رۆژی پێنجشەممە، 10ـی ئەیلوولی 2026، رێبەر ئەحمەد، وەزیری ناوخۆی حکوومەتی هەرێمی کوردستان، لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا تیشکی خستە سەر هەڵوێستی فەرمیی هەرێم سەبارەت بە چەندین پرسی هەستیاری نێوان هەولێر و بەغدا، لەوانە دۆخی شنگال، کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان، دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت، پشکی هەرێم لە بودجە و گەڕاندنەوەی کۆچبەران لە لیبیا.
دۆخی شنگال و بەڕێوەبردنی قەزاکە
ئاوێنە: وەزیری ناوخۆ جەختی لە پێویستیی جێبەجێکردنی خێرای رێککەوتننامەی شنگال کردەوە و ئاماژەی بەوە دا کە رێککەوتنەکە باشترین چارەسەرە بۆ کێشەکانی ناوچەکە. ناوبراو روونیکردەوە کە گرنگیی بابەتەکە لە جێبەجێکردنی کرداریی بڕگەکانیدایە؛ لەوانەش ئاساییکردنەوەی دۆخەکە، گەڕاندنەوەی سەقامگیری، دوورخستنەوەی هێزە چەکدارەکان لە نێو شار، رادەستکردنی دۆسیەی ئەمنی بە پۆلیسی ناوخۆیی، دانانی قایمقامێکی نوێ و دەستپێکردنەوەی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان.
هەروەها رێبەر ئەحمەد دژایەتیی خۆی بۆ دانانی قایمقامی سەربازی دەربڕی و وەک "خراپترین بژاردە" ناوزەندی کرد. جەختیشی کردەوە کە پێکهێنانی ئیدارەیەکی نوێ بۆ قەزاکە دەبێت لە رێگەی رێککەوتنی سیاسی و کارگێڕییەوە بێت لەگەڵ ئەنجوومەنی پارێزگای نەینەوا، پارێزگار و لایەنە سیاسییەکان، بۆ ئەوەی خزمەتگوزاری و ئاوەدانی بگەڕێتەوە بۆ شنگال.
کشانەوەی هاوپەیمانان و پاراستنی ئاسایش
سەبارەت بە کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش، وەزیری ناوخۆ پشتیوانیی هەرێمی کوردستانی بۆ سەروەریی تەواوەتیی عێراق و سەربەخۆیی بڕیاری سیاسی دووپات کردەوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە دەرچوونی ئەو هێزانە بەپێی رێککەوتنی نێوان حکوومەتی فیدراڵی و هاوپەیمانانە.
هاوکات هۆشداریی دا لە ئەگەری دروستبوونی بۆشایی ئەمنی و رایگەیاند، ناکرێت پاراستنی ئاسایش پارچە پارچە بکرێت چونکە ئاسایشی عێراق و هەرێمی کوردستان بەیەکەوە بەستراونەتەوە. بۆیە بەردەوامیی هەماهەنگی لە نێوان هێزە ئەمنییەکانی هەرێم، هێزەکانی حکوومەتی فیدراڵی و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان بە پێویست دەزانێت.
دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت و گەرەنتییە ئەمنییەکان
لە تەوەرێکی دیکەدا، وەزیری ناوخۆ رایگەیاند کە هەرێمی کوردستان ئامادەیی تەواوی هەیە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بۆرییەوە و چاوەڕێی رێککەوتنی کۆتایی نێوان حکوومەتی فیدراڵی و کۆمپانیا بیانییەکان دەکەن.
ئاماژەی بەوەش دا، لە کاتێکدا هەندێک لە کۆمپانیاکان کار بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی ناوخۆ دەکەن، بەڵام پرسی نەبوونی گەرەنتیی ئەمنیی پێویست بۆ کۆمپانیا و کێڵگە نەوتییەکان (وەک سیستەمی بەرگریی دژە درۆن) هێشتا وەک کێشەیەکی چارەسەرنەکراو ماوەتەوە.
پشکی هەرێم لە بودجە (14.1%)
دەربارەی مافە داراییەکان، رێبەر ئەحمەد ئاشکرای کرد کە بەپێی دوایین ئامارەکانی سەرژمێریی گشتی کە لە ساڵی 2025 ئەنجامدرا، رێژەی دانیشتووانی هەرێمی کوردستان (بەبێ ناوچە جێناکۆکەکان) گەیشتووەتە 14.1%ـی کۆی دانیشتووانی عێراق.
وەزیری ناوخۆ روونیکردەوە کە شاندی دانوستانکاری هەرێم لە بەغدا پێداگری لەسەر دیاریکردنی پشکی هەرێم بەپێی ئەو رێژەیە دەکات، چونکە ئامارێکی فەرمیی خودی دەزگا فیدراڵییەکانە. وتیشی داواکاریی هەرێم بودجەیەکی گشتگیر و مافە دەستوورییەکانە، نەک تەنها کورتکردنەوەی بابەتەکە لە ناردنی مووچەدا.
رزگارکردنی کۆچبەران لە وڵاتی لیبیا
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، وەزیری ناوخۆ دڵگرانیی خۆی بەرامبەر دۆخی ئەو گەنجانە دەربڕی کە بە رێگەی نایاسایی دەچنە دەرەوە و دەکەونە داوی قاچاخچییەکان.
ئاشکراشی کرد کە بە چاودێریی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی، تاوەکوو ئێستا نزیکەی 390 هاووڵاتی کە لە زیندان و بارودۆخێکی سەختدا لە لیبیا بوون رزگار کراون و گەڕێندراونەتەوە هەرێمی کوردستان، کە دوایین کاروانیان لەم هەفتەیەدا بووە و لە 33 کەس پێکهاتبوو. وەزیری ناوخۆ هۆشداریی دایە خێزانەکان کە منداڵەکانیان لە مەترسییەکانی کۆچی نایاسایی بپارێزن و داوای کرد تەنها پەنا بۆ رێکارە یاساییەکان و بەرنامەکانی رێکخراوی نێودەوڵەتیی کۆچ (IOM) ببرێت.