ئا: ئاوێنە
عەلی تەمی توێژەری کوردی (سوریا) بانگەشەی ئەوە دەکات کە واشنتۆن رێگەی داوە سحودیە لەلایەن حوسییەکانی هاوپەیمانی ئێرانەوە گەمارۆ بدرێنو فشاری حوسییەکان وەکو کارتێک بەکاردەهێنێت تا پاڵ بە ڕیازەوە بنێت بۆ ڕێککەوتن لەگەڵ ئیسرائیل.
عەلی تەمی ئاماژە بەوە دەکات کە بەپێی ئەو پلانە ئەمریکا هەوڵدەدات سنوورێک بۆ بەهێزبوونی سعودیە دابنێت وەک زلهێزێکی ناوچەیی، فشاری سیاسی و ئابووری و ئەمنی بخاتە سەر تا ئەو کاتەی ڕازی دەبێت بە ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل بەو مەرجانەی کە خزمەت بە واشنتۆن دەکەن لەچورچێوەی رێککەوتنی ئیبراهیم.
تەمی دەلێت "واشنتۆن بەڕاستی چی لە شانشینی سعودیە دەوێت؟ با ڕاشکاوانە و لۆژیکی بین. واشنتۆن دەیەوێت شانشینی یەکگرتوو پەیوەندی بە ڕێککەوتنەکانی ئەبراهامەوە بکات، شانبەشانی ئیمارات و بەحرەین و مەغریب. شانشینی ڕەتی کردەوە. واشنتۆن داوای لە شانشینی یەکگرتوو کرد کە ڕێککەوتنی ئاشتی لەگەڵ تەلئەبیب واژۆ بکات؛ داواکارییەکە ڕەتکرایەوە.
واشنتۆن داوای لە شانشینی یەکگرتوو کرد کە نەوت بگوازێتەوە بۆ ئوردن- و لەوێشەوە بۆ بەندەری حەیفا- بەڵام وەڵامەکەی ڕەتکردنەوە بوو؛ شانشینی یەکگرتوو ڕایگەیاند: "ئێمە سوریا و تورکیامان هەیە".
تەمی دۆخەکە بەراورد دەکات بە محەمەد عەلی پاشای میسر لەسەدەی نۆزدەهەمداو دەڵێت "کەواتە، لە کۆتاییدا واشنتۆن ئامانجی چییە؟ با ئەو شتانەتان بیر بخەمەوە کە لە سەردەمی محمد عەلی پاشا لە میسر ڕوویدا. لەو کاتەدا بەریتانیا پشتگیری لە دەسەڵاتی محەمەد عەلی پاشا دەکرد- بە تایبەتی لە ڕێگەی ڕێککەوتننامەی کوتاحیا. بەڵام تەنها دوای نزیکەی حەوت ساڵ هەڵوێستی ئینگلیز دژی کەوتەوە؛ لەندەن دەستی کرد بە ترس لە فراوانبوونی کاریگەرییەکانی و گەشەکردنی دەسەڵاتەکەی، کە ڕەنگە ڕێگەی پێبدات کۆنترۆڵی بەسەر هەموو ناوچەکەدا بسەپێنێت. مەبەست لێرەدا ئەوەیە کە واشنتۆن درک بەوە دەکات کە سعودیە ئەمڕۆ گۆڕاوە بۆ هێزێکی ناوچەیی بەرفراوان: هێزێکی ئابووری بێ ڕکابەر؛ هێزێکی ئەتۆمی بە پشتیوانی پاکستان؛ هێزێکی سەربازی کە خاوەنی چەکی پێشکەوتوو بێت بە پشتیوانی تورکیا؛ و هێزێک کە لەلایەن چەکدارانی سوریاوە پشتیوانی دەکرێت- سوپایەک کە نە سەبر دەزانێت و نە ترس. هەر لەم تێگەیشتنەوەیە کە ترس دەستی کرد بە خۆخزاندنە ناو مێشکی ڕۆژئاوا. هەر لە بەرامبەر ئەم پاشخانەدایە کە واشنتۆن ڕەتیکردەوە لە ڕێگەی هێرشی ئاسمانییەوە دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریکردن لە فراوانبوونی حوسییەکان و دەستبەسەرداگرتنی شاری مۆچای یەمەن. ڕەنگە مرۆڤ بپرسێت: چۆن دەتوانن بەم زاراوانە قسە بکەن لە کاتێکدا واشنتۆن و تاران نەیارن؟ بەڵێ، دوژمنایەتی لە نێوان واشنتۆن و تاران هەیە، بەڵام ئەم دوژمنایەتییە تەنیا لەسەر چۆنیەتی هەڵکەندنی غەنیمەتەکانی کەنداو و عێراقە؛ لە واقیعدا، لەسەر لەناوبردنی سوریا و عێراق و دەوڵەتانی کەنداو، بەتەواوی ڕێکدەکەون، بەمەش بێ بەربەست نیشتەجێبوونی نێودەوڵەتی بەسەریاندا دەسەپێنن.ئەمڕۆ واشنتۆن فرمێسکی تیمساحی بەسەر گەرووی هورمز و گەرووی باب ئەلمەندەبدا دەڕێژێت- کە کەوتۆتە ژێر کۆنترۆڵی حوسییەکانەوە. ئەمە جەوهەری بابەتەکەیە. بە واتایەکی تر، ئامانج لەمڕۆدا گەمارۆدانی ئابوری شانشینی و فڕێدانی ئێرانە لە ڕۆڵی سەرەکی هەڵمەتی پەرتکردن و لەناوبردن- هەندێکجار بە بەکارهێنانی حوسییەکان بۆ بەئامانجگرتنی دامەزراوە نەوتییەکان و هەندێکجاریش بە فراوانکردنی بازنەی شەڕەکە، ڕێگە بە ئێران دەدات لە ژێر پەردەی ململانێی ناوچەییدا قۆناغی ناوەندی لێدان لە دەوڵەتانی کەنداودا بگرێتە دەست".
بەبۆچوونی ئەو، گوشاری حوسییەکان بۆ سەر سعودیە – لەڕێگەی هەڕەشەکردن لەدامەزراوە نەوتییەکان، ڕێگا بازرگانییەکان و گەرووی باب مەندەب – لەڕاستیدا خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی ئەو کەسانە دەکات کە دەیانەوێت ڕیاز لاواز بکەن. مەرج نییە بانگەشەی ئەوە بکات کە حوسییەکان بەناوی واشنتۆنەوە کاردەکەن، بەڵکو بەردەوامی پێشکەوتنەکانیان فشاری ئابووری و ئەمنی دروست دەکات کە توانای سعودیە بۆ مانۆڕ کردن کەمدەکاتەوە.
زەقترین بەشی شیکارییەکانی ئەو بانگەشەیە کە سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی واشنتۆن و تاران، گۆڕەپانگەلێک هەن کە هەردووکیان بەرژەوەندییان لەلاوازکردنی دەوڵەتە عەرەبییەکان و هێشتنەوەیان بەوابەستەیی هێزە دەرەکییەکاندایە.
تەمی باس لەوە دەکات کە لەعێراقدا دابەشکردنی کاریگەریی دیفاکتۆ لەنێوان ئەمریکا و ئێراندا دروست بووە و دەتوانرێت مۆدێلێکی هاوشێوە بۆ سعودیە بەکاربهێنرێتو دەڵێت "هەرچەندە هاوپەیمانی 'نەهەنگەکانی سوننە' بە پشتیوانی واشنتۆن پێکهاتووە، بەڵام لەترسی گەشەسەندنی دەسەڵاتی ئەم هاوپەیمانییە، ئێستا هەوڵدەدەن ملکەچی بکەن تا دڵنیابن لەوەی شانشینییەکە لەسەر شانۆی جیهانیدا جێگەی ناوەند ناگرێتەوە- هاوشێوەی ئەوەی کە ١٨٦ ساڵ لەمەوبەر لەگەڵ محەمەد عەلی پاشا لە میسر ڕوویدا".
تەمی لەکۆتاییدا دەپرسطێت "کەواتە، ئەمڕۆ چی لە شانشینی سعودیە داوا دەکرێت؟ ئەوەی پێویستە پاڵپشتی ڕاستەوخۆی سوننەیە لەلوبنان؛ پشتگیریکردن لەحکومەتی سوریاو جەختکردنەوە لەسەر کۆنترۆڵکردنی هەموو خاکی سوریاو بێ دوو دڵی پشتیوانی لەسوننەکان لەعێراق و هەروەها گەلانی سودان و سۆماڵ و لیبیا و یەمەن بکەن. بە کورتی: واشنتۆن و تاران پێشتر کێکەیان لەعێراقدا دابەشکردووە. ئێستاش لەڕێگەی فشارو زۆر بۆ هێنانەوە گەمارۆانی سعودیەوە، ناچاری دەکەن ڕێککەوتنی تەسلیمبوون واژۆ بکەن لەگەڵ تەلئەبیب. ئەمە ئامنجو جەوهەری بابەتەکەیە".