کاتێک سەیری پێشهاتەکانی ئێستای ناوچەکە دەکەین، ململانێکان لە نێوان تاران و رۆژئاوادا، دینامیکێک نیشاندەدەن کە کاردانەوەی ڕاستەوخۆی بە شێوەیەکی گشتی بۆ سەر تەواوی دۆخی ئاسایشی ئێمەش وەک قەوارەیەک و پێکهاتەیەک لە ناوچەکەدا هەیە.
لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا ئێران و سەرکردایەتیەکەی زۆر ئاماژەی دژ بەیەک لە مامەڵەکردنەکانیاندا نیشان دەدەن، لە لایەکەوە باس لە ئامادەیی خۆیان دەکەن بۆ پێداچوونەوەی سیاسەتی نێودەوڵەتی بۆ بەرنامە ئەتۆمییەکەیان و هەوڵ دەدەن کەناڵە دیپلۆماسییەکان بە کراوەیی بهێڵنەوە، لە لایەکی دیکەوە لە ناوخۆدا گوشارەکان بۆ سەر دەنگە ناڕازیەکان و هێزە چاکسازیخوازەکان زیاتر دەکات و کۆنترۆڵی ئەمنی خۆی تا ئاستی سەرکوتێکی خۆێناوی چەسپاندووە، ئەو ستراتیژە دووانەیە بەڕێکەوت نییە، بەڵکو پلانێکە کە خزمەت بە کەمکردنەوەی فشاری دەرەکی دەکات و لە هەمان کاتیشدا سەقامگیری ناوخۆیی تا ئاستێک جێگیر و مسۆگەر دەکات بۆ ئێران.
بۆ هەرێمی کوردستان ئەو ستراتیژە لە ڕووی ناوچەییەوە یاخود واقێعی سیاسیەوە مانای چییە؟
ئێران تەنیا دەوڵەتێکی خاوەن بەرنامەی ئەتۆمی نییە، ئێران زلهێزێکی هەرێمایەتییە و کاریگەریی ڕاستەوخۆی لە عێراق و سوریا و لە ڕێگەی پێکهاتە چەکدارییە جۆراوجۆرەکانەوە لە سەرتاسەری ناوچەکەدا هەیە، هەر بۆیە هەر پەرەسەندن و گرژییەک لە نێوان تاران و واشنتۆن کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ناوچەکە بە گشتی و ئێمەی کورد بە تایبەتی هەیە.
لە عێراقدا ئەوە بەو مانایەیە کە کاتێک گوشارەکان لەسەر ئێران زیاد دەبن، چالاکیی میلیشیاکانی لایەنگری ئێرانیش بە هەمان شێوە زیاد دەکەن، ئەو گرووپانە بە تەنیا کار ناکەن، بەڵکو ئەوان بەشێکن لە بیناسازییەکی ستراتیژی بۆ ڕێگریکردن لە هۆکاری گرژیەکان و فشارە زۆرەکان بۆ سەر تاران، کە بە ئاسانی لە لایەن ئێرانەوە وەک ئامرازو پەیامی سیاسی بەکاردەهێنرێن دژی ئەو هێزو بلۆکانەی کە خۆیان وەکوو پرۆ ئامریکایی لە ناوچەکەدا پێناسە دەکەن، کە ئەوەش بۆ هەرێمی کوردستان دەتوانێت ببێتە مایەی ناسەقامگیریەکی گشتگیر و نەخوازراو هەر وەکوو ئەوەی لە ماوەکانی پێشوودا ئەزموونمانکرد.
ئەوەی پیشبینی دەکرێت، پەرەسەندنێکی سەربازی دەستبەجێ و بەرفراوان لە ئێستادا قابیلی رودان نییە، پێناچێت هیچ لایەنێک لە ئێستادا دژ بە ئیران سیناریۆی شەڕی کراوەیان لا بژاردە بێت، بەڵام هێشتاش ئەوە بە مانای سەقامگیری نییە لە ناوچەکە، چونکە ئێمە لە قۆناغێکی زۆر گرژو کۆنترۆڵکراوداین، لەو جۆرە قۆناغانەشدا، هیچ تەقینەوەیەکی سەربازی گەورە ڕوونادات، بەڵکو زۆر خاڵی بچووکی بەریەککەوتن و خۆلێکدان هەیە، کە ئاراستەی تەقینەوە گەورەکان دەگۆڕن بۆ ئەو بەریەککەوتنانە، بۆ نمونە، ململانێی بە وەکالەت، هەڕەشە سیاسی و دیبلۆماسیەکان، گوشارە ئابوریەکان، یاخود لە خراپترین حالەتدا کوشتنی کات لە ریگای گفتوگۆ بێ ئەنجامەکاندا.
ئەوەی کە چاوەڕێ دەکرێت لە ئایندەیەکی نزیکدا، هیچ پەرەسەندنێک لە رووی سەربازیەوە لە ئارادا نییە، ڕێگا دیپلۆماسیەکان بەردەوام دەبن، چونکە هەموو لایەنەکانی ناو ئەو ململانێیە بە دوای کڕینی کاتەوەن، لە هەمان کاتدا کەس لاوازی نیشان نادات، ئێران ئارەزومەندانە دەستبەرداری هێزی ناوچەیی خۆی نابێت، ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ئاماژە بە فشارو رێگریەکان دەکەن لەسەری، ئەو هاوسەنگییە لە گوشار و دیالۆگ واقیعە کورتخایەنەکان لە قاڵب دەدات.
بەردەوامی خودی ئەو فۆرمە لە گرژییەکان بۆ کورد بە شیوەیەکی گستی مەترسیدارە، بەبێ بوونی هێڵێکی ڕوونی سیاسی نادڵنیاییەکی گشتگیر لە کوردستاندا دروست دەکات، ناجێگیریەکی ئابووری و دوودڵی لە وەبەرهێنان و ناسەقامگیریەکی سیاسی و پلاندانانی درێژخایەن بۆ هەر دەستەڵات و حکومەتێک قورس دەکات.
ئەو واقیعە بۆ خەڵکی کوردستان و سیاسەت و دەستەڵاتەکەی واتای یەک شت دەگەیەنێت، وریایی و سەربەخۆیی ستراتیژی، کە نابێت ئاسایشی خۆمان وابەستەی ئەو نیشانانە بکەین کە لە ناو زەمەنە کورتخایەنەکانی کەمبوونەوەی پەرەسەندن و گرژیەکاندایە، چونکە هەموو قۆناغێکی ناسەقامگیری ناوچەیی داوای هۆشیاریەکی قوڵی سیاسی و پێکهاتەیەکی بەهێزی ناوخۆیی سەقامگیر و هەڵوێستێکی ڕوون ڕوو بە دنیای دەرەوە دەکات.
من پێم وایە دۆخی ئێستا لە تەقینەوە گەورەکە زۆر دورە، تەنها دەکرێت وەک دۆخێکی گرژو ئاڵۆز ببیندرێت، بەڵام ئەزموون و سەرگوزشتە سیاسیەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش ئێمەی فێری ئەوە کردوە کە زۆرجار تەقینەوە گەورەکان لە شەڕە کتوپڕەکانەوە سەرهەڵنادەن، بەڵکو لە دەمەقاڵێی نیوان پۆلیسێک و هاوڵاتیەکی دەستفرۆشدا لەسەر شەقامێکەوە دەست پێدەکەن.
بۆ باشووری کوردستان، لەو قۆناغە هەستیارەی ناوچەکەدا، گرنگترین ئەرک ئەوەیە سیاسەتێکی دەرەکی بەهاوسەنگ و ژیرانە بگیرێتەبەر، سیاسەتێک کە نە لەسەر بنەمای دیدگاو وابەستەیییەکی تاکلایەنە دروست بووبێت، بەڵکوو لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی نیشتمانی و پاراستنی ئاسایشی هەرێم بنیاتنرابێت، لە کاتێکدا هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان لە گۆڕانکارییەکی بەردەوامدان، هەرێمی کوردستان نابێت خۆی بە پەیوەستبوونی تەواو بە هیچ لایەک بسپێرێت، چونکە هەر پەیوەستبوونێکی یەکئاراستەیی دەتوانێت لە کاتی قەیرانەکاندا ببێتە هۆی فشار و سنووردارکردنی بڕیاردانی سەربەخۆ.
لە هەمان کاتدا، ئاسایشی ناوخۆیی بۆ هەرێمی کوردستان دەبێت ئەولەویەت بێتوو بە سەرەتای هەموو ستراتیژەکان دابنرێت. ئەگەر ڕەوش و فەزای ناوخۆ ناسەقامگیر بێت، هەر گۆڕانێکی دەرەکی دەتوانێت بە ئاسانی کاریگەری قورس لەسەر هەرێم دروست بکات، بۆیە پێویستە دامەزراندنی سیستەمێکی ئاسایشی دوور لە ئاڕاستە سیاسییە توندوتیژەکان بە شێوەیەکی جدی هەوڵی بۆ بدرێت، تا بتوانین لە ناو فشارە ناوچەییەکاندا بە سەقامگیری بمێنینەوە.
لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو قۆناغە پێویستی بە جیاوازی گەشەکردن و پەرەپێدانی بنەمایی و بونیادی هەیە، وابەستەیی زۆر بە هەر یەکێک لە دراوسێکان یان ولاتانی دەوروبەر، بە تایبەتی لە کاتێکدا کە ئەووڵاتە دراوسێیە خۆی لە ناو قەیرانێکی سیاسی و ئابوریدا ژیان دەگوزەرێنێت، مەترسیی درێژخایەن دروست دەکات، بەرنامەیەکی ئابووریی جیاواز، بەهێزکردنی بازاڕی ناوخۆ و گەشەپێدانی پەیوەندییەکی فراوانتر لەگەڵ جیهان، دەتوانێت هەرێمی کوردستان لە شۆکە ناوچەییەکان زیاتر بپارێزێت.
لە ناوچەیەکدا کە هاوسەنگیی هێزەکان بە خێرایی دەگۆڕێت، هەرێمی کوردستان نابێت تەنها چاوەڕوانی بڕیار و ڕووداوەکانی دەرەوە بکات، پێویستە دیدگایەکی درێژخایەن و ستراتیژییەکی ڕوونی هەبێت بۆ ئەوەی لە ناو ئەم ئاڵۆزییەدا شوێنی خۆی دیاری بکات و بەرژەوەندیەکانی خۆی بپارێزێت، ئەوەی لە ناوچەکە ڕوودەدات، تەنها رووداوێکی سیاسی دوورمەودا نییە؛ بەڵکوو بەشێکە لە پەیکەری هەمان ئەو هاوسەنگییە کە داهاتووی هەرێمی کوردستانیشی پێ دەستنیشان دەکرێت.
هەر لەبەر ئەوەشە کە دەبێت ئێمە نەک وەکوو ڕووداوێکی دوور، بەڵکو وەک بەشێک لە واقیعی سیاسی ناوچەکە سەیری پێشهاتوو ئاڵوگۆڕەکان بکەین.