ژیریی دەستکرد،یەکێک لەو تەکنەلۆژیا سەرەکییانەی کە سیمای سەدەی بیست و یەکەم دیاری دەکەن؛ ئابوریی وڵاتان سەرلەنوێ دادەڕێژێتەوە، گۆڕانکاریی ڕیشەیی لە پیشەسازیدا دروست دەکات و کاریگەریی قورسیشی لەسەر هاوسەنگیی هێز لە جیهاندا هەیە. لە کاتێکدا زۆربەی گفتوگۆ نێودەوڵەتییەکان زیاتر بۆ سەر کێبڕکێی نێوان زلهێزەکانە، شی جینپینگ، سەرۆکی چین، لە وتارەکەیدا لە کردنەوەی کۆنفرانسی جیهانیی ژیریی دەستکردی ٢٠٢٦ لە شانگهای، دیدگایەکی تەواو جیاوازی خستە ڕوو؛ دیدگایەک کە بنەمایەکەی لەسەر هاوکاری، گشتگیری و حوکمڕانیی فرەلایەنەیە،سەرۆکی چین لە جیاتی ئەوەی ژیریی دەستکرد وەک مەیدانێکی نوێی ململانێی جیۆپۆلەتیکی نیشان بدات، جەختی لەوە کردەوە کە ئەم تەکنەلۆژیایە دەبێت وەک سەرمایەیەکی گشتیی جیهانی تەماشا بکرێت کە خزمەتی تەواوی مرۆڤایەتی بکات. ئەم وتارە نیشانی دەدات کە چین تەنها ناخوازێت ببێتە پێشەنگێکی تەکنەلۆژی، بەڵکو دەیەوێت ڕۆڵی سەرەکیش بگێڕێت لە داڕشتنی ئەو یاسا و ڕێسا نێودەوڵەتییانەی کە چاودێریی ژیریی دەستکرد دەکەن،تەوەرەی سەرەکیی وتارەکەى سەرۆکی چین ، بانگەوازێک بوو بۆ دروستکردنی سیستمێکی دادپەروەرانە و یەکسان بۆ حوکمڕانیی ژیریی دەستکرد لەسەر ئاستی جیهان. شی جینپینگ ئاماژەی بەوە کرد کە پێویستە ئەم تەکنەلۆژیایە هەمیشە "مرۆڤ-تەوەر" بێت، پەرە بە خۆشگوزەرانیی هاوبەش بدات و یارمەتیدەری ئاسایشی گشتی بێت. بۆ ئەم مەبەستەش چوار پرەنسیپی سەرەکی پێشنیار کرد:

هاندانی کراوەیی و داهێنان

مسۆگەرکردنی سەلامەتی و کۆنترۆڵکردنی ژیریی دەستکرد

ڕێزگرتن لە هەمەجۆریی کولتووری

بەهێزکردنی حوکمڕانیی جیهانی لە ڕێگەی فرەلایەنیی ڕاستەقینەوە

یەکێک لە گرنگترین پەیامەکانی وتارەکە تایبەت بوو بە وڵاتانی باشووری جیهان،شی هۆشداریی دا لەوەی کە نابێت ژیریی دەستکرد ببێتە هۆی دروستبوونی جۆرێکی نوێ لە نادادپەروەریی مێژوویی، ئەوەش لە ڕێگەی فراوانکردنی درزی دیجیتاڵیی نێوان وڵاتانی پێشکەوتوو و وڵاتانی تازەپێگەیشتوو. بە پێچەوانەوە، ئەو پێی وابوو کە دەبێت ئابورییە سەرهەڵداوەکان پڕچەک بکرێن بە زانیاری، ژێرخان و ئەو توانایە تەکنەلۆژییەی کە پێویستە بۆ پشتبەستن بە شۆڕشی ژیریی دەستکرد،بۆ جێبەجێکردنی ئەم دیدگایەش، چین چەند دەستپێشخەرییەکی پراکتیکیی ڕاگەیاند؛ لە پێنج ساڵی داهاتوودا، چین ٥،٠٠٠ دەرفەتی ڕاهێنان لە بواری ژیریی دەستکرددا بۆ وڵاتانی تازەپێگەیشتوو دابین دەکات. هەروەها سەنتەری نێودەوڵەتی بۆ هاوکاریی ژیریی دەستکرد لەگەڵ ڕێکخراوە ناوچەییەکان دادەمەزرێنێت، لەوانە: ئەسیان، کۆمکاری عەرەبی، یەکێتیی ئەفریقا، سێلاک، ڕێکخراوی هاوکاریی شانگهای و بریکس. جگە لەمەش، دەرگای بەکارهێنانی سیستمی هۆشداریدانی پێشوەختی کەشوهەوای خۆی کە بە ژیریی دەستکرد کاردەکات بە ناوی "مازوو " ، بۆ ٣٠ وڵات دەکاتەوە،ڕەنگە سیمبۆلیترین بەشی ڕاگەیاندنەکە، دامەزراندنی "ڕێکخراوی جیهانیی هاوکاریی ژیریی دەستکرد "بووبێت لە شاری شانگهای. ئەم ڕێکخراوە وەک پلاتفۆرمێکی نێودەوڵەتی بۆ هاوکاری و حوکمڕانیی ژیریی دەستکرد دەخرێتە ڕوو، ئەمەش ڕەنگدانەوەی هەوڵەکانی چینە بۆ بنیاتنانی دامەزراوەی فرەلایەنی نوێ کە توانای ڕێکخستنی پێوەرەکانی ژیریی دەستکرد، بنیاتنانی تواناکان و هاوکاریی نێودەوڵەتییان هەبێت،شی جینپینگ جەختی لەوەش کردەوە کە نابێت حوکمڕانیی ژیریی دەستکرد ببێتە ئامرازێکی تری ململانێی جیۆپۆلەتیکی؛ ئەو ڕەخنەی لە تێڕوانینی ئەمنیی توند و زیاد لە پێویست گرت بۆ تەکنەلۆژیا و دژی ئەوە وەستایەوە کە بەرژەوەندیی ئەمنیی وڵاتێک بخرێتە سەرووی ئاسایشی وڵاتانی ترەوە. لە بەرامبەردا، داوای کۆدەنگیی نێودەوڵەتی، پێوەرە هاوبەشەکان و هاوکاریی کرد لە ژێر چەتری نەتەوە یەکگرتووەکاندا

ئەم وتارە ئەوە دەردەخات کە چین بە شێوەیەکی بەردەوام حوکمڕانیی ژیریی دەستکرد وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دیدگا فراوانەکەی بۆ حوکمڕانیی جیهانی دەبینێت. ڕێک هاوشێوەی دەستپێشخەرییەکانی تری وەک "گەشەپێدانی جیهانی"، "ئاسایشی جیهانی" و "شارستانیەتی جیهانی"، دەستپێشخەریی حوکمڕانیی ژیریی دەستکردیش هەوڵێکە بۆ نیشاندانی چین وەک دابینکارێکی کاڵا گشتییە نێودەوڵەتییەکان، نەک تەنها کێبڕکێکارێکی تەکنەلۆژی،دواجار، ئەوەی کە ئایا کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی پێشوازی لەم دیدگایە دەکات یان نا، هێشتا ناڕوونە. پرسیارەکانی دەوروبەری متمانە، شەفافیەت، حوکمڕانیی داتا و جیاوازیی سیستمی سیاسی وڵاتان، بەردەوام دەبن لە داڕشتنی گفتوگۆ جیهانییەکان لەسەر ژیریی دەستکرد. سەرەڕای ئەوەش، وتارەکەی شی جینپینگ یەک شت بە ڕوونی دەسەلمێنێت: چین بە نیازە نەک تەنها لە پەرەپێدانی ژیریی دەستکرددا، بەڵکو لە دیاریکردنی چۆنیەتی حوکمڕانیکردنی ئەم تەکنەلۆژیایەش لەلایەن مرۆڤایەتییەوە، ڕۆڵی سەرەکی و پێشەنگ بگێڕێت،لەم سەردەمەدا کە ژیریی دەستکرد دەبێتە یەکێک لە کۆڵەکەکانی گەشەی ئابوری و هەژموونی نێودەوڵەتی لە داهاتوودا، چیتر گفتوگۆکە تەنها لەسەر باڵادەستیی تەکنەلۆژی نییە؛ بەڵکو زیاتر لەسەر ئەوەیە کە کێ یاساکان دەنووسێتەوە—و ئایا ئەو یاسایانە لەسەر بنەمای ململانێ بنیات دەنرێن یان هاوکاری؟ وتارەکەی شی جینپینگ بە تەواوی چینی خستە ئەو بەرەیەی کە داکۆکی لە چوارچێوەیەکی هاوبەش و فرەلایەنە دەکات بۆ سەردەمی ژیریی دەستکرد.

بروانە دەقی وتارەكەی:شی جینپینگ

Keynote speech by Chinese President Xi Jinping at opening ceremony of 2026 World AI Conference

http://english.scio.gov.cn/topnews/2026-07/18/content_118605932.html