ئا: محەمەد هاوژین

قومارکردن یەکێکە لەدیاردە نەرێنییەکانی کۆمەڵگە، کە لێکەوتەی زۆر خراپ لەسەر کەسایەتی‌و ژیانی قومارچی بەجێدەهێڵێت، قومارچییەک دەڵێت "ئالوودە بوون لەسەر قومار مەترسیدارترە لەئالودەبوون لەسەر مادەی هۆشبەر".

بەختیار (ناوێکی خوزراوە)، پیاوێکی تەمەن ٦٥ ساڵ‌و بازرگانە، باس لەوە دەکات کە یەکێک لەسەرگەرمییەکانی ژیانی قومار کردنە، ئەو بەئاوێنەی وت "یەکەمجار ٤٠ ساڵ لەمەوبەر لەبەغدا فێری‌ قومار بووم، لەوساوە چەند هەوڵم داوە بۆم تەرک نەکراوە، زۆربەی شەوان لەگەڵ کۆمەڵێک لەهاوڕێکانم کە لەباخێک یان شوقەیەک کۆدەبینەوە، لەبەینی خۆماندا یاری کۆنکەن دەکەین لەسەر پارە، هەرجارێکیش کە دەچمە درەوەی وڵات حەزم لەیاری‌ ڕۆڵێتە، بەتایبەتی کە دەچمە لوبنان‌و قوبرس".

بەختیار باس لەوە دەکات کە لەو دوو وڵاتە زۆر کەسی بینیوە کە هاوڵاتی کوردستان بوون‌و کەسی ناسراو بوون‌و بەرپرسیارێتی گەورەشیان هەبووەو قوماریان کردووە، ئەو وتی "ئەوانەی قومار دەكەن‌و ئالوودەی دەبن، زۆر زەحمەتە وازی لێبهێنن".

وتیشی "خۆشی قومارکردن بردنەوەکەیەتی، بەڵام دۆڕانەکەشی بەئازارە، جارێکیان لەگەڵ ژن‌و منداڵەکانم رۆشتبووین بۆ ئەرمینیا، بەشەوەکەی خۆم لێدزینەوەو چووم بۆ قومارخانە، ئەو شەوە چیم پێبوو دۆڕاندم".    

زۆرێک لەوانەی ئالودە بوون بەقومارکردن کە ئەزمونی خۆیان دەگێڕنەوە پەشیمانی دەردەبڕن لەبەرئەوەی پارەو پولیان بەدەستەوە نامێنمێ‌و زۆرجار دەبن بەژێر باری قەرزو فرۆشتنی ماڵ‌و موڵکەوە.

ئاسۆ (ناوێکی خوازراوە) تەمەنی ٥٠ ساڵەو مانگانەکەی ٤ هەزار دۆلارەو چەندین ساڵە کار دەکات، بەڵام نەک هەر هیچی دیار نییە، بەڵکو بەهۆی دۆڕاندنییەوە لەقوماردا، خانووەکەشی فرۆشتووەو ئێستا قەرزارە، ئەو وتی شەوێکیان "دوو دەفتەر دۆلارم لەقوماردا دۆڕاند، ئه‌گه‌ر قومارچی‌ نه‌بومایه‌ ئێستا خاوه‌نی‌ سێ‌ ڤێلا بووم، بەڵام چی بکەم پێم ته‌رك ناكرێت، وه‌كو ماددەی هۆشبەر وایه".

وتیشی "سەرەتا کە فێری قومارکردن بووم، هەفتانە دەچووم، بەڵام لەگەڵ تێپەڕینی کات وای لێ هات ئەگەر شەوانە نەچوومایە، ئەوە هەستم دەکرد شتێکم لێ ون بووە، بەتەواوی هاوشێوەی ماددەی هۆشبەرو خواردنەوە كحوولییەکان پێوەی ئاڵوودە بووم، بگرە ئالوودە بوون لەسەر قومار، لەئالودەبوون لەسەر مادەی هۆشبەر مەترسیدارترە، چونکە هەموو شتێکت تیادەچێت، من هەر پارەیەکم بهاتایەتە دەست خێرا دەمبرد بۆ قومارخانەو هەموو ئەو سامانە زۆرەی کە دەستمکەوت‌و هەمبوو، دۆڕاندم‌و ئێستا قەرزارم".
 

بەپێی زانیارییەکانی ئاوێنە، چەندین قومارخانەی گەورەو بچوک بەنهێنی‌و نیمچە ئاشکراو فەرمی لەشارەکانی کوردستان هەن کە شەوانە قوماریان تێدا دەکرێت‌و پارەو داهاتەکەشیان زۆر زۆرە.

خاوەنی قومارخانەیەکی بچوک کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، لەگفتوگۆیدا لەگەڵ پەیامنێری ئاوێنە، ئاماژە بەوە دەکات کە حكومه‌تی هەرێم  بڕیارێكی‌ ئاشكراو روونی‌ نییه‌ ئایا قومارخانه‌كان هه‌بن یان نا، ئەو بەئاوێنەی وت "جارێك گرتیانم‌و دەستیان بەسەر سەرجەم ئەو ئامێری یاریی قومارو كەلوپەلانەی كە لەشوێنەکەمدا هەبوون گرت، له‌كاتێكدا ئه‌و كاته‌ی‌ منیان گرت لەدە شوێنی‌ تر قومارخانه‌ هه‌بوو، ئەم جیاوازییە بۆچی؟ ئایا هۆکەی ئەوەیە قومارخانە گەورەکان، کاربەدەست‌و سەرمایەدارو بەرپرسی گەورەیان لەپشتەو داهاتیان زۆرەو کەس ناتوانێ دایانبخات؟".

ئەم خاوەنی قومارخانەیە جەغت لەوە دەکات کە "ئەگەر قومارخانەکان دابخەن‌و قومارچییەکان هەڕەشەی دەستگیرکردنیان لەسەر بێت، ئەوا دەچنە دەرەوەی کوردستان قوماری خۆیان دەکەن‌و پارەکەیان لەدەرەوە دەدۆڕێنن، ئیتر بۆچی قومارخانەکان بەیاسایی نەکرێن‌و لەژێر چاودێریدا نەبن؟".

ئەو باس لەوەش دەکات کە لەهەموو شارو شارۆچکەکانی کوردستان قومارخانەو قومارچی هەن، ئەو وتی "شوێن هەیە شەوانە بەبڕی ملیۆن دۆلار زیاتر قوماریان تیا دەکرێ، شەوانە بەدەیان کەسی تەمەن جیاوازو لەچینی کۆمەڵایەتی جیاواز رووی تێدەکەن، دەیان ماڵ‌و کافتریاو گازینۆو ڤێلاو باخ‌و مەزرەعەو هۆتێل هەن قوماریان تیا دەکرێت، گەنجی وا دێت قومار بەچەند دەفتەر دۆلارێک دەکات کە پیاو سەری سوڕ دەمێنێت ئەو پارە زۆرەی لەکوێ هێناوە، بەشێک لەقومارخانە گەورەکانیش بەهاوبەشی لەگەڵ کەسانی شارەزای لوبنانی‌و روسی‌و ئێرانی بەڕێوەدەبرێن".

سەبارەت بەجۆرەکانی قوماریش، وتی " قومارکردن چەند جۆرێکی هەیە، جهازە، ڕۆڵێتە، ئەپڵیکەیشن‌و ئەکاونتە، لۆتۆیە، کۆنکەن‌و پۆکەرە، بەقەرەیە، گرەوکردنی ئۆنلاینە، ئێستا زۆربەی ئەو یاریانەش بەئۆنلاین بەردەستن‌و جیاوازییەکە ئەوەیە قومارچی لەبری ئەوەی پارەکە بەکاش بدات لەڕێگەی ئەلکترۆنییەوە پارەکە دەدات، هەر یارییەکیش کە بەپارە گرەوی لەسەر بکرێت‌و براوەو دۆڕاوی تیا بێت قومارکردنە".

ئەمە لەکاتێکدایە کە لایەنە پەیوەندیدارەکان بەردەوام ئاماژە بەوە دەکەن لەماوەی ساڵانی رابردوودا دەیان شوێنی قومارخانە داخراون‌و لەهەر شوێنێكیش بەنهێنی هەبێت‌و زانیارییان پێ بدرێت، ئەوا دایاندەخەن، لەبەرئەوەی لێکەوتەی نەرێنی لەسەر کۆمەڵگەو ژیانی کۆمەڵایەتی‌و ئابوری‌و دەرونی هاوڵاتیان‌و هەڵوەشاندنەوەی خێزانەکان هەیە.

بڕوا ئیسماعیل، پسپۆڕی دەرونناسی ئاماژە بەوە دەکات کە قومار کردن مێژووییەکی دوورودرێژی هەیە لەمێژووی گەلاندا بەکوردیشەوە، ئەو وتی "قومارکردن لەسەر پارەیەکی کەمەوە دەستپێدەکات تا دەگات بەچەند دەفتەر دۆلار، بۆ نمونە زۆرجار کەسانێک دەبینی رۆژانە خەریکی تاوڵەو ئەزنیف‌و دۆمینەن لەسەر ئەوەی کێ دۆڕا پارەی چاکان بدات، ئەمە شتێکی ئەوتۆ نییە بەراورد بەگەمەو یارییەک کە لەسەر بڕە پارەیەکی زۆر گەورە دەکرێت‌، کە قومارکردنە".

ئەم دەرونناسە ئاماژە بەوە دەکات کە ئالودەبوون لەسەر قومار لێکەوتەی زۆر مەترسیداری لەسەر ژیانی ئابوری‌و کۆمەڵایەتی‌و دەرونی قومارچی دەبێت، ئەو وتی "ئەو کەسانەی کە بەدەست ئالوودەبوون بەقومارەوە دەناڵێنن، لەوانەیە هەموو پاشەکەوتەکانیان لەدەستبدەن، لەوانەیە تاوان بکەن بۆ بەدەستهێنانی بڕی پێویست لەپارە بۆ خووەکەیان‌و زۆرێکیش لەپەیوەندی‌و پیشەو کارە گرنگەکانیشیان لەدەست دەچێت، قومار گەمەیەكی مەترسیدارە كە هەندێكجار دۆڕاندنی هەموو شتەكان‌و تەنانەت خۆکوشتن‌و كۆتاییهاتن بەژیانیشی لێدەكەوێتەوە، هەبووە چی ماڵ‌و موڵکی هەبووە فرۆشتویەتی‌و داویەتی بەقومار، هەبووە خێزانی لەقوماردا دۆڕاندووە، چەندین خێزان هەڵوەشاوەتەوە بەهۆی قومارەوە، لەبەرئەوە کەسی قومارچی لەڕووی کۆمەڵایەتیشەوە دەدۆڕێت‌و بەچاوی رێزەوە سەیر ناکرێت‌".

وتیشی "ئالودە بوون لەسەر قومار، جۆرێکە لەنەخۆشیی، هۆکارێکی زۆر گەورەش بۆ پەرەسەندنی ئالوودەبوون بەقومار، لەءێستادا ئەوەیە دەست گەیشتن بەیارییەکانی پەیوەست بەگرەوکردن ئاسانە، بەتایبەتی لەئۆنلاین، ئەمە جگە لەوەی سزاکانی پەیوەست بەقومار، سزایەکی کەمی داراییە".
ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات