایشی خۆراکدا نزیک بوو لە پوکانەوە بەڵام ئەم قەیرانە هاوکێشەکانی پێچەوانە کردەوە و بووە هۆی گۆڕینی ستراتیژیەتی دەوحە لە پشتبەستن بە هاوردەوە بۆ بونیادنانی ژێرخانێکی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی.
قەتەر گەیشتە ئەو قەناعەتە ستراتیژییەی، کە نابێت ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەکەی ببێتە کارتێکی فشار لەدەستی دەوروبەر یان بکرێتە ئامرازێک بۆ پاشکۆیی سیاسی هەر بۆیە ئەگەرچی لە سەرەتادا هەندێک لە دەوڵەتانی ناوچەکە لەڕێگەی دەروازە ئاسمانی و دەریاییەکانەوە هاوکاری پێداویستییە سەرەتاییەکانیان کرد ئەمەش هێزێکی کاتی بەو وڵاتە بەخشی بەڵام دەوحە ئەم پاڵپشتییەی نەکردە بنەمایەکی جێگیر و ڕێگەی نەدا ئاسایشی خۆراکی ببێتە بارمتەی هاوکارییە دەرەکییەکان.
لێرەدا بڕیاری سیاسی و پلاندانانی ورد بوونە بزوێنەری گۆڕانکارییەکان، بە چەشنێک قەتەر نەک هەر بەرگەی فشارەکانی گرت بەڵکو لە هەنگاوێکی کەم وێنەدا لە ژینگەیەکی بیابانی و لە تەنیشت ئاوی سوێری دەریاوە، کە تەنانەت بۆ خواردنەوەش شیاو نەبوو مۆدێلێکی نوێی کشتوکاڵی بونیادنا و لە ڕێگەی پردێکی ئاسمانییەوە هەزاران مانگای شیردەری هاوردە کرد و بە فراوانکردنی کێڵگەی پیشەسازیی گەورەی وەک(بەلەدنا) سەرباری دابین کردنی پێویستیە ناوخۆییەکان بۆ بەرهەمە سپیاییەکان لە ماوەیەکی پێوانەییدا بازدانێکی گەورەی لە کەرتی کشتوکاڵی و ئاژەڵداریشدا ئەنجامدا، ئەم وەرچەرخانە قەتەری گەیاندە قۆناغی خۆژێنی سنووردار و کۆتایی بەو هەوڵانە هێنا، کە دەیانویست لە ڕێگەی گەمارۆی ئابوورییەوە پاشکۆیەتی سیاسی بەسەر بڕیارەکانیدا بسەپێنن.
لە بەرامبەر ئەم ئەزموونەدا کاتێک ورد دەبینەوە لە واقیعی فیزیکی و فەلسەفەی دەوڵەتداری و حکومڕانی لە عێراقدا وەک قەوارەیەک، کە خاوەنی دەیان دەروازەی نێودەوڵەتییە لەگەڵ شەش ووڵاتی دراوسێدا و دوو ڕووباری ستراتیژی و یەک ڕێڕەوی ئاوی لەکەنداوی عەرەب و پێنج بەندەری فەرمی و ملیۆنان دۆنم زەویی بەپیت و جۆرە جیاوازەکانی ووزە و زیاتر لە سەد ساڵە لە ناو پرۆسەی دەوڵەتداری و قەیرانە جیاوازەکاندا گەورە بووە، مۆدێلێکی پێچەوانەی قەتەر دەبینین ئەمەش جێگەی تێڕامانە، کە سەرباری ئەو هەموو ئامراز و سەرچاوە ستراتیژییانە ئابووری هێشتا عێراق لە نێو ناسکترین ئەڵقەی دۆخی ئابووری ناوچەکەدا ماوەتەوەو نەیتوانیوە ئابوورییەکی تۆکمەی خاوەن ناسنامە بونیاد بنێت و ئەم سەرمایە مرۆیی و سروشتی و ئەزموونە سیاسی و حکومڕانیە کەڵەکەبووەی بگۆڕێت بۆ هێزێکی ئابووری جێگیر، کە توانای خۆڕاگرتنی دۆخ و پێشهاتە جیاوازەکانی هەبێت ئەمەش تەنها دەرهاویشتەی نەبوونی دیدگای دەوڵەتداری و حکومڕانی نییە بەڵکو پەیوەستە بەو ژینگە سیاسییەی بنەماکانی سیستەمی نوێی دەسەڵاتی لەسەر داڕێژرا و ئابووریی کردە بارمتەی ململانێ و بەرژەوەندییە سیاسییەکان.
عێراق سەرەڕای قووڵایی مێژوویی و شارستانیەت و دەوڵەمەندیی سەرچاوە سروشتییەکانی، لە بەرامبەر شڵەژانە جیۆپۆلیتیکییەکاندا وەک قەوارەیەکی فشەڵ و لەرزۆک ماوەتەوە پەککەوتنی گەرووی هورمز وەک نموونەیەکی زیندوو ئاستی مەترسییەکانی سەر جومگە بنەڕەتییەکانی دەوڵەت و ناسەقامگیریی بازاڕی ناوخۆیی پێشاندا و وڵاتی خستە بەردەم چەندین گریمانەی نادیار، بنەڕەتی ئەم کێشە و ئەگەرانەش لەوەوە سەرچاوە دەگرێت سیستەمی حوکمڕانی نەیتوانیوە سەرمایە ئەکادیمی و مرۆییە کاراکان بۆ بونیادنانی قەڵغانێکی ئابووری و پاراستنی سەربەخۆیی بڕیار بەکاربهێنێت تا ڕزگاری بێت لە پشتبەستنی ڕەها بە هاوردەی دەرەکی ڕوون و ڕەوان ئەوەی لە عێراق پێی دەگوترێت ژێرخانی ئابووری دەوڵەت تەنها لە نێوان دوو هەنگاوی سنوورداردا کورت بووەتەوە، فرۆشتنی نەوتی خاو و هاوردەکردنی پێداویستییەکان لە دەرەوە ئەم دوو پرۆسەیەش بە ڕێکارێکی زانستی و هاوچەرخ ڕێکنەخراون.
ئەگەرچی هەندێک بە دیدێکی تەنزئامێزو کەمبایەخەوە سەیری ئەزموونی ئەو دەوڵەتانە دەکەن، کە ڕووبەر و دانیشتوانیان کەمە، بەڵام مۆدێلی بەڕێوەبردن لە وڵاتێکی وەک قەتەر سەلماندوویەتی دەکرێت تەنانەت لە ناو جەرگەی بیابانیشدا قەیرانی سیاسی بکرێتە دەرفەتێک بۆ بونیادنانی ئابوورییەکی خۆڕاگر لەکاتێکدا لەعێراق بە پروپاگەندەی هەڕەشەیەکی سەربازییش تەواوی کایەکانی ژیان و وزەو ئابووری و بازاڕ تووشی شڵەژان و پەشۆکاوی دەبن ئەمەش دەلالەتی شکستی ستراتیژی ئیداریی و سیاسیە لەم ووڵاتەدا، کە نەیتوانیوە جوگرافیا و سامان بکاتە گەرەنتییەکی نیشتمانی بۆ پاراستنی سەقامگیری ئابووری و ئاسایشی خۆراک و تا ئێستاش کلیلی نان و بژێوی لە گیرفانی دراوسێکانیەتی.
لێرەدا مەبەستمان ئەوە نییە، کە قەتەر دەتوانێت تەماتە و بەرهەمی ئاژەڵی دابین بکات و عێراق ناتوانێت بەڵکو مەبەست ئەوەیە قەتەر لە خاکێکدا، کە شیاوی کشتوکاڵ نەبووە مۆدێلێکی بەرهەمهێنانی بونیاد ناوە لە کاتێکدا عێراق خاوەنی خاک و ژینگەیەکە، کە بۆ سەدان بەرهەمی پیشەسازی و کشتوکاڵی شیاوە بەڵام نەیتوانیوە وەک قەڵغانێکی نیشتمانی بەکاریان بهێنێت و بۆ هەریەکێ لەوانە پشتی بەدەرەوە بەستووە، ئەمەش لە دوودیدگادا چڕ دەبێتەوە دیدگایەک بیابان دەکاتە ئامرازی بەرهەمهێنانی ئابووری و دیدگایەکیش ژینگەی بەرهەمهێنان دەکاتەوە بە بیابان.
لەکۆتاییدا رەنگە لێرەو لەوێ ئەوەش بوترێت قەیرانی قەتەر لە هاوردەکردن بووە و کێشەی عێراق لە هەناردەکردنی نەوتە بۆیە ئەم دوو هاوکێشەیە دوو شتی جیاوازن بەڵام لە ڕاستیدا هەردوو کایەکە یەک بەستەری ستراتیژییان هەیە چونکە کاتێک ڕێگەی هەناردە نەبێت نهختینەی دارایی بۆ دابینکردنی پێداویستییەکان نامێنێت و هاوردەش دەکەوێتە بەر مەترسی ڕاوەستان.
خولاسەی کەلام کاتی ئەوە هاتووە عێراق پەند لەم وەرچەرخانە و کەڵک لە ئەزموونی ووڵاتانی وەک قەتەر و دەرفەت لە قەیرانەکان وەربگرێت و ڕێگە نەدات چیتر ئاسایشی ئابووری و بژێوی میللەتێک لە تەنگاوی هورمزدا تەنگەتاو بکرێت یان بکرێتە بارمتەی فشارە جیۆپۆلیتیکییەکان و ئەم پەشۆکاوییە ئابووریی و دڵەڕاوکێ جیۆپۆلیتیکییە بکاتە هەژانێکی هۆشیارانە و سەرەتایەک بۆ داڕشتنی دیدگایەکی قووڵی ستراتیژی بە پلانێکی هەمەچەشن و بوێرانە خۆی لەم ئابوورییە نەخۆشە ڕزگار بکات، کە یەک چارەکە سەدەیە بە سکماکی لەناو جەستەی ئەم وڵاتەدا لەدایکبووە و تەنیا بە چارەسەری سەرپێیی بەڕێکراوە.
پێش ئەوەی قەیرانەکان بگەنە قۆناغێک چارەسەکردنیان ئەستەم بێت پێویستە حکوومەتی عێراق کلیلی نان و بژێوی خەڵکەکەی لە گیرفانی دەوروبەر دەربهێنێت سەروەریی نیشتمانی لەسەر بنەمای سەربەخۆیی وزە و بونیادنانی ژێرخانی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی دابڕێژرێتەوە چونکە پشتبەستنی ڕەها بە هاوردەکردنی دەرەکی تەنیا تەمەنی وابەستەیی ئابووری درێژ دەکاتەوە لە ئەگەری هەر شڵەژانێکی جیۆپۆلیتیکیدا دەوڵەت ڕووبەڕووی داڕمانێکی گشتگیر و هەرەسهێانی رێشەیی دەبێتەوە ئەو کاتە گرێی دەست دەکەوێتە دەم و کردنەوەی ئەو گرێیەش هەروا ئاسان نابێت.