لە ساتەوەختێکدا کە ئاو شەقام و کۆڵانەکانی چەمچەناڵی داپۆشی و مەترسیی خستە سەر ژیانی هاوڵاتیان، دەسەڵاتداران وەک پیشەی هەمیشەیان خەریکی دۆزینەوەی پاساون بۆ شکستەکانیان. ڕوانین و ناونانی ئەوەی لە چەمچەناڵ ڕوویدا بە "ڕووداوی سروشتی"، گەورەترین چەواشەکارییە بۆ شاردنەوەی ڕووی ڕاستەقینەی بەرپرسان و حکومڕانانی ناوچەکە لە ئاوێنەی بەرپرسیارێتیدا. ڕاشکاوانە قسە بکەین: ئەمە لافاو نییە، بەڵکو تاوانە؛ تاوانی کوشتنی شارێک بەهۆی بێپلانی و گەندەڵییەوە.
باران ڕەحمەتی خوایە، بەڵام کاتێک دەگاتە سەر زەوی و ڕێڕەوە سروشتییەکانی خۆی بە گیراوی دەبینێت، دەگۆڕێت بۆ توڕەیی و غەزەب. ئەوەی لە چەمچەناڵ بینرا، دەرەنجامی حەتمیی ئەو عەقڵییەتە ئیدارییەیە کە ساڵانێکە کوردستان بەڕێوە دەبات. وەک چۆن پسپۆڕێکی پلانسازی ئاماژەی پێ داوە، دەستدرێژیکردنە سەر سروشت باجەکەی قورسە؛ کاتێک ئێوە دۆڵ و شیو و ڕێڕەوە سروشتییەکانی ئاو دەکەنە پڕۆژەی نیشتەجێبوون و بازرگانی بەبێ لێکۆڵینەوەی زانستیی ورد و دیدگا بۆ داهاتوو، سروشت هیچ بژاردەیەکی نامێنێت جگە لەوەی بە زەبری هێز ڕێگای خۆی بکاتەوە.
لەکاتێکدا ئێوە خەریکی دابەشکردنی زەوی بوون لەسەر ڕێڕەوی ئاوەکان بۆ پڕکردنی گیرفانی خۆتان و شوێنکەوتەکانتان، جیهان خەریکی داهێنان بوو بۆ ئاشتەوایی لەگەڵ ئەم دیاردە سروشتییەکانەدا. دوو لە نموونەی پرۆژەی سادەی ئەو وڵاتانە بە نموونە چین و مالیزیا؛ چین چەمکی "شاری ئیسفەنجی" پەیڕەو دەکات، شەقام و باخچەکانیان وا دیزاین دەکەن کە وەک ئیسفەنج ئاو هەڵبمژێت و دواتر بەکاری بهێننەوە، نەک ئاوەکە ببێتە مۆتەکە بۆ خەڵک. یان مالیزیا کە بەم دووایانە تونێلی (SMART)ی دروست کردووە، تونێلێک لە کاتی ئاساییدا ئۆتۆمبێلی پێدا دەڕوات و لە کاتی بارانی بەهێزدا دەبێتە گەورەترین ڕێڕەوی ئاو. ئەی لای خۆمان چی دەکەن؟ لە لایەک بە تێکدانی گرد و شاخ و لاپاڵەکان و لە لایەکیش بە کۆنکریتی ناشرین خەریکن شارەکان ئەخنکێنن کە ئیتر نە بەرگەی گەرمای هاوین بگرن و نە لێزمەبارانی زستان.
ئەم کارەساتە پەردەی لەسەر ڕاستییەکی تاڵتر هەڵدایەوە، ئەویش ئەوەیە کە گەندەڵی لەم هەرێمەدا تەنها لە گرێبەستە نەوتییەکان و تەلارە بەرزەکاندا نییە، بەڵکو وەک شێرپەنجە شۆڕبووەتەوە بۆ بن عەرزیش. سیستەمی ڕێگەوبان و ئاوەڕۆ و ژێرخانی شارەکان پڕن لە گەندەڵی؛ لە خراپیی کەرەستەکانەوە بگرە تا دەگاتە دیزاینی هەڵە و دزینی بودجە. ئەوەی ڕوویدا سەلماندی کە گەندەڵی تێکەڵ بە هەموو کایەیەک بووە و تەنانەت بۆرییەکانی ژێر زەویشی گرتووەتەوە، لەبەرئەوە زەوییەکە توانای قوتدانی ڕۆژێک بارانی نییە.
بۆیە تکایە ئەگەر توانای ئەوەتان نییە ڕێکوپێک و دڵسۆزانە خزمەتی سروشت و ژینگەی شار و شارۆچکەکان بکەن، دەست هەڵبگرن و تێکی مەدەن! هیچ نەبێ دەستکاریی شاخ و دۆڵ و جوگرافیا مەکەن. ئەوەی ئێوە دەیکەن ئاوەدانکردنەوە نییە، بەڵکو دروستکردنی "مەیدانی مەرگ"ـە بۆ هاوڵاتیان و نەوەکانی داهاتوویش. لافاوەکەی چەمچەناڵ زەنگێکی مەترسیدارە؛ یان دەبێت بە ئاگا بێنەوە و دەست لە گەندەڵی و وێرانکردنی سروشت هەڵگرن، یان دەبێت چاوەڕوانی ئەوە بن کە ڕۆژێک هەموو کوردستان لەنێو قوڕاوی گەندەڵییەکانتاندا ون ببێت.