ئا: هێڤی ئاوات

ساڵی ٢٠٢٥ کۆتایی هات‌و فەرمانبەران تەنها ١٠ مووچەیان وەرگرت، ٢ مووچەیان فەوتا، نوێنەرێکی مامۆستایانی سەربەخۆو ناڕازییەکان دەڵێت "لە٢٠١٥وە تا ئێستا ژمارەی ئەو مووچانەی فەوتاون ١٨ مووچەیەو ٤٤ مووچەش بەشێوازی لێبڕین دابەشکراون".

ئەزمڕ جەلال، تەمەنی ٥١ ساڵەو کارمەندی حکومەتەو خاوەنی خێزان‌و دوو منداڵە، بەتەنها ئەرکی بەڕێوەبردنی خێزانەکەی لەئەستۆدایەو سەڕەرای کاری حکومی، چەند مانگێکە بەدوای کارێکدا دەگەڕێت کە لەگەڵ کات‌و تەمەنی ئەودا بگونجێت، بۆ ئەوەی فریای دابینکردنی بژێوی ژیانی خۆی‌و خێزانەکەی بکەوێت، ئەو بەئاوێنەی وت "ماوەی ١٠ ساڵ زیاترە، هیچ مانگێک مووچە لەکاتی خۆیدا نەدراوە، هەموو ساڵێکیش، مووچەیەک یان دوو مووچەو زیاتریشمان دەفەوتێت، ئەمەش ئەرکی ژیانی قورستر کردوین، زۆر جار بێ پارەیی تەنگم پێهەڵئەچنێ‌و ژیانم لێتاڵ ئەبێت کە پارەی دابینکردنی پێویستییە هەرە سەرەکیەکانی ژیانی خۆم‌و خێزان‌و منداڵەکانم پێنامێنێت".

وتیشی "ژیان وا ناڕوات بەڕێوە، حکومداریی وا ناکرێت، پاشەکەوت کردنی مووچەو لێبڕینی مووچەو راگرتنی پلە بەرزنەکردنەوە، لەسۆماڵ‌و ئەفغانستانیش پەیڕەو ناکرێت".

ئەزمەڕ، یەکێکە لەهەزاران کارمەندی حکومەتی هەرێم کە بەدەست دواکەوتنی مووچەو پاشەکەوت کردنی مووچەوە گیرۆدەن‌و دابینکردنی بژێوی ژیانی قورس‌‌و زەحمەت کردون، بەتایبەتی کە زۆربەی هەرە زۆریی فەرمانبەرو کارمەندانی حکومەتی هەرێم سەر بەچینە هەژارو مام ناوەندەکانن.

 جەمال کۆچەر، پەرلەمانتاری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ئاماژە بەفەوتانی مووچەی مانگی ١١و١٢ دەکات، ئەو بەئاوێنەی وت "بەداخەوە لەدواهەمین رۆژەکانی ساڵی ٢٠٢٥داین‌و ئێستا مووچەی مانگی ١٠ی کارمەندانی حکومەتی هەرێم دابەش دەکرێت‌و مووچەی مانگەکانی ١١و١٢ دەفەوتێت".

وتیشی "مانگی هەشتی ٢٠٢٥ داوامان لەحکومەتی هەرێم کرد هەر ١٥ رۆژ جارێک نەگاتە ٢٠ رۆژ، ١٢٠ ملیار دیناری مانگەکان بۆ بەغدا بنێرێت تاوەکو بۆ ئەمساڵ پێی رابگەن هەموو مووچەکان بدرێت‌و مووچەی مانگەکانی ١١و ١٢ نەفەوتێت، بەڵام بەداخەوە هەموو جارێک مانگ تێدەپەڕێت ئەوکاتە هەرێم ١٢٠ ملیارەکە دەنێرێت، هەربۆیە لەمساڵدا دوو مووچەی کارمەندانی حکومەتی هەرێم فەوتان".

سەبارەت بەئەگەری نەفەوتانی مووچەی مانگەکانی ١١و ١٢، کۆچەر وتی "مووچەی مانگەکانی ١١ و ١٢ بەو مەرجە نافەوتێت‌و دەگوازرێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٢٦، عێراق ئەو بڕە پارەیەی کە بۆ هەرێمی دیاریکردووە بەپێی خەرجی فیعلی تێنەپەڕێت، ئەگەر ئەو پارەیەی بۆ هەرێم تەرخانکراوە زیاد نەکرێت لەلایەن هەرێمەوە، چونکە مووچەی هەرێم زیادیکردووەو حکومەتی هەرێم پارەی زیاتری راکێشاوە، ئەگەر ئەو سەقفەی تێپەڕاند ئەوا وەزیری دارایی دەڵێت: زیاترتان راکێشاوەو مووچە نادەین".

بەپێی ئەو زانیاریانەی بەردەستن، تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق بەمحەمەد شیاع سودانی وتوە "هەرێمی کوردستان لەساڵی ٢٠٢٥ هیچ تەرخانێکی دارایی لەبەغدا نەماوە، جگە لەمووچەی مانگی ١٠، هیچ بڕە پارەیەکی دیکەیان بۆ نانێرین".

کەواتە مووچەی دوو مانگی ئەمساڵ دەفەوتێت‌و مووچەی مانگی ١٠، دواهەمین مووچەی ئەمساڵی فەرمانبەرانی هەرێم دەبێت.

ئەمە لەکاتێکدایە کە لەگەڵ کۆتایهاتنی ساڵی ٢٠٢٥دا، یەک ملیۆن‌و ١٣٢ هەزارو ٣٩٠ مووچەخۆر لەچاوەڕوانی مووچەکانی ١١و١٢یاندان، لایەنە پەیوەندیدارەکان تا ئێستا هیچ روونکردنەوەیەکیان سەبارەت بەچارەنوسی ئەو دوو مووچەیە رانەگەیاندووە.

نەوشیروان حەمەغەریب، ئەندامی ئەنجومەنی مامۆستایانی سەربەخۆو ناڕازی، ئاماژە بەوە دەکات کە مووچەی مانگی ١٢ی ساڵی رابردووش بەبێ هیچ ناونیشانێک (نەپاشەکەوت‌و نەفەوتان) دیار نەما، ئەو بەئاوێنەی وت "وەک هەموو ساڵێک، لەسەرەتای ساڵی نوێدا بەبیانووی ڕێككردنەوەی حسابات، حكومەت لەسەرەتاوە دەست دەكاتەوە بەدابەشكردنی مووچە بەدابەشكردنی مووچەی مانگی ١ی ساڵی ٢٠٢٦، بەوجۆرەش مووچەی دوو مانگی دیكەی فەرمانبەران دەفەوتێت یان، بەناوی پاشەكەوتەوە خەرجناكرێت".

وتیشی "ئەمساڵ مووچەی مانگی ٥ لەکۆتایی مانگی ٧دا دابەشکراو مووچەی مانگی ٦ لەمانگی ٩داو مانگی ٧ لەمانگی ١٠داو مانگی ١٠ش لەکۆتایی مانگی ١٢دا، بەفەوتانی ئەم دوو مووچەیەی کۆتایی ساڵیش، ژمارەی ئەو مووچە تەواوانەی کە تا ئێستا دابەش نەکراون دەبێتە ١٨ مووچە، ئەمە جگە لەوەی لەساڵی ٢٠١٥وە، ٤٤ مووچەی دیکەش بەشێوازی لێبڕینەوە دابەشکراون".

ئەم مامۆستایە ئاماژەی بەوە کرد کە ئێستا مامۆستایانی سەربەخۆو ناڕازی لەگفتوگۆدان بۆ ئەوەی فشارەکانیان دەستپێبکەنەوەو هەڵوێستێکیان هەبێت، ئەو وتی "مامۆستایان لەگفتوگۆدان بۆ ئەوەی فشارەکانیان دەستپێبکەنەوەو کۆدەنگی هەیە لەسەر ڕەتکردنەوەی ئەو دۆخەی بەسەرماندا سەپێنراوە، لەساڵێکدا دوو مووچە بفەوتێت‌و پلە بەرزکردنەوەش رابگیرێت، بەتەما مەبن دەوام لەقوتابخانەو فەرمانگەکان بەڕێکی بڕوات‌".

فەوتانی مووچەو قەیرانی دارایی، نەک هەر کاریگەری لەسەر ژیانی کارمەندو مووچەخۆران هەبووە، بەڵکو کاریگەری بەرچاوی لەسەر تەواوی کارو کاسپی ناو بازاڕیش هەبووە.

حاجی هەڵۆ لەناو بازاڕی سلێمانی بەئاوێنەی وت "دواکەوتنی مووچەو فەوتانی مووچە زۆری خایاند، خەڵک هەمووی دڵەراوکیی ئەوەیانە کە مووچە دێت یان نایەت، ئەمەش بێبازاڕیی دروستکردووە، ئەوانەی ئەم مانگە مووچە وەردەگرن، دڵنیا نین لەوەی کەی مووچەی مانگی داهاتوویان وەردەگرن، لەبەرئەوە ناوێرن خەرجی بکەن".

وتیشی "خەڵکی ناو بازاڕیش، وەک فەرمانبەران کاریگەریی نەهاتنی مووچەیان پێوە دیارە، خەڵک هەمووی چاوەڕوانە چارەسەرێک بۆ ئەم هات‌و نەهاتەی مووچەو فەوتانەی مووچە بدۆزرێتەوە".

ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات