ئا: محەمەد هاوژین

رێژەی مه‌ی‌ فرۆشتن‌و مه‌ی‌ خواردنەوە، روو لەزیادبوونە، مەی فرۆشێک دەڵێت "خەڵکی باری گوزەرانیان خراپ بێت دێن‌و پەنا بۆ مەی دەبەن‌، ئەوانەشی دڵیان خۆشە‌و خۆشگوزەرانن هەر دێن‌و مەی دەنۆشن".

فەرهاد (ناوێکی خوازراوە)، سەرەتای ئەمساڵ برایەکی بەهۆی ئالودەبوون بەمەی‌و خواردنەوەی ئەو جۆرە مەشروبانەی بێ کوالێتین‌و نرخیان هەرزانە، جگەری داڕزاو بەو هۆیەوە کۆچی دوایی کرد، بەڵام هێشتا ئەو رووداوەش ئەمی لەمەی خواردن دوورنەخستوەتەوە. فەرهاد ئالوودە بووە لەسەر مەی خواردنەوەو بەو هۆیەشەوە چەند ساڵێک لەمەوبەر لەخێزانەکەی جیابوەتەوەو ئێستا دوو ژووری لەبینایەکی پەڕپوت بەکرێ گرتووەو هەموو ئێوارەیەک لەگەڵ چەند هاوڕێیەکیدا پێکەوە تا شەوێکی درەنگ دەخۆنەوە، ئەو بەئاوێنەی وت "هەموو خۆشی ژیانم خواردنەوەی ئەم عەرەقە تاڵەیە، ئەمە نەبوایە چیم بکردایە؟!".

فەرهاد کە تەمەنی ٥٥ ساڵەو هەموو ژیانی لەشاری سلێمانی بەسەربردووەو وەک خۆی دەڵێت "کوڕی شارە"، کارمەندی حکومەتەو بەشێکی زۆری مووجەکەی رۆژانە دەدات بە"مەی"، بەشێک لەهاوڕێکانی کە "کوڕی گەڕەکی جاران"ی خۆیەتی، زۆربەی ئێوارە لەماڵە هەژارانەکەی ئەم کۆدەبنەوە، کە دوو سێ قەرەوێڵەو مێزێک‌و چەند کورسی‌و تەباخ‌و کەوانتەرێکی کۆنی تیایە، لەوەڵامی ئەوەی چۆن ئالوودەی مەی خواردنەوە بوویت؟ فەرهاد وتی "خۆم‌و هاوڕێکانیشم نازانین چۆن ئالوودەی مەی نۆشین بووین! رۆژ نییە شەش حەوت کەس نەیەن‌و لێرە سەری خۆی گەرم نەکەن، هەریەکەو چ مەشروبێکی حەز لێبێ لەگەڵ خۆی دەیهێنێ، دائەنیشین زۆرکات باسی ژیانی رابردوومان دەکەین، باسی ئەو رۆژگارە دەکەین کە سلێمانی وا جەنجاڵ‌و ناشیرین نەببوو، پڕ بوو لەئینسانی پیاوانەو جوان، خەڵک کێشەو سەرئێشەی کەم بوو، ئەوەندە خۆپەرست‌و پارەپەرست‌و گەندەڵ‌و هیچ‌و پووچ نەبوون، جا ئەم هەموو خەم‌و کەسەرە بەمەی نەبێت بەچی لەبیردەچێتەوە؟! جاری وایە بەیانیانیش دەخۆمەوە".

وتیشی "ئێرە بووە بەبنکەی هەموو ئەوانەی پەیوەندیان لەگەڵ مەی خۆشە، تەنانەت زۆرێک لەهاوڕێکانی منداڵی‌و هەرزەکاریم کە لەوڵاتانی ئەوروپا دێنەوە، چەندین ئێوارەو شەویان لەم دوو ژوورەدا بەڕێدەکەن".

