لەکاتێکدا وەزارەتی کارەبای هەرێمی کوردستان مۆڵەتێکی ٥٠ ڕۆژی بۆ دانەوەی پسووڵە و قەرزە کۆنەکان دیاریکردووە و هەڕەشەی بڕینی کارەبا دەکات، ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەران ڕەخنە لەم هەنگاوە دەگرێت و دەپرسێت: «چۆن قەرزی کارەبا لە مووچەیەک وەردەگیرێتەوە کە هێشتا نەدراوە؟» و چەند پێشنیارێکیش خستووەتەڕوو.
کێشەی قەرزی کارەبا و نەبوونی مووچە
وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان ماوەی ٥٠ ڕۆژ مۆڵەتی بە بەشداربووانی پڕۆژەی «ڕووناکی» داوە بۆ دانەوەی پسووڵەکان و قەرزە کۆنەکانی پێش دەستپێکردنی پڕۆژەکە، بە هەڕەشەی بڕینی کارەبا لە ئەگەری نەدانی بڕە پارەکاندا.
سەبارەت بەم بابەتە، د. بڕیار ڕەشید، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فراکسیۆنی یەکێتیی، لە دواین دانیشتنی پەرلەماندا ڕەخنەی توندی لەو هەڕەشانە گرت و جەختی لەوە کردەوە که حکومەت خۆی قەرزداری هاووڵاتییان و فەرمانبەرانە، بۆیە پرسیاری ئەوەی کرد کە چۆن دەکرێت داوا لە هاووڵاتییان بکرێت قەرزەکان بدەنەوە لەکاتێکدا شایستە داراییەکانیان پێ نەدراوە.
قەبارەی قەرز و شایستە داراییەکان
بەپێی خەمڵاندنە داراییە بڵاوکراوەکان، لە نێوان ساڵانی ٢٠١٥ تا ٢٠٢٥دا، ١٨ مووچە بە هیچ شێوەیەک خەرج نەکراوە و ٤٤ مووچەش بە شێوەی کەمکراوە دراون، بە جۆرێک کە کۆی مووچە نەدراوەکان، پاشەکەوت و لێبڕینەکان بە نزیکەی ٢٤ تریلیۆن دینار دەخەمڵێندرێت.
لەم چوارچێوەیەدا، ئاماژە بەوە دراوە کە ئەم بڕە تەنها خەمڵاندنە؛ چونکە حکومەت تا ئێستا بە فەرمی دان بەو مافانەدا نەناوە و هیچ داتایەکی ورد و فەرمیی لەبارەی لێبڕین و پاشەکەوتەکان نەخستووەتە بەردەست، و بەو هۆیەوە بڕی ڕاستەقینەی قەرزی حکومەت بەرامبەر هەر فەرمانبەرێک بە ڕوونی دیار نییە.
پێشنیار و داواکارییەکان بۆ چارەسەرکردن
بۆ کۆتاییهاتن بەم دۆخە و پاراستنی مافی هاووڵاتییان، داواکاریی پێشکەش بە لایەنە پەیوەندیدارەکان کراوە کە پێکهاتوون لە:
وەستاندنی هەڕەشەکان: ڕاگرتنی دەستبەجێی هەڕەشەی بڕینی کارەبا بەهۆی قەرزە کۆنەکانەوە.
پێکهێنانی لیژنەی هاوبەش: دروستکردنی لیژنەیەکی هاوبەشی دارایی و چاودێری لەنێوان دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵ و هەرێم، بە مەبەستی دیاریکردنی بڕی ڕاستەقینەی مافی هەر فەرمانبەرێک.
ڕێککەوتنی دارایی: ئامادەکردنی ڕێککەوتنێکی دارایی پابەندکەر، کە سەرچاوەیەکی ڕوونی دارایی و خشتەیەکی کاتی بۆ گەڕاندنەوەی شایستە داراییەکان «لێبڕین و پاشەکەوت» هەبێت، بەدوور لە هەر ململانێیەکی سیاسی.
مەقاسەکردنی قەرز: ڕێگەدان بە قەرزبڕینی ئارەزوومەندانە یان «مەقاسە»، بە جۆرێک فەرمانبەر بتوانێت قەرزی کارەباکەی لە شایستە داراییەکانی خۆی لای حکومەت ببڕێتەوە، نەک ئەوەی داوای پارەی نەقدی لێ بکرێت و لە ئەگەری نەدانیدا کارەبای خێزانەکەی ببڕدرێت.