ئا: هێڤی ئاوات 

 ئەو ژن‌و پیاوانەی بەمەبەستی کۆتاییهێنان به‌ژیانی هاوسه‌رگیریی ڕوو لەدادگاکان دەكەن، چیرۆك‌و بەسەرهاتی جیاوازیان هەیە، هەندێك خراپی دۆخی ئابوری‌و هەندێكیش زوو بڕیاردان‌و هاوسەرگیری پێشوەخته‌و بەشێکیشیان خیانەتکاریی‌و گرنگیپێنەدان بەهۆكاری جیابونەوەیان دادەنێن.

بەپێی ئامارەکانی ئەنجوومەنی دادوەریی هەرێمی کوردستان، لە ساڵی 2025دا ٢٥٪ی ئەو خێزانانەی هاوسەرگیریان کردووە دواتر بەهۆکاری جیاواز لەیەک جیابوونەتەوە. لەساڵی ٢٠٢٥دا ٦١ هەزارو ٣٢٨ حاڵەتی هاوسەرگیری هەبووەو ١٥ هەزارو ٨٢٨ حاڵەتی جیابوونەوە تۆمارکراوە لەهەرێمی کوردستان.

بەپێی ئامارەکان لەماوەی شەش ساڵی رابردوودا لەهەرێمی كوردستان رێژەی جیابونەوەی نێوان هاوسەرەكان سێ هێندە زیادیكردووە، بەڵام پرۆسەی هاوسەرگیری هەڵکشانێکی سنوورداریان بەخۆیانەوە بینیوە، رێژەی تەڵاق‌و جیابوونەوە ١٤٠% زیادیکردووە. لەکاتێکدا رێژەی هاوسەرگیری لەهەمان ماوەدا تەنها ٣٠% زیادی کردووە.

"سێوە"ی تەمەن ٢٩  ساڵ، ئەو ڕۆژەی دەزانێت هاوسەرەكەی خیانەتی لێكردوە، ئیتر بڕیاری جیابونەوە دەدات، ئەو بەئاوێنەی وت "زۆرم بەدەست هاوسەرەکەمەوە چەشت، مێردەكەم هەموو شەوێک سەرخۆش بوو، وەك پێویست مەسرەفی نەدەكردین، زۆر رەزیل‌و دەست نوقاو بوو لەبەرامبەر من‌و دوو منداڵەکەمدا، بەتایبەتی کە ماوەی ٣ ساڵ بوو بە بەردەوامی هاتوچۆی کەرکوکی دەكرد، دواجار زانیم کە خیانەتی لێكردوم‌و ژنێكی عەرەبی هێناوە، بۆیە منیش داوای جیابونەوەم كردووە، بەڵام ئەو ڕەزامەند نییە چونكە نایەوێت مارەیی بدات".

وتیشی "پەشیمانم لەوەی پێش ئەوەی منداڵمان بکەوێتە بەینەوە، لێی جیانەبوومەوەو هەر وتم با تەحەمول بکەم، بەڵام ئیتر فایدەی نەبوو، ئێستا دەمەوێ بێ سەریەشە لەگەڵ منداڵەکانم بژیم‌و لێی جیا ببمەوە وەک ئەوە وایە تازە لەدایک بووبێتم".

چیرۆکی جیابوونەوەکان جیاوازن‌و هەر یەكێكیان هۆیەكی تایبەت بەخۆیان هەیە، هەرچەندە کێشە زیاتر خێزانە کەمدەرامەتەکان دەگرێتەوە، بەڵام پێدەچێت خێزانە خۆشگوزەران‌و هەبووەکانیش بێ سەریەشەو کێشە نەبن.

"شیرین"ی تەمەن ٢٨ ساڵ، ژنێكی باڵابەرزه‌و باس لەوە دەکات کە دوای ٧ ساڵ لەهاوسەگیریی دەیەوێت لەهاوسەرەکەی جیابێتەوە، ئەو بائاوێنەی وت "هاوسەرەکەم بازرگانەو زۆر دەوڵەمەندە، لەسەرەتاوە زۆر باش بوو لەگەڵم، بەڵام دوای سێ ساڵ کە مناڵمان بوو، هەستمکرد زۆر ساردە لەگەڵم‌و رۆژ بەڕۆژ زیاتر ئیهمالم دەکاو کەمتر دەگەڕێتەوە بۆ ماڵەوەو ئیشوکاری دەکرد بەبیانوو نەهاتنەوەی، تا کاتێک زانیم بەدزییەوەو بەبێ ئاگاداری من باخێکی لەمێرگەپان کڕیوەو خانووەیەکی خۆشی تیایەو زۆربەی کاتی لەوێ لەگەڵ دۆستەکانی بەسەردەباو دڵی بەمنەوە نەماوە".

وتیشی "هەرچەندە نازانم‌و هەرگیز پێم ناڵێت چەند پارەی هەیە، بەڵام مێردەكەم باری دارایی باشەو هەموی دەدات بەکەیف‌و سەفای خۆی‌و گۆڕینی ئۆتۆمبێل‌، هەربۆیە منیش لەڕێگەی دادگاوە داوای  جیابوونەوەم کردووە".

هۆکاری زۆربوونی جیابوونەوە لەهەرێمی کوردستان بۆ کۆمەڵێ هۆکار دەگەڕێتەوە، وەک لێکتێنەگشتن‌و نه‌گونجاندن له‌گه‌ڵ یه‌كترو جیاوازی ته‌مه‌ن‌و هۆكاری نه‌زۆكی‌و ناپاکی هاوسەرگیری‌و ژنهێنانی دووه‌م‌و نه‌بونی ماڵی جیاو بێکاری‌و خراپی باری دارایی‌و توندوتیژی خێزانی‌و دەستێوەردانەکانی خێزان‌، هاوسەرگیری پێشوەختەو تووشبونی یه‌كێكیان به‌نه‌خۆشی درێژخایه‌ن‌و كۆچكردن‌و چه‌ندان هۆكاری دیكه‌.

ڤیان، ژنێکی تەمەن ٤١ ساڵەو پاش ١١ ساڵ لەهاوسەرگیریی، دەیەوێ لەمێردەکەی جیابێتەوە، ئەو بەئاوێنەی وت "مێردەكەم زۆر بەخراپ ڕەفتاری لەگەڵ كردوم، هیچ پێداویستییەكی ماڵەكەی دابین نەدەكرد، تەنانەت پارەی ڕۆژانەی منداڵانەكانیش، هەمو كات دەیوت تۆ موچەی خۆتت هەیە، هەتا هەندێجار دایكم‌و براكانم یارمەتییان داوین تا بژێوی ژیانی خۆم‌و منداڵەكانم دابین بكەم".

وتیشی "باری دارایی‌و ئابوریش هۆکارێکی جیابوونەوەمان بوو، مێردەکەم زۆربەی کات بێکار بوو، داخی بێکاریی‌و کەوتنی خۆی بەئێمە دەڕشت، تا هەیشت بەتینم نەمتوانی لەگەڵی بژیم‌و جیابوومەوە".

جیابوونەوەی نێوان هاوسەران كە هەڵوەشاندنەوەی ئەو گرێبەستە یاسایی‌و شەرعییەی نێوانیانەو كۆتایی هاتنی پێكەوە ژیانیانە لەژێر ئەو ساباتەی که‌ کۆیانده‌کاته‌وه‌، پارێزەرێکیش پێیوایە هه‌ندێكجار خراپ بەکارهێنانی ته‌كنه‌لوژیای ئه‌م سه‌رده‌مه‌ هۆكارێکی به‌رزبونه‌وه‌ی حاڵه‌ته‌كانی لێكجیابونه‌وه‌یەو هۆکارێکی دیکەش ئەوەیە ژنان بوون بەکاراکتەرێکی چالاک‌و بەرهەمدار لەناو خێزانداو خاوەنی سەربەخۆیی ئابوری خۆیانن‌و خوازیارن دوور لەنەریتی پیاوسالاریی مامەڵەیان لەگەڵ بکرێ‌.

پارێزەر پەیام محەمەد، لەبارەی هۆكاری زۆربونی ڕێژەی جیابونەوە بەئاوێنەی وت "زۆرجار كچان گیرفانی كوڕەكانیان ویستوە نەك ڕۆحیان".
ئەو پارێزه‌ره‌ بەڵگە بۆ وتەكانی دەهێنێتەوە دەڵێت "لەدروستبونی قەیرانی داراییەوە هەر لە ماوەی دەسگیرانیدا بەشێكی زۆر لەكچان جیادەبنەوە بەهۆی ئەوەی ناتوانن بچنە ماڵی خۆیان"، هەروەها نەبونی شوێنی نیشتەجێبون‌و بێزاربون لەیەكترو بەهەڵە یەكتری هەڵبژاردن‌و سەرخۆشی‌و بەخێوكردنی منداڵ‌و دڵپیسی‌و خیانەت‌و خراپی باری دەرونی‌و ڕێكنەكەوتنیان بەهۆكاری تری جیابونەوەیان دادەنێت.

ئەو وتی "تێکچوونی دۆخی ئابووری‌و زیادبوونی ڕێژەی هەژاری‌و بەرزبوونەوەی ڕێژەی بێکاری، پەیوەندییەکی نزیکیان بەو هۆکارانەوە هەیە کە دەبنە هۆی ئەم زیادبوونە بەرچاوەی حاڵەتەکانی جیابوونەوە، جگە لەوەش گۆڕانکاری سیستەمی بەها کۆمەڵایەتی‌و ئەخلاقییەکان لەکۆمەڵگەی کوردییداو گۆڕانکاری لەپلەبەندی ئەولەویەتەکانی تاک بەشدارن لەبەرزبوونەوەی رێژەی جیابوونەوە لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان، بەتایبەتی بەهۆی بڵاوبوونەوەی ئامڕازەکانی سۆشیال میدیاو تەکنەلۆجیای پەیوەندییەوە".

وتیشی "بەهۆی پەرەسەندنی بارودۆخی ژنان لەئەنجامی خوێندن‌و کرانەوەیان روەو بازاڕی کار، زۆرێک لەژنان ئیتر لەچەمکی هاوسەرگیری پیاوانە ڕازی نین‌و نایانەوێ ژن تەنیا وەک ئامڕازێک بۆ چێژوەرگرتنیان ببینرێت".

زۆرێک لەکۆمەڵناسان ئاماژە بەوە دەکەن ئەو ئامارانەی لەبارەی جیابوونەوەی خێزانەکان لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان بڵاودەکرێنەوە مەترسیدارن‌و پێویستی بەزەنگی ئاگادارکردنەوەیە، ئەرکی ئەوە دەخاتە سەرشانی لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەت‌و پەروەردەو ڕێکخراوەکان‌و ناوەندەکانی ئایینی بۆ ئەوەی هەڵوەستە لەسەر هۆکارەکانی بکەن‌و رێنماییان گەنجان بکەن کە چۆن خێزانەکانیان لەجیابوونەوە بپارێزن، لەبەرئەوەی هەڵکشانی رێژەی جیابوونەوە بەم شێوە مەترسیدارە کاریگەری لەسەر هەموو لایەنەکانی دیکەی ژیان دەبێت.

خەندە بڕوا، توێژەری کۆمەڵایەتی ئاماژە بەوە دەکات  ئەو كاتەی ژن‌و پیاوێك دەیانەوێت جیاببنەوە، پاش ئەوەی دەچنە دادگا دواتر سەردانی توێژەرانی كۆمەڵایەتیش دەكەن تا هاوكارییان بكەن لەچارەسەركردنی كێشەكانیان، ئەو بەئاوێنەی وت "ناجێگیری دۆخی ئابوری وڵات وایكردوە كە هاوسەرگیری پێشوەخت زۆتر بێت، دیارە ئەو تەمەنەش گونجاو نییە بۆ هاوسەرگیری چونكە ئەوان وەك حەزێك یان ئارەزو یان چاولێكاری ئەو پڕۆسەیە ئەنجام دەدەن، بۆیە دواتریش ناتوانن خۆڕاگربن بەرامبەر ئەنجامەكەی‌و ئیتر خەون‌و خەیاڵەكانیان بەتاڵ دەبێتەوە، ئەوەی ئەوان چاوەڕێیان دەكرد ئێستا ناتوانن بەدیبهێنن، بۆیە وردە وردە كێشە دەكەوێتە نێوانیان كە دواتر بەجیابونەوە كۆتایی دێت".

وتیشی "بیرۆکەی جیابوونەوە بۆ ژن کاتێک روودەدات کە پیاوەکە بەشێوەیەک مامەڵەی لەگەڵدا بکات لەمرۆڤ بوون‌و کەرامەت‌و کەسایەتی ئەو کەم بکاتەوە، لێرەوە هاوسەرگیری پێویستی بەتێگەیشتن‌و گرنگیدانی زیاتری پیاوانە بۆ ئەوەی بەردەوام بێت‌و بەپتەوی بمێنێتەوەو خێزانەکان لەجیابوونەوە بپارێزن".

ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات