ئا: ئیمان زەندی

١٢ ساڵە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان ئەنجامنەدراوەو بووە بەپرسێکی فەرامۆشکراو لەلایەن دوو حزبی دەسەڵاتە‌وە، بەگوێرەی بەدواداچوونەکانی ئاوێنە، ئەنجومەنی شارەوانییەکان چالاککراون‌و ئەنجومەنی پارێزگاکان هەڵوەشاونەتەوە، چونکە یەکێتی‌و پارتی "بەرژەوەندی"یان لەئەنجومەنی پارێزگاکاندا نییە.

دواهەمین هەڵبژاردنى ئەنجومەنى پارێزگاكانی کوردستان، لەبەرواری ٣٠ی نیسانی ٢٠١٤ ئەنجامدرا، ئەرکەکەیان چاودێری‌و ئیدارەی خۆجێی‌و دەرکردنی بڕیارو رێنمایی بوو. لەماوەی ١٢ ساڵی رابردوودا هەڵبژاردنی ئەنجومەنەکە نەکراوەو دادگای باڵای فیدراڵی عێراق لە٢٤ی ئەیلولی ٢٠٢٣دا، لەبڕیارێکدا کۆتایی بەکارکردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان ھێناوە.

بۆچی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەرێم پەکخرا؟

ئازاد تۆفیق، پارێزگاری پێشووی هەڵەبجە لەوبارەیەوە بەئاوێنەی راگەیاند "لەساڵی ٢٠١٨ حزبە سیاسییەکان کۆبوینەوە پێیانوتین؛ لەبەرئەوەی هەڵبژاردن نییە تاوەکو ٢٠٢٣ با بۆشایی دروستنەبێت رێککەوتن دەکەین، بەڵام لایەنی وا هەبوو دەیانوت بەمەرجێک دێین بەنمونە لە١٢ ئەندام یەکێ دەیوت سێ ئەندامم دەوێت، هەبوو دەیوت دوو، هەبوو دەیوت ئەو پۆستەی دەمەوێت نەمدەنێ نایەم! ئەمەش بووە کێشەیەک لەنێوان ئیدارەکاندا، چونکە وەکو یاساکە نەبوو کە بەپێی قەبارەی کورسییەکان دیاریبکرێت. ئەوە بوو ئەو رێککەوتنە نەکرا".

لەلایەکی دیکەشەوە، سەرچاوەیەکی ئاگادار کە نەیویست ناوی ئاشکرابکرێت، بەئاوێنەی وت "لەراستیدا یەکێتی‌و پارتی بەپلەی یەکەم بەرژەوەندییان لەئەنجومەنی پارێزگاکاندا نییە، تەنانەت پەرلەمانیشیان پێ زیادە".

وتیشی "تەنانەت لەپەرلەمانی کوردستان پارتی زۆر بێمنەت بوو لەپەرلەمانتارەکان‌و حسابی بۆ هیچ شتێکی پەرلەمانتارەکان نەدەکردو ئەنجومەنی پارێزگاکانیشی پێ زیادبوو، تەنانەت کاریشیان بەیاسا بنەڕەتیەکەش نەدەکرد کە یاسای ژمارە ٣ی ساڵی ٢٠٠٩ بوو، بیانوی دیکەشیان ئەوەبوو کە کێشەی داراییان هەیە، یەکێتیش دەیوت؛ خەڵک لەهەڵبژاردن بێزارە".

سەرچاوەکە ئاشکراشی کرد کە "ئەنجومەنی پارێزگاکان ئەنجومەنێکی رووکەشەو بۆیان نییە هیچ کۆبوونەوەیەک بکەن‌و بشڵێن ئەندامی ئەنجومەنین، وەزارەتی ناوخۆ ناتوانێت ئەنجومەنی پارێزگاکان هەڵوەشێنێتەوە، بەڵکو سڕیکردووە ئەویش بۆ ئەوەی ئەندامی ئەنجومەنەکە مووچەکەیان نەبڕدرێت".

لایخۆشیەوە ڕزگار حەمەنوری، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی بەئاوێنەی وت "هەڵبژاردنی پارێزگاکان بەئەنقەست ئەنجام نادرێت، ئەنجومەنی پارێزگای موسڵ دەسەڵاتی لەئێمە زۆرتربوو، دەیانتوانی هێزی عێراقی بجوڵێنن، لەکاتێکدا ئێمە دەسەڵاتی جوڵانی پۆلیسێکیشمان نەبوو".

ئاماژەی بەوەشکرد، "نازانین ئێمە خانەنشینین یان نا، بەڕاستی وەکو مەتەڵی لێهاتووە، خۆشمان نازانین چارەنوسمان چی بەسەردێت!".

هەر لەوبارەیەوە شێرکۆ جەودەت، ئەندامی پەرلەمانی کوردستان لەخولی پێنجەم لەسەر فراکسیۆنی یەکگرتووی ئیسلامی بەئاوێنەی وت "یەکێتی‌و پارتی بڕوایان بەئەنجومەنی پارێزگا نییە، تەنانەت باوەڕیشیان بەپەرلەمانی کارا نییە، ئەنجومەنی پارێزگاکانیش بەناچاری قبوڵیانکرد، هەربۆیە پێیان خۆش نییە هیچ چاودێریی‌و سەرپەرشتییەک هەبێت بەسەریانەوە، هەربۆیە بەمەترسیان بینی لەسەر دەسەڵاتیان، چۆن پەرلەمانیان پەکخست، ئاواش ئەنجومەنی پارێزگاکانیان پەکخست".

رونیشیکردەوە "پارێزگارەکان وەکو پێویست دەسەڵاتی خۆیان بەکارناهێنن‌و رێگرییان لێدەکرێت".

"بەهۆی ئەوەی ئەنجومەنی پارێزگاکان کەسانی دڵسۆزی تێدابووەو رابردوویەکی دڵخۆشکەری نییە بۆ داهاتووی یەکێتی‌و پارتی، زەمانەتێک نییە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان بکرێتەوە". شێرکۆ جەودەت وایوت

سەرکۆ ئازاد گەڵاڵی، ئەندامی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان لەسەر فراکسیۆنی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستانیش باوەڕی وایە هەردوو حزبی دەسەڵات خۆیان نایانەوێت هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان بکرێت.

گەڵاڵی کە بۆ ئاوێنە دواوە هۆکارێکی دیکەش ئاشکرادەکات‌و دەڵێت "پەیوەندیشی بەوەوەیە کە ئەوان پێیانوایە ئەنجومەنەکە رۆتینی زۆر دروستدەکات لەکاروباردا، پێشیانوایە ئەرکەکە کارئاسان بێت ئەنجومەنەکە قورسی دەکات‌و پەرلەمان هەیە، ئەوەندەی تێگەیشتوین بەگرنگی نازانن".

ئەو ئەندام پەرلەمانە باس لەوەشدەکات کە یەکێتی‌و پارتی لامەرکەزییان قبوڵ نییەو نەبوونی "ئەنجومەنەکەش لێدانە لەلامەرکەزی ئیداری‌، چونکە نایانەوێت ئەنجومەنێک هەبێت وەکو چاودێر بەسەریانەوە".

"هێشتا ئەنجومەنی پارێزگا کاردەکەن‌و مووچەش وەردەگرن"

ئەنجومەنی پارێزگاکان، بەپێى ياساى ژمارە ٢ى ساڵى ٢٠١٩ بەردەوامە لەکارکردن، کارەکانی ئەنجومەنیش بریتی بووە لەگۆڕینی گوند بەناحیەو ناحیەش بەقەزا، زیادکردنی سنوری جوگرافی لەگەڵ چاودێری پڕۆسەی نیشتەجێبوون‌و بیناکان، بەڵام ئەنجومەنی گەڕەک شارەوانییەکان دیاریدەکەن.

بەگوێرەی وتەی سەرچاوە ئاگادارەکە بێت، مووچەی فەرمی ئەندامێکی ئەنجومەنی پارێزگاکان ٢ ملیۆن‌و ٧٨٥ هەزار بۆ سێ ملیۆن دینارە، لەو پارەیە ١٢٥ هەزاری بۆ خانەنشینی رۆشتووە. بەڵام لەکاتی قەیرانی دارایی ساڵی ٢٠١٤ـشدا مووچەیان کەمکرابووەوە بۆ ٨٧٥ هەزار دینارو دوو ملیۆنیش بۆ پاشکەوت بووە.

لەبارەی ئەوەی ئایا ئەنجومەنی پارێزگاکان دەوام دەکەن؟ ڕزگار حەمە نوری وتی "جارجارێک دەوام دەکەین، بەڵام توانای بڕیاردانمان نەماوە، ئەوەی ئێستا رایی دەکەین کاتێک ئاوارەکانی کەلارو خانەقین‌و هەڵەبجە مەعامەلاتێک دەهێننەوە لەئێران هاوکاریان دەبین‌و کارەکانیان بۆ بەڕێوە دەبەین".

وتیشی "لەهەندێک رێورەسمدا بەشدار دەبین، یاخود رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی کاتێک مۆڵەتی بەغدایان بوێت ئێمە پشتگیری ئەنجومەنی پارێزگایان بۆ دەکەین، بەڵام سێ شتی گرنگمان نەماوە، ئەوانیش لیژنە فەرمییەکانمان‌و کۆبوونەوەی لیژنەکان‌و بڕیاردانن".

سەبارەت بەوەی ئایا تاچەند ڕاستە لەئێستادا وەزارەتی ناوخۆ پۆستە ئیدارییەکان دیاریدەکات؟ ئەندامەکەی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی هێمای بۆ ئەوەکرد "پارێزگارو قائیمقامیەت‌و بەڕێوەبەری ناحیە لەسلکی وەزارەتی ناوخۆن‌و بۆ دیاریکردنی هەر پۆستێک نوسراوێک بۆ ئەنجومەنێک دەکات‌و فەرمانەکە دەردەکات".

ناوبراو وتی "چەند ناحیەو بەڕێوەبەری ناحیەو قائیمقامێک گۆڕدرا لەماوەکانی پێشوو بەتەنسیقی لایەنە سیاسیەکان‌و وەزارەتی ناوخۆ فەرمانی بۆ دەرکردووە".

بەڵام سەرچاوەکەی ئاوێنە ئاماژە بەوەدەکات، کە بەڕێوەبەری ناحیەو قائیمقامیەت لەوەزارەتی ناوخۆ هەڵنابژێردرێت هەرچەندە پێشتر متمانەیان لەئەنجومەن وەردەگرت، بەڵام "ئێستا هەمویان لەپارێزگارەوە تا بەڕێوەبەری ناحیە دەبێت بەوەکالەت دابنرێت؛ ئەگەرنا نایاساییە".

تاوەکو ئێستا هیچ بودجەیەک نەچووەتە ئەنجومەنی پارێزگا

بەپێی وتەی سەرچاوە ئاگادارەکە، ئەنجومەنی پارێزگاکان لەبنەڕەتدا لەعێراق بودجەی تایبەتی خۆی هەیە کە بودجەی پەرەپێدانی پارێزگاکانە بۆ بوژانەوە، بەڵام "تا ئێستا لەساڵی ٢٠١٤ بەولاوە ئەو بودجەیە نەهاتوەتە ئەنجومەنەوە، بودجەکەش تا خولی پێشوو نزیکەی ١٧٠ ملیار دینار رۆشتووە".

لایخۆشیەوە پارێزگاری پێشوی هەڵەبجە دەڵێت "هەرێم هاتووە بەدەممانەوە، بەڵام لە٢٠١٤ەوە نە بودجەی پەرەپێدان نە مووچە نەبووە، راستە بودجەیەک دانرابوو کە نزیکەی ١٤٠ ملیۆن دۆلارێک بوو، بەڵام بەشی تەنیا شەقامی جوتسایدی هەڵەبجە دەکرد کە ١٤٠ ملیۆن دۆلاری تێچووە، سایلۆکە ٣٠ ملیۆن دۆلارو شەقامی تووە قوتیش ٣١ ملیۆن دۆلاری بۆ خەرجکراوە، بەڵام هەرێم لەسەر ئەو بودجانە قەرزار نەبووە".

هاوکارت رزگار حەمە نوری، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی، وتی "سەرۆکی ئەنجومەن تەنیا شەکرو چا لەژورەکەیدا هەبووە، لە٢٠١٤ بۆ ٢٠٢٣ یەک فلس بۆ پڕۆژە لەئەنجومەنی پارێزگاوە خەرجنەکراوە، تەنیا ٢ ملیۆن‌و نیو بووە پارەکە ئەویش وەکو نەسرییە بۆ بەشی قرتاسیەو بەنزینی چوار ئۆتۆمبێلی کۆن‌، ئەویش لەلایەن پارێزگاری سلێمانییەوە خەرجکراوە، واتە شکانی ئۆتۆمبێلیش لەسەر ئەو نەسرییە بووە".

ئایا پارێزگار شەرعیەتی یاسایی ماوە؟

ئاوێنە بۆ زانینی ئەو وردەکاریەش، گفتوگۆکانی لەگەڵ ئازاد تۆفیق پارێزگاری پێشووی هەڵەبجە ورد کردەوەو ناوبراویش بێ شاردنەوە لەسەر پۆستەکەی پێشووی وتی "پۆستی پارێزگار لەئەنجومەنی پارێزگاکان دانەنراوە، بەپێی کورسییە کە لەو دەڤەرە یەکێتی زۆرترین کورسی هەیەو پارێزگار هی ئەوە، بەنمونە ئازاد دانانێت نەوزاد دادەنێن، هەربۆیە ئەگەر هەڵبژاردنیش نەکرێت سیفاتی حزبی زاڵ دەبێت بەسەر پۆستەکاندا".

وەکو ئازاد دەڵێت "بەپێی یاسا هەرچەندە زانیاریشم زۆر نییە، پۆستی پارێزگار لەژێر پرسیاردایە، پێموانییە عێراقیش دەسەڵاتی هەبێت بەسەریاندا کە لایانببات".

ئەو باس لەدەسەڵاتی کارکردنی دەکات‌و دەڵێت "پۆستی پارێزگار بەرپرسی نەوت‌و غازو ئابووری ئەو شارەیە لەگەڵ ئەمن‌و ئاسایش‌و خزمەتگوزاری، ...هتد".

دەربارەی ئەوەی ئایا پارێزگارەکان بێ دەستوەردان کاریان کردووە، ئەو ئاشکرای دەکات "ئەمە کەوتوەتەسەر جدیاتی پارێزگارەکە، بەنمونە من ئیهمالم نایکەم بەڕێزت ئیهمال نیت‌و ئەکتیڤیت‌و دەیکەیت، بەنمونە دەسەڵاتەکانی پارێزگاری سلێمانی‌و هەولێرو دهۆک لەگەڵ من یەک دەسەڵات بوون؛ کێ ئەکتیڤەو کێ ئەکتیڤ نییە خۆی ئازادە، پارێزگار وەکیلی وەزیرە".

پەیوەست بەوەی ئایا پارێزگار شەرعیەتی یاسایی ماوە؟ ئازاد تۆفیق وتی "پارێزگار دەتوانێت تا ١٢ ساڵیش پارێزگار بێت، یەکێتی باڵادەستە ئەو بڕیار دەدات بیهێڵێتەوە یان بەیانی بەدیلێکی بۆ دەدۆزێتەوەو دەڵێت د.هەڤاڵ نا د.هیوا، بەهەڵبژاردنێک پۆستی پارێزگار دابنرێت نەک بەدامەزراندن ئازاد، دابنێن‌و بەڕێزت دانەنێن، ئەو پۆستە باوی نەماوە".

بەوتەی ناوبراو بێت لەسەردەمی پۆستەکەی ئەودا چانس یاوەری نەبووەو لەقورسترین قەیرانەکانی هەرێمدا کارەکانی ڕاییکردووە، لەوبارەیەوە وتی "بەربەستەکانی ئێمە ئابوری بوو، ئەوکاتەی پارێزگار بووم وشکە ساڵی زۆر ئازاریداین؛ کۆرۆنا لەو زیاتر ئازاریداین، روبعە مووچە زۆر زیاتر عەزێتی داین، لەم نێوەندەدا ناتوانی ئەکتیڤ بیت، ئەوکاتانە من نیوە مووچەم وەردەگرت".

خۆری ئەنجومەنی پارێزگاکان ئاوا دەبێت‌و خۆری ئەنجومەنی شارەوانییەکان هەڵدێت

ئەنجومەنی شارەوانییەکان، ئەو ئەنجومەنەیە کە سەرۆکی هەموو بەڕێوەبەرایەتییەکانی پارێزگاکەیەو بریتین لەگەشتوگوزارو ئاوو وەبەرهێنان، ... هتد، لەهەر ناوچەیەکیش بەڕێوبەری شارەوانیەکە دەبێت بەسەرۆکی ئەنجومەنی شارەوانی‌و "تاڕادەیەک" کارەکانی ئەنجومەنی پارێزگاکان جێبەجێدەکەن‌و گوایە زیاتر سیستەمی لامەرکەزی دادەبەزێنن لەکاروبارەکانی ئیدارەی حکومەت.

ڕزگار حەمەنوری، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی، وتی "سێ ساڵێک پێش ئەوەی لەکار بوەستین پڕۆژەیەک لەوەزارەتی شارەوانییەوە هات بەچاودێری ئەنجومەنی وەزیران، کە تیایدا باسی پێکهێنانی ئەنجومەنی شارەوانییەکانی دەکرد".

وتیشی "ئەنجومەنەکە لەناوەندی پارێزگاکان‌و قەزاکان دروستکرا، لەدوای ئەوەوە ئەوانەی بەرپرسیارن لەخزمەتگوزراییەکان بریتین لەرێکخراوەکانی ئەندازیاران‌و مافپەروەران، ئێستا لەپارێزگاو ئیدارەکان ئەکتیڤ کراون، نزیکەی ١١ بۆ ١٣ ئەندام لەخۆ دەگرێت".

وتیشی "ئێستا بۆچونێک هەیە لەئایندەدا ئەنجومەنی شارەوانی یاخود ئەنجومەنی پارێزگا یەکێکیان هەبێت، ئەویش کام لا چالاکتر بێت‌و زیاتریش ئەکتیڤ بکرێت‌و بۆشایی ئەنجومەنی پارێزگا پڕبکەنەوە".

بەڵام ئەو ئومێدەوارە کە ئەنجومەنی پارێزگاکان هەڵبژێردرێتەوە، "تاوەکو بەگڕوتینێکی نوێی‌و گۆڕانکاری لەیاساکە بگیرێتەبەر".

لەسەر ئەنجومەنی شارەوانییەکان ڕزگار حەمەنوری وتیشی "لەهەڵەبجە هەموو چوارشەممانێک ١٣ ئەندامی شارەوانی پارێزگاکە؛ لەسەر هەموو پڕۆژەکان‌و کێشەی زەویوزار، ...هتد کۆدەبنەوە، بەمەش لەجیاتی یەک ئەنجومەنی پارێزگار هەبێت ژمارەی زیاتر دەبێت، بەنمونە دەبێت بەچوار ئەنجومەن‌و زیاتر دەسەڵاتی لامەرکەزی شۆڕدەبێتەوە، بەڵام لەوباوەڕەشدا نیم ئەنجومەنی شارەوانییەکان دابەشبکرێن بەسەر حزبەکاندا".

پارێزگاری پێشووی هەڵەبجەش دەڵێت "ئەنجومەنی شارەوانییەکان وا کەوتوەتە بەرباس، دیارە لەرووی دەستورو یاساییەوە چارەسەر کراوە، ئەگەر هەڵبژاردنیشی بۆ بکرێت هەر دەکرێت حزبە سیاسییەکانی تێدا بێت".

هاوکات بەوتەی سەرچاوە ئاگادارەکە "ئەنجومەنی شارەوانییەکان، ئەرکی داراییەکەی گران نابێت لەچاو ئەنجومەنی پارێزگاکان، هەروەها ئەو دەسەڵاتە زۆرەی ئەنجومەنی پارێزگاکان هەیانبوو شارەوانی نییەتی‌، چونکە ئەنجومەنی پارێزگاکان دەسەڵاتی هەبوو بڕیاری سەرۆکی حکومەت رەتبکاتەوەو بڵێت؛ نامەوێت ئەو بڕیارە لەسنوری من جێبەجێبکرێت".

بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان ٢٥ ملیۆن دۆلاری دەوێت

د.سەعید کاکەیی، ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی باڵای کۆمسیۆنی سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق لەلێدوانێکدا بەئاوێنەی وت "پارێزگایەک وەکو سلێمانی لەباڵاترین ئاستدا ١٠٠ ملیۆن دۆلار زیاتری تێناچێت بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنەکە".

وتیشی "ئەگەر هەرچوار پارچەکە هەژمار بکەین ٢٥ ملیۆن دۆلار زیاتری تێناچێت‌، چونکە لەکوردستان کۆمسیۆن کەرەستەکانی هەڵبژاردنی هەیە".

بەوتەی کاکەیی "ئەو پارەیەش بۆ چاپکردنی پەڕاوی دەنگەکان‌و چاپکردنی لیستی دەنگدەران‌و خەرجکردنی پێداویستییە لۆجستییەکانە، چوارەمیش ئەو کارمەندانەی کەلە رۆژی دەنگداندا چاودێری پڕۆسەکە دەکەن".

ناوبراو ئاماژە بەوەشدەکات کە بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەرێم، کۆمسیۆنی عێراق "هیچ دەستوەردانێک ناکات‌و کۆمسیۆنی هەرێم ئەنجامی دەدات، کۆمسیۆنیش سڕکراوەو یاساکەی هەڵوەشاوەتەوە، ئەگەر هەڵبژاردن بکرێت دەبێت کۆمسیۆنێکی نوێ دروستبکرێت، ئەویش پەرلەمان کارا بکرێت،‌ بەڵام ئەگەر کۆمسیۆنی عێراق هەستێت بەو کارە، لایەنی کەم ساڵێکی دەوێت بۆ هەڵبژاردنەکە".

سەبارەت بەبڕی ئەو پارەیەی بۆ ئەنجومەنی پارێزگاکانی ٢٠١٤ دابینکرا، د. سەعید کاکەیی رایگەیاند "٣٠٠ ملیار دینار تەرخانکرا بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەرێم، لەو ژمارەیە نزیکەی ١٠٠ ملیاری بۆ پێداویستی کڕینی ئامێر بوو، جگە لەوەش نزیکەی ٢٠٠ ملیاری دابینکراوە بۆ سێ پارێزگاکە، بەڵام پارێزگاکانی هەرێم نزیکەی ٢٥ ملیۆن دۆلاری تێدەچێت".

ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات