ئا: هێڤی ئاوات

لەساڵی رابردوودا، بەرزبوونەوەو دابەزینی نرخی لیرەی سوری، سەدان بازرگان‌و هاوڵاتی لەهەرێمی کوردستان مایەپووچ کردووە، وتەبێژی بازاڕی دراوی سلێمانی دەڵێت "خەڵک دەناسم بە بەهای ٢٠٠ هەزار دۆلار لیرەی سوری کڕیوە، ئێستا ١٥ هەزار دۆلاری بۆ دەکات".

کەمال عەبدولقادری تەمەن ٦٥ ساڵ، بەنیگەرانییەوە باس لەوە دەکات کە ساڵێک لەمەوبەر بڕی ٦٠ هەزار دۆلار (٦ دەفتەر دۆلار)ی داوە بەکەسێکی نزیکیان بۆ ئەوەی بەشەریکی کاسپی پێوەبکات، ئەو بەئاوێنەی وت "لەکۆتایی ساڵی رابردووی ٢٠٢٤وە تا مانگی ئایاری ٢٠٢٥، هەموو مانگێک لەبەرامبەر ئەوە ٥٠٠ بۆ ٦٠٠ دۆلاری دەدامێ، خۆم توانای کارکردنم نییەو خانەنشینم، کوڕیشم نییەو تەنها دوو کچم هەیە، هەموو سەروەت‌و سامسنێکیش کە کۆمکردبۆوە ئەو پارەیە بوو".

وتیشی "ئەو کەسەی پارەکەم دابوویە، خزممەو پارەی چەند کەسێکی تریشی وەرگرتبوو بۆ ئەوەی بازرگانی‌و ئالوگۆڕی دراوی پێوە بکات، کە رژێمی ئەسەد روخاو ئەحمەد شەرع هاتە سەر دەسەڵات، هەموو پارەکەی تەرخان کردبوو بۆ کڕین‌و فرۆشتنی لیرەی سوری، لەپڕ لیرە هاڕەی کردو ئەمیش بەیەکجاری تیاچوو، ماوەیەک دیار نەماو خۆی شاردەوەو نەماندەزانی لەکوێیە، تا رۆژێک هەواڵی خۆکوشتنیمان بیست".

لیرەی سوری، دراوی فەرمی دەوڵەتی سوریایە، کە بەهۆی هەڵگیرسانی جەنگی ناوخۆوە لەساڵانی ٢٠١١ەوە تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤، بەردەوام نرخی لەدابەزیندا بوو، دوای ڕوخانی بەشار ئەسەدیش بەهاکەی بەشێوەیەکی بەرچاو بەرامبەر بەدۆلار دابەزی، بەڵام دوای بڕیاری هەڵگرتنی ئابڵۆقە ئابورییەکانی سەر سوریا لەلایەن ئەمریکاوە، لەپڕ بەهای لیرەی سووری بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزبۆوەو لەبازاڕەکانی هەرێمی کوردستاندا خواست بۆ لیرەی سووری دروستبوو.

رۆژانە بەگوێرەی هەواڵەکان نرخی لیرەی سوری بەرز یان نزم دەبۆوە، رۆژی ١٥ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٤، دوای هەڵگرتنی ئابڵوقە ئابورییەکان لەلایەن ئەمەریکاوە، بەهای یەک ملیۆن لیرە بە ٥٠٠ هەزار تا ٦٠٠ هەزار دینار لەبازاڕەکانی کوردستان مامەڵەی پێوەکرا، بەڵام لە١٧ی کانونی یەکەمدا بەهای یەک ملیۆن لیرە دابەزی بۆ ٢٥٠ هەزار دینار، لەبەرئەوەی بانکی ناوەندی سوریا بەهاکەی بەرامبەر بەدۆلار جێگیر کردو ١٠٠ دۆلارى ئەمریکى بەرامبەر یەک ملیۆن‌و ٢٥٦ هەزار لیرە دیاریکرد.  

دوای بڕیارەکەی بانکی ناوەندیی سوریا، راستەوخۆ بەهای لیرە لەبازاڕەکانی دراوی هەرێمی کوردستان رووی لەدابەزین کردو سەدان کڕیاڕی لیرەی سووری زیانیان بەرکەوت‌.

ئەم دابەزین‌و بەرزبوونەوەیە بۆ ماوەی چەند هەفتەو مانگێکی ساڵی ٢٠٢٥ بەردەوام بوو، لەئێستادا نرخی ملیۆنێک لیرەی سوری لەبازاڕەکانی کوردستاندا بە١٢٦ هەزار دیناری عێراقییە.

سەرهەنگ حەسەن، کە کاری کڕین‌و فرۆشی دراو دەکات، ئەوە رووندەکاتەوە لەم چەند ساڵەی دواییدا هیچ دراوێک وەک لیرەی سوری لەماوەیەکی وا کەمدا ئەوەندە بەرزی‌و نزمی گەورەی بەخۆیەوە نەبینیوەو ئەوەندە خەڵکیش زیانیان تیا نەکردووە، ئەو بەئاوێنەی وت "هاوڕێم هەیە ئوتومبێل‌و خانووی فرۆشتووەو داویەتی بەلیرەی سوری، ئێستا کۆڵەوار بووە، برادەرمان هەیە لەماوەی رۆژێکدا ٢٠ ملیۆن دینار زیانی کردووە".

وتیشی "برادەرێکمان پارەیەکی زۆری لەخەڵک بەشەریکی وەرگرتبوو ئیشی پێوەدەکرد لەبازاڕی دۆلارەکە، ئەوەندە کڕین‌و فرۆشی کرد بەلیرەی سورییەوە، تا مایەپووچ بوو، لەکۆتاییدا بوو بەژێر باری قەرزێکی زۆرەوەو بەناچار خانووەکەی فرۆشت بۆ دانەوەی قەرزەکانی‌و زۆریشی نەخایاند تووشی جەڵتەی دڵ بوو".

ئەمە لەکاتێکدایە کە بەپێی لێدوانی نەقیب سەرکەوت ئەحمەد، وتەبێژی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی بۆ ئاوێنە "یەکێک لەو کێشانەی لەماوەی ساڵی رابردوودا سکاڵایەکی زۆری لەسەر تۆمار کراوە، کێشەی پارەخواردن بووە".

لەسلێمانی‌و هەرێمی کوردستان، زۆرترین جۆری دراو کە ئاڵوگۆڕی پێدەکرێت دۆلارە، لەپاڵ ئەوەشدا تمەن‌و یۆرۆو پاوەن‌و لیرەی تورکی رۆژانە بەڕێژەیەکی بەرچاو مامەڵەیان پێوەدەکرێ، بەڵام بەوتەی شارەزایانی بازاڕی دراوی سلێمانی لەساڵی رابردوودا، بەرزبوونەوەو دابەزینی بەهای لیرەی سوری زیاد لەهەر دراوێک زیانی زۆری بەوانە گەیاندووە مامەڵەیان پێوە کردووە.

جەبار گۆران، وتەبێژی بازاڕی دۆلارەکەو مامۆستای زانکۆ ئاماژە بەوە دەکات کە هیچ داتایەکیان لەبەردەستدا نییە بۆ ئەوەی بزانن رۆژانە بەبڕی چەند ملیۆن دۆلار مامەڵە بەدراوەوە دەکرێت لەبازاڕی دارایی سلێمانی، ئەو بەئاوێنەی وت "بازاڕی دارایی سلێمانی لەچوارچیوەی پەناڵ سیستەمدا رێکنەخراوە، لەبەرئەوە ناتوانی هەر لەخۆتەوە هیچ ژمارەیەک بڵێیت، بەڵام جوڵەی بازاڕی دراو زیاتر لەژێر کاریگەری بەرزبوونەوەو دابەزینی دراوەکاندایە، تا دراوەکان زیاتر بەرزو نزم بکەن قەبارەی مامەڵە زیاتر دەبێت".

گۆران باس لەوە دەکات کە مایەپووچ بوون، لەهەموو دنیادا هەیەو بانکی گەورەش مایەپووچ دەبێت‌و ئاساییە بازرگانیش مایەپووچ بێت، ئەو وتی "هەندێ بازرگان بەقەد سەرمایەکەی خۆی مامەڵ ناکات، بەقەبارەی زیاتر لەتواناو سەرمایەکەی مامەڵەو ریسک دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆکاری مایەپووچ بوونی، بەتایبەتی لەچەند مانگی رابردوودا خەڵکێکی زۆر بەهۆی لیرەی سوورییەوە زۆر مایەپووچ بوون، خەڵک دەناسم بەبەهای ٢٠٠ هەزار دۆلار لیرەی سوری کڕیوە، ئێستا ١٥ هەزار دۆلاری بۆ دەکات".

وتیشی "کەس هەبووە مایەپووچ بووەو پارەی خەڵکی لابووەو پارەکانیان تیاچووە، تەنانەت هەبووە زیانی زۆری کردووە لەدەرەوەی بازاڕەکەی ئێمە، پەنای بۆ خۆکوشتن بردووە یان خۆیشی کوشتووە".

ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات