ئا: ئاوێنە

بەرەبەیانی رۆژی یەکشەممە (٥ی نیسان)، سمکۆ ناکامی گەورە نوسەرو داهێنەری بواری شانۆی کوردی، تاق‌و تەنهاو بەبێکەسی لەنەخۆشخانەیەکی ئەڵمانیا لەتەمەنی ٧٦ ساڵیدا بۆ یەکجاری چاوی لێکنا، هاوڕێیەکی نزیکی دەڵێت "١٠ رۆژ بەر لەمردنی، کە لەنەخۆشخانە بوو تەلەفونم بۆ کرد، وتی: بەرەو باشی ناڕۆم، وتم: ورەت هەبێت تێیدەپەڕێنیت. ئەو گاڵتەی پێهات‌و وتی: ژیان خۆی هەر شانۆگەرییە، رۆژێک دێین‌و رۆژێکیش دەڕۆیین، کاتم زۆر نەماوە، لەتەواوبووندایە".

دلاوەر عەلی سۆفی کەریم، یەکێکە لەو هاوڕێ نزیکانەی "سمکۆ ناکام"ی گەورە نوسەرو داهێنەری شانۆگەرییەکانی "لانەوازان‌و چەخماخە"، کە لەحەڤدە ساڵی رابردوودا بەردەوام ئاگایان لەیەکتر بووەو بێ دابڕان لەپەیوەندیدا بوون.

دلاوەر سەبارەت بەسەرتاکانی ناسین‌و هاوڕێیەتییان لەگەڵ سمکۆ ناکام، بەئاوێنەی وت "سەرەتای ناسینم لەگەڵ سمکۆ ناکام دەگەڕێتەوە بۆ حەفتاکانی سەدەی رابردوو، کە بەهۆی حەزو خۆشەویستیمەوە بۆ شانۆو کاری هونەریی، سەردانی هاوڕێیانی تیپی  پێشڕەوی کوردیم دەکردو لەوێ بۆ یەکەمجار سمکۆم ناسی‌و پێی ئاشنا بووم".

وتیشی "سمکۆ لەو رۆژگارەدا لەناو ئەهلی هونەرو شانۆدا ناوی لەدرەوشانەوەدا بوو، بەهۆی دەنگدانەوەی شانۆگەرییە سەرکەوتووەکانی لانەوازان‌و چەخماخەوە لەناو جەماوەردا".

دلاوەر باس لەوە دەکات کە سمکۆ لەسالی ١٩٧٩دا وڵات بەجێدەهێڵێ‌و روودەکاتە ئەوروپاو بۆ ماوەی چەند ساڵێک پەیوەندی لەگەڵ هیچ کەسێکدا نامێنێت، ئەو وتی "کە سمکۆ روویکردە ئەوروپا، ئیتر لەهەموومان دابڕا، بێ سەرو شوێن بوو، دیارە سەرەتا چووبووە فەرەنساو دواتریش سویدو پاشان لەگەشتێکیدا بۆ یۆنان، خانمێکی ئەڵمانی دەناسێ‌و بڕیار دەدەن هاوسەرگیری بکەن‌و پێکەوە بژین‌و سەرەنجام بەیەکجاری لەئەڵمانیا نیشتەجێ دەبێت".

وتیشی "لەساڵانی ١٩٩٧و ١٩٩٨دا، من‌و چەند هاوڕییەکی کەوتینە سەر کەڵکەڵەی ئەوەی سۆراغی بکەین‌و بیدۆزینەوە، ئەو کاتە تازە ئیتەرنێت هاتبووە کایەوەو ئیمەیلێکیمان پەیداکردو من چەند جار نامەم بۆ ناردو وەلامی هاتەوەو ئیتر لەڕێی ئینتەرنێت‌و تەلەفونەوە بەردەوام پەیوەندیمان بەیەکەوە کرد تا ئەو کاتەی لەساڵی ٢٠٠٩دا هاتەوە بۆ کوردستان‌و بەیەکتر شاد بووینەوە، من‌و سمکۆ بەهۆی ئیمەیلەوە دۆستایەتییمان زۆر تۆخ بوەوە، ئەو زۆر دڵی بەمن دەکرایەوەو هەموو باس‌و رازێکی خۆی لای من دەدرکاندو پێویستی بەشتێک یان کارو راسپاردەیەکی هەبووایە بەمنی دەووت، منیش هەروەها، پەیوەندییمان بەئەندازەیەک دۆستانە بووە دوو جار هاتۆتەوە بۆ کوردستان هەردوو جارەکە ئەوەی بۆم کراوە درێغیم نەکردووە، منیش چەند جار کە چووبێتمە ئەڵمانیاو ئیشی لای پزیشکم هەبووبێت، سمکۆ پێشوەخت ئامادەکاری بۆ کردووە، ١٧ ساڵ بێ دابڕان پەیوەندی بەردەواممان هەبووە".

دلاوەر باس لەوە دەکات کە نزیکەی دوو ساڵە سمکۆ ئاگاداری کردوەتەوە نەخۆش کەوتووە، بەر لەدوو مانگ دەنگی نەما، ئەو وتی "من خەمم بوو دەمویست هەواڵی بزانم، تەلەفونم بۆ شەرمنی خوشکی کرد کە ئەویش لەئەڵمانیا دەژی، وتی ئەچم بەدوای بێدەنگییەکەیدا، دیار بوو نەخۆشی تەنگی پێهەڵچنیبوو، کە شەرمن چووبوو، سمکۆ نەیتوانی بوو هەستێت دەرگای شوقەکەی بکاتەوە، کە بەتەنیاو دوای جیابوونەوەی لەهاوسەرەکەی، لەشوقەیەکی بچوکدا ژیانی بەسەر دەبرد لەشارۆچکەیەکی بچوکی ویلایەتی شتوتگاردی ئەڵمانیا بەناوی بوبلینگ، خوشکەکەی تەلەفونی کردبوو بۆ پۆلیس، چووبوون دەرگاکەیان کردبۆوە، سەیریان کردبوو زۆر بێ حاڵە، بردبوویان بۆ نەخۆشخانە، ماوەیەکی زۆر لەنەخۆشخانە مابۆوە، ئیتر هەڵکشانی تەمەن‌و نەخۆشی‌و بێدەرەتانی‌و دەستکورتی‌و تەنیایی روویان تێکردبوو هەموویان پێکەوە ببوون بەبارێکی قورس لەسەر شانی، سەرەنجام پێنج شەش مانگ لەمەوبەر بەپێی سیستەمی ئەو وڵاتە برایە خانەی بەساڵاچووان، کە سمکۆ خۆیشی شوێنەکەی پێباشبوو، کە قسەم لەگەڵ دەکرد بەگاڵتەوە پێیدەوت تەمەلخانە".

وتیشی "لەوێ بۆ ماوەیەک دۆخی باش بوو، تا دوو هەفتەیەک لەمەوبەر دیسان تووشی هەوکردنی سییەکان بۆوەو برایەوە نەخۆشخانە، پێش ١٠ رۆژ تەلەفونمان کرد وتی: ئەوەندە دەزانم بەرەو باشی ناڕۆم. من وتم: ورەت هەبێت تێیدەپەڕێنیت. ئەو گاڵتەی پێهات‌و وتی: ژیان خۆی هەر شانۆگەرییە، رۆژێک دێین‌و رۆژێکیش دەڕۆیین، کاتم زۆر نەماوە، لەتەواوبووندایە، لەهەر شوێنیک مردم دەمردم‌و تەواو، پرسەم بۆ دامەنێن".

ئەم هاوڕێیەی باس لەوەش دەکات کە سمکۆ دواهەمین رۆژەکان‌و‌‌ دوا هەناسەکانی ژیانی، تاک‌و تەنها بەدەم ئازاری نەخۆشییەوە لەنەخۆشخانەیەکدا بەسەربردووەو لەبەرەبەیانی یەکشەممەی رابردوودا (٥ی نیسان) بۆ یەکجاری چاوی لێکناوەو دوای چەند کاتژمێرێک تەلەفونیان بۆ (تیمۆ)ی کوڕی کردووەو ئەویش تەلەفونی بۆ شەرمنی پوری کردووە کە "سمکۆ کۆچی دوایی کردووە"..

دلاوەر سەبارەت بەکەسایەتی سمکۆی هاوڕێی، وتی "جوانترین رەوشتی سمکۆ راستگۆیی بوو، ئەو نە لەگەڵ خۆی‌و نە لەگەڵ هیچ کەسێکدا درۆی نەدەکردو ئەوەی لەدڵیدا بوایە بێ پێچ‌و پەنا دەیووت، هاوکات سمکۆ زۆر مرۆڤدۆست بوو، زۆر ئینسانیانە بیری دەکردەوەو هەمیشە دەیوت لای من مرۆڤ چەقی گەردوونەو دەبێت ئەمە زیاد لەهەر شتێک بایەخی پێبدرێ‌و بپارێزرێت. جگە لەوەش سمکۆ کەسێکی ئەوەندە رەوشت بەرز بوو کە هەرگیز لەژیانیدا بەدوای پارەو پلەو پۆستدا نەچووە، تەنها ئەوەندەی هەبوایە پێی بژیایەو برسی‌و سەرماو گەرمای نەبوایە لای ئەو ئەوپەڕی بوو، سمکۆ زۆر جیاواز بوو لەهەموو ئەوانەی هەموو هەڵپەو بیرکردنەوەیان بۆ پارەو پلەو پۆستە".

دلاوەر ئاماژە بەوە دەکات کە سمکۆ ناکام چەندین دەقی شانۆیی تری هەیە کە هێشتا نەخراونەتە سەر شانۆ، لەوانە مارشێکی ناساز، کاک ئەوڵای ئاشەوان کە دەقی نایابن‌و لای ئەو پارێزراون، ئەو وتی "سمکۆ بیرمەندو خوێنەرێکی زۆر باش بوو، زۆر ئاگاداری مێژووی کوردو عێراقیش بوو، کە شانۆگەرییەکانی دەنووسی لەم پاشخانە دەوڵەمەندەوە دەینووسی، جگە لەوەش سمکۆ زمانەکانی عەرەبی‌و فارسی‌و فەرەنسی‌و ئەڵمانی بەباشی دەزانی‌، لەگەڵ کەمێک ئینگلیزی، چەندین کاری لەو زمانانەوە وەرگێڕاوە بۆ سەر زمانی کوردی، لەوەش سەرنجڕاکێشتر ئەوەیە ئەم بیرمەندە تەنها تا پۆلی سێی ناوەندی خوێندووەو هەمیشە دەیوت ئەو سێی ناوەندییەم هەر بۆ تەواو نەکرا لێمببوو بەکێوی پیرەمەگرون، ئەیووت تاقیکردنەوەی بەکالۆری بەقەسابخانە دەزانم".

وتیشی "بەدرێژایی ئەم ساڵانەی دوایی ئاگادار بووم زۆر بێ حاڵ بوو، چونکە پارەی سۆشیالی وەرنەدەگرت، کاتی خۆی کە چووە ئەڵمانیا لەچاپخانەیەک کاری کردبوو، بەڵام دوای چەند ساڵێک چاپخانەکە وەستاو داخرا، ئەمیش لەبەرئەوەی کەوتبووە تەمەنەوە، کاری دستنەکەوت‌و سەرەنجام خانەنشین بوو، بەڵام مووچەی خانەنشینییەکەی زۆر کەم بوو، نیوەی دەدا بەکرێی شوقەکەو نیوەکەی تریشی ژیانێکی سەختی پێ بەڕێدەکرد، بەتایبەتی دوای ئەوەی تەندروستی تێکچووبوو، ئەوەی لەلای من داخە کەسێک نەبوو لەم وڵاتەدا لەم پیاوە داهێنەرە بپرسێتەوە، نەئەوانەی خۆیان بەسەرمایەداری نیشتیمانی دەزانن‌و نەدامەزراوە رۆشنبیرییەکان‌و نەدامودەزگاکانی حکومەتیش، کە دەیانتوانی یارمەتی بدەن، بەلام نەیانکرد، لەبەرئەوەی هیچ ئینتیمایەکی حزبی نەبوو، نەپارتی بوو، نەیەکێتی‌و نەهیچ حزبێکی تر، بەڵام هەمیشە دەیووت لەژیانمدا ئەوەی پێی سەغلەت بووم بەعس بووە".

دلاوەر ئەوەش رووندەکاتەوە کە هاوڕێ دڵسۆزو نزیکەکانیشی لەکوردستان وەک ئەو توانایەکی ئەوتۆیان نەبووە تا هاوکاری بکەن، ئەو وتی "ئەوەی جێی داخە سمکۆ تا لەژیاندا بوو کەس خۆی نەکرد بەخاوەنی، کەچی ئێستا هەرچی هەڵدەستێ‌و خۆی دەکات بەهاوڕێ دلشۆزو خەمخۆرو خاوەنی، سمکۆ ساڵی ١٩٧٤ وەک زۆربەی ئەو خەڵکە دەچێتە ناو شۆڕشەوە، وەک خۆی دەیووت لەگەڵ ئەوانەی ئێستا سەرمایەدارن لەکوردستاندا، لەژێر سەقف‌و چادرێکدا پێکەوە بوون، هەرچەندە خۆیان بەدڵسۆزی کەلتورو شانۆو ئەدەب دەزانن، کەچی بەداخەوە لەوپەڕی بێدەرەتانیدا کەسیان ئاوڕێکیان لێنەدایەوەو لێیان نەپرسییەوە، کەس نەبوو بایەخ بەم داهێنەرە بدات کە خاوەنی گەورەترین سەرمایەی رەمزی‌و شاکاری هونەری کوردی بوو، هەمیشە ئەوەم لەبیرە کە ئێمە لەتیپی پێشڕەو دادەنیشتین لەگەڵ رەوانشاد عوسمان چێوار، هەموو جارێک دەیووت: ئەگەر سمکۆ لەشانۆی کوردی دەربهێنین، من پرسیار دەکەم چی دەمێنێتەوە؟ ئێستا دەتوانین بپرسین لەدوای لانەوازان‌و چەخماخەو رەجەب‌و پیاوخۆران‌و گوڵە مێخەک‌و گوڵ عومەرو بەیتی رێزانکێ، چی هەیە وەک ئەوانە شاکاری جوان بن‌و لەیادەوەریماندا مابنەوەو شانازیان پێوە بکەین لەهونەری کوردیدا؟".