کاتێک سەیری کێبڕکێی ئێستا بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق دەکەین زۆر زیاتر لە ناکۆکییەکی حزبی لە نێوان پارتی و یەکێتی و حیزبەکانی کوردستاندا دەبینین، کە لە ڕوی واقیعبینیەوە هیچ دەرگایەکی ستراتیجی بۆ ئایندەی سیاسی کوردستان ناکاتەوە.
بە شێوەیەکی نەریتی پۆستی سەرۆک کۆمار لە سیستەمی فیدراڵی عێراقدا بۆ کورد تەرخانکراوە، لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە ئەم هەڵوێستە وەک دەربڕینی دانپێدانانی دەستووری بە ڕۆڵی کورد لە عێراقی دوای دیکتاتۆریەتدا تەماشا دەکرێت، بەڵام دەبێت ئەوەش ببینین کە سەرۆکایەتی کۆمار لە عێراق تا ڕادەیەکی زۆر تەنها تەشریفاتیە، ئەوەی کە بریاڕی یەکلاکەرەوەی سیاسی لە دەستدایە دەسەڵاتی جێبەجێکردن و یاسادانانە کە بە شیوە کرداریە ڕاستەقینەکە لە دەست سەرۆکوەزیران و پەرلەماندایە لە بەغدا.
کەواتە بۆچی ئەو پۆستە بەو چڕییە کێبڕکێی لەسەر دەکرێت؟
بە بڕوای من کێشەکە لە لۆژیکی دەستوریدا نییە، بەڵکو لە داینامیکی حزبیدایە، پارتی و یەکێتی تا دێت سەرۆکایەتی کۆمارلە بەغدا وەک سیمبوڵی هاوسەنگی هێز لەناو کوردستاندا دەبینن، نەوەکوو وەک ئامرازێکی ستراتیژی بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خەلکی کوردستان، هەردوو حزب لەسەر بنەمای شەرعیەتی مێژوویی و ئەنجامی هەڵبژاردن و نەریت ململانێ دەکەن، بەڵام لە کاتێکدا کە ئەوان ململانێ دەکەن بۆ پۆستێک لە ڕووی ڕەمزییەوە، کە لە ڕووی پێکهاتەییەوە سنووردارە، بەڵام تەحەدیاتە ستراتیژیە ڕاستەقینەکان چاوپۆشی لێدەکەن و بۆیان دەبێت بە ئامانجێکی فەرامۆشکراو.
ئەوەی بۆ ئێمە پرسیار دروست داکات ئەوەیە، کە بەڕاستی ئەو پۆستە چی بۆ ئایندەی کورد لەمڕۆدا بە شیوەیەکی چارەنوسساز لە ڕووی سیاسیەوە بنیاد دەنێت؟ بیر لەوە بکەینەوە کە ئایا پۆستو نوێنەرایەتیەکان لە بەغدا بەدەست بهێنین؟ یاخود بیرلە بونیادی سەقامگیری و یەکڕیزی و هێزی دامەزراوەیی هەرێمی کوردستان بکەینەوە؟
وەڵامەکە زۆر ڕوونە، هەرێمی کوردستان دڵی سیاسی دەستەڵاتی کوردە لە عێراقدا، ئاسایش و سەقامگیری، ئابووری و پێگەی نێودەوڵەتی و چەسپاندنی دامەزراوەیی لە ڕووی ستراتیژییەوە زۆر گرنگترە لە سەرۆکایەتی کۆمارهەموو پۆستەکانیتر لە بەغدا، ئەگەر وزە و توانا سیاسییەکانمان لە ململانێی دەسەڵاتی ڕەمزیدا وەبەربهێنین، لە هەرێمی کوردستان مەترسی ئەوەمان لەسەرە کە تەحەدیاتە ڕاستەقینە درێژمەوداکان پشتگوێ بخەین هەروەکوو ئەوەی کە تا ئیستا لە بەرچاومانە.
واقیعەکە ئەوەیە، هەرێمی کوردستان لەژێر فشاردایە، وابەستەیی ئابوری بە بەغدا، ململانێی بودجە و موچە، ناکۆکی لەسەر پرسی یاسای نەوت و غاز، ناوچە جیناکۆکەکان، مەترسییە ئەمنییەکانی ناوچەکە و گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکان تایبەتمەندی ئەو ژینگە سیاسیەن، لە وەها بارودۆخێکدا یەکگرتوویی نێو ماڵی کوردستان بژاردە نییە بەڵکو پێویستیەکی سیاسیی و مێژووییە.
ئەوەی بە تایبەتی بۆ شەرایتی ئێستای سیاسی جێگای نیگەرانییە، کاریگەریی بە سیگناڵیزەکردنی ناکۆکی نێوان حیزبە کوردیەکانە لە لایەن لایەنە شیعی و سونیەکانی ناو دەستەڵات لە باغدادا، هەموو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ئاشکرا لە نێوانی حیزبە کوردیەکاندا بە تایبەتی پارتی و یەکێتیدا، هەڵوێستی دانوستانکاری کورد و داواکاریەکانی لە بەرامبەر بەغدا لاواز دەکات، هەر دابەشبوونێکی گشتی توانای مامەڵەکردن وەک بلۆکێکی سیاسی یەکگرتوو کەمدەکاتەوە، وە لە سیستەمێکی فیدراڵیدا کە حوکمڕانی زۆرینە زاڵە، یەکگرتووییش بۆ هەر گروپێکی سیاسی دەبیتە هێمای دەسەڵاتێکی زیاتر.
ترسەکە لەوەدایە کە بابەتی سەرۆکایەتی کۆمارو پۆستە سیاسیەکان لە بەغدا دەبنە بابەتی شکۆمەندی بۆ ئەحزابی کوردی، لە کاتێکدا پرسیاری بونیادی بۆ ئێمە ئەوەیە کە چۆن دڵنیایی و ئاسایشی سیاسی لە درێژخایەندا مسۆگەر بکەین؟، کە خەریکە ئەو دیدگایە لە پاشخانی سیاسی حیزبە کوردیەکانی باشوری کوردستان کاڵ دەبێتەوە و هەر بە یەکجاری نامێنێت.
بۆیە ئەوەی کە پێویستە لە ئێستادا بەرجەستە بکرێت لە ڕوی واقییعبینی سیاسیەوە، داکۆکی کردنە لە هەڵسەنگاندن وخوێندنەوەیەکی ستراتیژی کە لایەنی کەمی ئەو خواستانە لە خۆی بگرێت.
یەکەم: پێویستە لایەنە کوردییەکان دان بەوەدا بنێن کە سەرۆکایەتی کۆمار لە بەغدا لە ڕووی ڕەمزییەوە گرنگە، بەڵام نوێنەرایەتی پێگەی دەسەڵاتی ستراتیژی ڕاستەوخۆ بۆ هەرێمی کوردستان ناکات، بۆیە نابێت ئەولەویەتی سیاسی و ستارتیژی بۆ خەڵکی کوردستان لەسەر بنەمای ئەو فاکتە لاوازە بنیاد بنرێت.
دووەم: پێویستە حیزبەکانی کوردستان بگەن بەو بڕوایە کە دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە هێزی دامەزراوەییدایە لەناو کوردستاندا، لە پەرلەماننێکی کارادا، لە خۆبژێوی ئابووریدا، لە هەماهەنگی ئەمنی و دیپلۆماسی نێودەوڵەتیدا، بەبێ چەسپاندن و جێگیرکردنی ئارامی سیاسی لە ناوخۆدا، هەر پێگەو نوێنەرایەتییەک لە بەغدا لە ڕووی سیاسییەوە بە لاوازی دەمێنێتەوە.
سێیەم: چارەسەرێکی مەبدەئیانە لە نێوان حیزبەکانی کوردستاندا، نەک هەر قەیرانەکانی ئێستا هێور دەکاتەوە بەڵکو ئاماژەیەکی بەهێزیش دەنێرێت کە سیاسەتی هەرێمی کوردستان توانای بیرکردنەوەی ستراتیژی هەیە و بەرژەوەندییە نەتەوەی و نیشتیمانیەکان لە پێشینەی ڕکابەریی حزبی دادەنێت.
من بڕوام وایە ئایندەی کوردستان بە پرسی سەرۆکایەتی کۆمار و پۆستەکانی دەستەڵاتی ناوەند یەکلایی نابێتەوە، بەڵکو بە تواناو هێزی یەکگرتوویی سیاسی یەکلایی دەبێتەوە، ئەزموونی مێژوو ئەوەمان بۆ دەردەخات کە دابەشبوونی ناوخۆیی لە رووی سیاسی و هەتا کۆمەڵایەتیشەوە هەمیشە بە مانای لاوازبوونی دەرەکی بووە.
بێگومان تیگەیشتن لە ئارگیومێنتی حزبە سیاسیەکانی کوردستان ئاسانە، هەموو لایەنەکان بە مافی شەرعی خۆیانی دەبینن کە داوای ئەو پۆستە دەکەن، بەڵام پێگەیشتن و باڵاکردنی ڕەهەندی سیاسی بە پێداگری لەسەربەدیهێنانی ئەو پۆستە دەرناکەوێت، بەڵکو بە تێگەیشتن لە ئەولەویەتە سیاسیەکان دەردەکەوێت کە لە ئەوڕۆدا ئەولویەت بەهێزی هەرێم و سەقامگیری ئابوری و بە شەرعیکردن و چەسپاندنی دامەزراوە سیاسیەکانە لە کوردستاندا.
ئەگەر ئەو ئامانجە ستراتیجیانە لەبەرچاو نەگیرێن لە لایەن حیزبەکانەوە، بونی سەرۆکێکی کوردیش لە بەغدا ناتوانێ هیچ کاریگەریەکی هەبێت بەسەر هەر ئاڵوگۆڕێکی سیاسی و هەر تەحەدیاتێک کە لە ئایندەدا روبەروی هەرێم دەبێتەوە.
بۆیە من پێم وایە نابێت ململانێکان لەسەر بنەمای پرێستیژ(ئیعتیبارێکی) کورتخایەن، بەڵکو دەبێت لەسەر بنەمای بەرپرسیارێتی و دیدگایەکی سیاسی درێژخایەن بن، چونکە دۆزە سیاسیەکەی خەڵکی کوردستان پێویستی بە سەرکەوتنی ڕەمزی و کاتی نییە، بەڵکو پێویستی بە دیدگایەکی جێگیری سیاسی و ستراتیژی هەیە، وە ڕێک ئەوە ئەو ستانداردەیە کە پێویستە حیزبەکان سیاسەتوو ئامنجیان پێی بپێون.