مەی خواردنەوە لەکوردستان چەند ساڵێکە بووە بەدیاردە، کەسانێک لەهەموو تەمەن جیاوازەکاندا ئالوودە بوون لەسەر مەی نۆشین.

به‌شیر خودێداد، كه‌ له‌ناوچه‌ی‌ شێخانه‌وه‌ هاتووه‌ته‌ سلێمانی‌و دوکانی مەشروب فرۆشتنی هەیە، ئاماژە بەوە دەکات رۆژانە بڕێکی زۆر مەشروب دەفرۆشرێت، ئەو بەئاوێنەی وت "کڕیاڕم هەیە هەموو رۆژێک دێت بۆ مەی کڕین، لەهەموو تەمەنێکیان تیایە، ئەوەی تێبینیم کردووە زۆرن ئەوانەی هەموو رۆژێک دەخۆنەوە، به‌ڕای‌ من نیوه‌ی‌ ڕاستی‌ شار مه‌ی‌ خۆرن‌و رێژه‌كه‌ش له‌زیادبووندایه، خەڵکی باری گوزەرانیان خراپ بێت دێن‌و پەنا بۆ مەی دەبەن‌، ئەوانەشی دڵیان خۆشە‌و خۆشگوزەرانن هەر دێن‌و مەی دەنۆشن‌".

خودێداد باس لەوە دەکات کە زانیاری تەواوی هەیە مانگانە بایی دەیان ملیۆن دۆلار مەشروبات هاوردەی کوردستان دەکرێت‌و راستە زۆربەی بەکارهێنەرانی لەرەگەزی "نێر"ن، بەڵام هاوکات بەکارهێنەرانی رەگەزی "مێ"ش ژمارەیان لەزیادبووندایە، ئەو وتی "رێژەی مەی فرۆشتن لەبۆنەکاندا بەتایبەتی سەری ساڵ‌و نەورۆز، هەروەها لەڕۆژانی پێنج شەممەو هەینییدا زۆر زیاترە، تەنانەت لەمانگی رەمەزانیشدا کە دوکانی مەشروب دادەخرێت، خەڵک بەدوایدا دەگەڕێ‌و بەقاچاغ هەر دەفرۆشرێت".

بەڵام سەڕەرای ئەوەی کە هەموو جۆرە مەشروبەکان لەکوردستان فرۆشیان زۆرەو دیاردەی مەی خواردنەوە ساڵ بەسال لەگەشەکردندایە، بەڵام بەشێک لەوانەی لەو بوارەدا قاڵ بوون هۆشداری دەدەن لەبەکارهێنانی ئەو مەیانەی دێنە کوردستانەوەو کوالێتیان نزمە.

عەبدولئەحەد ئەبو بەشار، کە مەسیحییەکی کلدانی نیشتەجێی شاری سلێمانییەو ئێستا تەمەنی ٧٨ ساڵە، دێرینترین مەشروب فرۆشی سلێمانییەو پێیوایە ئێستا زۆرێک لەبازرگانەکان بێ لێپێچینەوەو چاودێری بەئارەزوی خۆیان مەشروبی کوالێتی نزم دەکەن بەکوردستاندا، ئەو وتی "من خۆم ٣٠ ساڵە یەک بتڵی ویسکی یان شەرابم لەبازاڕ نەکڕیوەو ناشیکڕم، لەبەرئەوەی متمانەیان نییەو هیچیان کوالێتییان وەک جاران باش نییە".

وتیشی "جاران بازرگانی مەشروب تەنها مەسیحیەکان دەیانکردو تەنها مۆڵەت دەدرا بەمەسیحییەکان، بەڵام ئێستا زیاتر موسڵمان‌و ئێزدی خەریکی ئەم بازرگانییەن، وەک باس دەکرێ زۆربەی ئەو مەشروبانەشی ئێستا لەبازاڕدا هەن مەشروبی ساختەن‌و لەناو کەشتیدا لەوڵاتانی تورکیاو قوبرس‌و یۆنان بەرهەمدەهێنرێن‌و هەناردەی ئەم جۆرە وڵاتانەی وەک ئێمە دەکرێن".

ئەمە لەکاتێکدایە زۆرێک لەوانەی کە مەشروبی کوالێتی نزم دەخۆنەوە، چەندین نەخۆشیان تیا دەردەکەوێت کە مەترسی بۆ سەر تەندروستی‌و ژیانیان دروست دەکات.

مام عوسمان، ته‌مه‌نی‌ گه‌یشتوه‌ته‌ ٧١ ساڵ، به‌ڵام هێشتا هه‌ر ئالوده‌ی‌ مه‌ی‌ خواردنه‌وه‌یه‌‌، ئەو وتی "ئێستا لەبازاڕدا لیترێک عارەقت بەپێنج شەش هەزار دینار دەستدەکەوێت، بۆ مەشروبخۆری لات‌و داماو عەیبی نییە، هەرچەندە خۆم‌و هاوڕێکانیشم بەهۆی مەشروبەوە زۆر نەخۆشییمان تیا دەرکەوتووە، بەڵام بۆ منێک کە من ٥٠ ساڵە دەخۆمەوە، تازە وازلێهێنانی زۆر زەحمەتە، بۆچی نه‌خۆمه‌وه‌؟! تا ئه‌مرم هه‌موو ڕۆژێك ئه‌خۆمه‌وه‌، من له‌دنیادا یه‌ك ئاواتم هه‌بوو ئه‌ویش نه‌هاته‌ دی‌".

وتیشی "خەڵک هەمووی ئەخۆنەوە، خەڵکم بینیوە لەو ناوچەی پیشەسازییە هەر کە بانگی نیوەڕۆ یان عەسر دەدات را دەکات بۆ مزگەوت، لەناو دەوروبەرەکەیدا وا خۆی دەردەخات کە ئیماندارە، بەڵام شەوان دێت‌و لەگەڵ ئێمە خەریکی عەرەق خواردنەوەیە".

دیاردەیەک کە جێی سەرنجە، رۆژانە لەدەمەو ئێوارەوە تا شەوێکی درەنگ، مەی خواردنەوە نەک هەر لەیانەو باخ‌و شوێنە تایبەتەکان بەدیدەکرێت، بەڵکو لەسەر شۆستەو قەراغی زۆرێک لەشەقامەکانی ناو شار‌و دەوروبەری سلێمانیشدا بەدیدەکرێت.

د.گۆران عەبدولقادر، پزیشکی گشتی هۆشداری دەدات لەبەکارهێنانی کحول‌و ئالوودە بوون بەمەی، ئەو بەئاوێنەی وت "دیاردەیەک کە کەمتر سەرنجی لەسەرە، زیادبوونی رێژەی ئالوودەبوونە بەمەی، کە دەرئەنجامە ئابوری‌و سایکۆلۆجی‌و کۆمەڵایەتییەکانی، هاوشێوەی ئالوودەبوون بەماددە هۆشبەرەکان، مەترسیدارە".

ئەم پزیشکە جەغت لەوە دەکات کە کحول یەکێکە لەو ماددانەی زۆر بەهێزە بۆ ئاڵودەبوون‌و خواردنەوەشی لەڕووی تەندروستییەوە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەکانی جەڵدەو هەوکردنی جگەرو هەوکردنی پەنکریاس‌و پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆشی هەیە بەشێرپەنجەوە، ئەو وتی "بەکارهێنانی کحول دەبێتە هۆی لاوازکردنی سیستەمی بەرگری لەش، ئەمەش توش بوون بەنەخۆشییە گواستراوەکان ئاسانتر دەکات، هەروەها توانای سێکسیش لاواز دەکات".

وتیشی "پێویستە هەموومان ئاگامان لەوە بێت کە هەر زیادەڕەوییەک لەبەکارهێنانی کحولدا، لێکەوتەی مەترسیداری دەبێت لەڕووی دەرونی‌و کۆمەڵایەتی‌و ئابوریی‌و تەندروستییەوە".  

ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات