جموجۆڵە بازرگانی و گەشتیارییەکان لەسەر سنوورەکانی ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵاتی ئێران گۆڕانکاریی هاوکاتیان بەخۆوە بینیوە؛ لە لایەکەوە عێراق دەروازەی سنووریی "شەیب - چەزابە"ی بە تەواوی داخستووە، لە لایەکی دیکەشەوە دوای چەند ڕۆژێک لە وەستان، ئاڵوگۆڕی بازرگانی لە دەروازەی "ڕیمدان - غەبەد" لەگەڵ پاکستان بە شێوەیەکی قۆناغ بە قۆناغ دەستی پێکردووەتەوە.

ئاوێنە: لێدوانی فەرمیی وڵاتان سەبارەت بە هۆکاری ئەم ڕێکارانە جیاوازن و لە نێوان نەبوونی ئامادەیی تەکنیکی، ڕێوشوێنی ئەمنی، تاوەکو گۆڕانکاری لە ڕێنماییە گومرگی و بانکییەکاندا دابەش بوون. سروشتی ڕێکارەکانیش لە هەردوو سنوورەکە جیاوازە؛ داخستنی دەروازەی شەیب لە دیوی عێراقەوە هاتوچۆی گەشتیاران، ئۆتۆمبێلی تایبەت و بارهەڵگرە بازرگانییەکانی تاوەکو کاتێکی نادیار گرتووەتەوە، لە کاتێکدا لە سنووری پاکستان سەرەتا ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئەو کاڵایانە دراوە کە مەترسیی زوو تێکچوونیان لەسەرە، لەگەڵ دانانی میکانیزمێک بۆ تێپەڕبوونی بارەکانی دیکە.

دەروازەی شەیب؛ هۆکاری هونەری، پرسی ئەمنی و کاردانەوەی تاران

حەیدەر عەبودی، گوتەبێژی حکومەتی عێراق، بە ئاژانسی هەواڵی فەرمیی عێراقی ڕاگەیاندووە کە داخستنی دەروازەی شەیب بۆ نەبوونی ئامادەیی هونەری، تەکنیکی و پێداویستییەکانی پەرەپێدان دەگەڕێتەوە. ناوبراو جەختیشی کردووەتەوە کە جموجۆڵی بازرگانی لەگەڵ ئێران لە ڕێگەی دەروازە سنوورییەکانی دیکەوە بەردەوامە.

هاوکات ئاژانسی "ڕۆیتەرز" لە زاری چەند سەرچاوەیەکی ناو دەروازەکەوە بڵاوی کردووەتەوە، بڕیارەکە پەیوەندیی بە پێداچوونەوە بە ڕێوشوێنە ئەمنییەکانی ناو دەروازەکەوە هەیە. لە نوێترین زانیارییەکانیشدا ئاماژە بەوە کراوە کە ئامانج لە داخستنەکە جێگیرکردنی ئامێری پشکنینی پێشکەوتووە بۆ ڕێگریکردن لە بەقاچاخبردنی کەلوپەلی قەدەغەکراو.

لە بەرامبەردا، عەلی زەینی وەند، گوتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی ئێران ڕایگەیاند، تاران پێشوەختە لە بڕیاری داخستنی دەروازەکە ئاگادار نەکراوەتەوە، لە کاتێکدا بەپێی لێکتێگەیشتنەکانی نێوان هەردوو وڵات، پێویستە لە کاتی ڕاگرتنی کارکردن لە دەروازەکان بۆ ماوەیەکی درێژ، لایەنی بەرامبەر ئاگادار بکرێتەوە.

بۆ بەدواداچوونی دۆخەکەش، وەلیوڵڵا حەیاتی، یاریدەدەری پارێزگاری خوزستان بۆ کاروباری ئەمنی، سەردانی دیوی ئێرانی دەروازەکەی (چەزابە) کرد و ڕایگەیاند کە کار بۆ چارەسەرکردنی ئاستەنگەکانی بەردەم بازرگانی و هاتوچۆی گەشتیاران دەکەن. هەروەها سەرۆکی ژووری بازرگانیی ئەهواز دووپاتی کردەوە کە لە ماوەی بەدواداچوون بۆ دووبارە کردنەوەی دەروازەی چەزابە، هاتوچۆی بازرگانی و گەشتیاری لە دەروازەی شەلامچەوە بەردەوامە.

دەروازەی ڕیمدان؛ ڕێککەوتن بۆ دەستپێکردنەوەی قۆناغ بە قۆناغ

لەسەر سنووری ڕۆژهەڵاتی ئێران، ئاژانسی "تەسنیم" لە زاری محەممەد سەعید ئەربابی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ڕێکخراوی ناوچەی ئازادی چابەهارەوە بڵاوی کردەوە، دوای کۆبوونەوەیەکی سێ کاژێری لەگەڵ لایەنی پاکستانی لە خاڵی سنووریی "ڕیمدان - غەبەد"، گەیشتوونەتە ڕێککەوتن بۆ دەستپێکردنەوەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی، کە سەرەتا ئاڵوگۆڕی سەوزە، میوە و کاڵا زوو تێکچووەکان دەگرێتەوە.

ئەربابی پێشبینی کردووە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دۆخی دەروازەکە بگەڕێتەوە باری ئاسایی خۆی. لای خۆیەوە شوکری بەلووچ، بەرپرسی ناوچەی ڕیمدان سەر بە ناوچەی ئازاد ڕایگەیاند، لە ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممەوە چالاکییە بازرگانییەکان دەستیان پێکردووەتەوە و پڕۆسەی ڕاییکردنی مامەڵەی بارهەڵگرە وەستاوەکان و بەڕێکردنیان کەوتووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.

هاوکات عەبدولسەلیم حوت، بەڕێوەبەری بازاڕی سنووریی ڕیمدان سەبارەت بە قۆناغەکانی دەستپێکردنەوەی جووڵەی بازرگانی ڕوونی کردەوە، بۆ ڕێگریکردن لە زیانی دارایی بازرگانان، ئەولەوییەتی پەڕینەوە دراوە بەو بارانەی زوو تێکدەچن، هەناردەکردنی کەلوپەلەکانی دیکەش چاوەڕێی تەواوکردنی ڕێوشوێنە کارگێڕییەکان و هەماهەنگیی پێویست دەکەن.

هۆکارەکانی پشت پەککەوتنی بازرگانی لە سنووری پاکستان

سەبارەت بە هۆکاری وەستانی جموجۆڵەکان لە سنووری پاکستان، وەزارەتی دەرەوەی ئێران لێکدانەوەیەکی گشتیی خستە ڕوو؛ ئیسماعیل بەقائی، گوتەبێژی وەزارەتەکە ئاماژەی بە بوونی "کێشەی هونەری و ڕێوشوێنی خۆپارێزی" کرد، لەگەڵ بەردەوامیی پەیوەندییەکانی نێوان تاران و ئیسلام ئاباد بۆ ئاساییکردنەوەی دۆخەکە.

بەڵام عەبدولسەلیم حوت، بەڕێوەبەری بازاڕی سنووریی ڕیمدان باسی لەوە کردووە کە لایەنی پاکستانی گۆڕانکاریی لە مەرجەکانی پەیوەست بە پێناسەی گومرگی و مامەڵە بانکییەکاندا ڕاگەیاندووە. ناوبراو گوتی، گفتوگۆکان لەگەڵ گومرگی غەبەد بە ئامانجی لابردنی بەربەستەکانی بەردەم هەناردەکردنە، بەبێ ئەوەی وردەکاریی مەرجە نوێیەکان یان بڕی ڕسوماتەکان ئاشکرا بکرێن.

لە دیوی پاکستانیشەوە، شەهید ڕەند، ڕاوێژکاری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی بەلووچستان ڕایگەیاند، سنووردارکردنە کاتییەکان بە ئامانجی چارەسەرکردنی نیگەرانییە ئەمنییەکان، بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچێتی و باشترکردنی بەڕێوەبردنی سنوورەکان بووە، ئاماژەی بەوەش کرد کە گفتوگۆ بۆ دانانی میکانیزمێکی هەماهەنگ لە نێوان هەردوو لادا لە ئارادایە.

سەرەڕای ئەوەی ئەم لێدوانانە تیشک دەخەنە سەر لایەنە جیاوازەکانی قەیرانەکە، بەڵام تاوەکو ئێستا لە زانیارییە فەرمییەکاندا پەیوەندیی نێوان داواکارییە بازرگانییەکان و ڕێوشوێنە ئەمنییەکان بە ڕوونی دیار نییە تاوەکو قەبارەی کاریگەریی هەر یەکێکیان لەسەر ڕاگرتنی جموجۆڵەکە دەستنیشان بکرێت.

زیانە ئابوورییەکان و ڕەهەندە سیاسییەکان

لە ماوەی پەککەوتنی دەروازەکەی پاکستاندا، کەناڵی "جیۆ" لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ئەمساڵ لە زاری ژووری بازرگانی و پیشەسازیی کوێتەوە بڵاوی کردەوە، ژمارەی ئەو بارهەڵگرانەی لە هەردوو دیوی سنوورەکە گیریان خواردووە بە نزیکەی دوو هەزار بارهەڵگر دەخەمڵێنرێت. ژوورەکە بەهۆی ناڕوونیی کاتی کردنەوەی سنوورەکەوە، ڕێنمایی دابووە بازرگانان کە کڕینی کاڵای نوێ ڕابگرن. هەرچەندە ڕێککەوتنەکەی ڕیمدان پێشینەی داوە بە تێپەڕبوونی خۆراک و کاڵا هەستیارەکان، بەڵام لە لێدوانە فەرمییەکاندا کۆی گشتیی زیانە داراییەکان یان ئاماری ئەو بارهەڵگرانەی دوای کردنەوەی سنوورەکە پەڕیونەتەوە، ئاشکرا نەکراوە.

لە ڕووی کاریگەری لەسەر هاتوچۆی هاووڵاتییانیشەوە جیاوازی لە نێوان دوو دەروازەکەدا هەبووە؛ داخستنی شەیب لە عێراق هاتوچۆی کەسی و بازرگانیی بەیەکەوە وەستاند، بەڵام بەپێی ڕاپۆرتەکانی پێشووی ئاژانسی "وانا"ی ئێرانی، لە کاتی وەستانی چالاکیی بازرگانی لە دەروازەی ڕیمدان-غەبەد، هاتوچۆی گەشتیاران لە نێوان ئێران و پاکستان نەوەستاوە.

سەبارەت بە پاشخانی سیاسیی داخستنی دەروازە عێراقییەکەش، ئاژانسی فرانس پرێس (AFP) لە زاری دوو سەرچاوەی سیاسیی عێراقییەوە بڵاوی کردووەتەوە، واشنتن گوشار دەخاتە سەر بەغدا بۆ داخستنی دەروازە سنوورییەکان لەگەڵ ئێران، بە ئامانجی زیادکردنی گوشارە ئابوورییەکان بۆ سەر تاران. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم زانیارییانە تەنیا پشت بە سەرچاوەی نەناسراو دەبەستن لە پاڵ لێکدانەوە تەکنیکییەکەی حکومەتی عێراق، و هیچ بەڵگەیەکی ڕاگەیەندراویش نییە کە بڕیارەکەی بەغدا بە ڕێکارەکانی سەر سنووری پاکستانەوە ببەستێتەوە.

تاوەکو ئێستا لە لێدوانە فەرمییەکاندا هیچ وادەیەک بۆ دووبارە کردنەوەی دەروازەی شەیب دیاری نەکراوە، لە کاتێکدا بەرپرسانی ئێران پێشبینی دەکەن لە ڕۆژانی داهاتوودا بازرگانی لە دەروازەی ڕیمدانەوە بە تەواوی ئاسایی ببێتەوە، هاوکات جموجۆڵ لە دەروازەکانی دیکەی نێوان عێراق و ئێران بەردەوامیی هەیە.