ئا: ئاوێنە
ئاڵۆزییەکان و زمانی هەڕەشە لە نێوان واشنتن و تاران پێ دەنێتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە هەوڵەکانی نێوەندگیریی پاکستان بەرەو سستبوون دەچن و پەکین-یش داوای هێورکردنەوەی دۆخی گەرووی هورمز دەکات. لەم نێوەندەدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، پێداگری لەسەر بژاردەی "یان ڕێککەوتن یان وێرانکاری" دەکات، بێ گوێدانە لێکەوتە ئابوورییەکان و دەنگۆی چالاککردنەوەی سیستەمی مووشەکیی ئێران.
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمان و گەورە دانوستانکاری ئێران، هۆشدارییەکی توندی ئاراستەی ویلایەتە یەکگرتووەکان کرد و ڕایگەیاند کە دەبێت واشنتن ئەو مەرجانە قبووڵ بکات کە لە پێشنیارە ١٤ خاڵییەکەی ئێراندا بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ هاتووە، ئەگەرنا بە دڵنیاییەوە ڕووبەڕووی "شکست" دەبێتەوە. قالیباف جەختی لەوە کردەوە کە مافەکانی گەلی ئێران جێگەی سازش نین و وتیشی: "هەر هەنگاوێکی دیکە لە دەرەوەی ئەم مەرجانە بێئاکام دەبێت، و تا زیاتر دوابکەون، باجدەرانی ئەمریکی باجێکی قورستر دەدەن".
ئەم لێدوانانە هاوکاتە لەگەڵ چەند داواکارییەکی فەرمیی تاران، کە دیارترینیان بریتین لە: ڕاگرتنی دەستبەجێی سەرجەم کردەوە سەربازییەکان لە ناوچەکەدا بە لوبنانیشەوە، کۆتاییهێنان بەو گەمارۆیەی هێزی دەریایی ئەمریکا خستوویەتییە سەر بەندەرەکانی ئێران، لەگەڵ ئازادکردنی سەرجەم سەرمایە سڕکراوەکانی ئێران لە دەرەوەی وڵات.
ئەگەری دروستکردنی چەکی ئەتۆمی و هەڕەشەی سەربازی
لە چوارچێوەی پەرەسەندنە مەیدانییەکاندا، ئیبراهیم ڕەزایی، وتەبێژی لیژنەی ئاسایشی نەتەوەیی لە پەرلەمانی ئێران، ئاماژەی بە ئەگەری بەرزکردنەوەی ڕێژەی پیتاندنی یۆرانیۆم بۆ ٪٩٠ کرد، کە ئەمەش ڕێک ئەو ڕێژەیەیە کە بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی پێویستە. هاوکات، بەپێی ئاژانسی فەرمیی "ئیرنا"، ڕەزا تەڵایی نیک، وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئێران، هەڕەشەی لە "دوژمن" کرد کە ئەگەر بێتو لە ڕێگەی دیپلۆماسییەوە وەڵامی داواکارییەکانی ئێران نەدرێتەوە، ئەوا لە گۆڕەپانی جەنگدا شکستی یەک لەدوای یەک دەچێژن.
ترەمپ: هەڵوێستی ئێران گەمژانەیە و ئاگربەست لە ژووری بووژانەوەدایە
لە بەرامبەر ئەم هەڵوێستانەدا، دۆناڵد ترەمپ پێش ئەوەی کۆشکی سپی بەرەو چین جێبهێڵێت، هەڕەشە سەربازییە توندەکانی دژی کۆماری ئیسلامی نوێ کردەوە و بە ڕاشکاوی ڕایگەیاند: "یان ئەوەتا ڕێککەوتنێک لەگەڵ ئێران دەکەین، یان بە تەواوی وێران دەکرێن". ترەمپ پێی وایە کۆنترۆڵی تەواوی دۆسیەکەی لە دەستدایە و وەڵامی ئەم دواییەی ئێرانی بۆ پێشنیارەکانی ئەمریکا بە "گەمژانە" وەسف کرد. هەروەها ئاشکرای کرد کە ئاگربەست لە ئێستادا لە "ژووری بووژانەوەدایە" و چانسی مانەوەی لە ٪١ تێپەڕ ناکات.
سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە ڕێگریکردن لە ئێران بۆ بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی، گەورەترین ئەولەوییەتی ئەوە. ئاماژەی بەوەشدا کە نە قەیرانە داراییەکانی ناوخۆی ئەمریکا و نە بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەڵاوسان، ناتوانن کاریگەری بخەنە سەر بڕیارەکانی. ترەمپ لە بەشێکی تری قسەکانیدا بانگەشەی ئەوەی کرد کە هێزی دەریایی ئێران "بە تەواوی لەناوچووە" و هەر ١٥٩ کەشتییەکەیان "لە بنی دەریاکەدان"، ئەو ڕاپۆرتە میدیاییانەشی بە "هەواڵی ساختە" دانا کە باس لە مانەوەی توانا سەربازییەکانی ئێران دەکەن.
جووڵە دیپلۆماسییەکان و ڕاپۆرتی هەواڵگرییەکان
لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، پەکین داوای لە پاکستان کردووە هەوڵەکانی نێوەندگیری چڕتر بکاتەوە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی داخرانی گەرووی هورمز. ئاژانسی شینخوای چینی بڵاویکردەوە کە وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین، بە ئیسحاق دار، هاوتا پاکستانییەکەی ڕاگەیاندووە کە پەکین پشتگیری لە ئیسلام ئاباد دەکات. هەرچەندە ترەمپ ستایشی ڕۆڵی پاکستانی کرد، بەڵام گومانی لەسەر ڕۆڵی چین هەبوو، و ڕایگەیاند کە لەگەڵ شی جین پینگ تاوتوێی دۆسیەکە دەکات، بەڵام بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەک پێی وا نییە "پێویستی بە یارمەتی هیچ کەسێک هەبێت".
لە لایەکی ترەوە، ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە زاری بەرپرسانی هەواڵگریی ئەمریکاوە زانیاریی مەترسیداری بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند کە تاران هێشتا خاوەنی توانایەکی گەورەی مووشەکییە؛ بەپێی ڕاپۆرتەکە، ئێران ٣٠ لە کۆی ٣٣ پێگەی هەڵدانی مووشەکی لەسەر گەرووی هورمز چالاک کردووەتەوە. هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکان دەریدەخەن کە ئێران نزیکەی ٪٧٠ی سەکۆ گەڕۆکەکانی هەڵدان و هەمان ڕێژەی کۆگای مووشەکیی پێش جەنگی پاراستووە، سەرەڕای ئەوەش دەستڕاگەیشتنی بە ٪٩٠ی دامەزراوە ژێرزەمینییەکانی هەڵدان و کۆگاکردنی مووشەک بەدەست هێناوەتەوە.
کاردانەوەی نێودەوڵەتی و زیانە ئابوورییەکان
لە کاتێکدا واشنتن ئاماژە بە دەستپێکردنەوەی "ئۆپەراسیۆنی ئازادی" دەکات بۆ پاراستنی هاتوچۆی دەریایی، ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، ئامادەکاری دەکات بۆ پێشکەشکردنی دەستپێشخەرییەک لە نەتەوە یەکگرتووەکان بە مەبەستی دروستکردنی هێزێکی "بێلایەن و ئاشتیانە" بۆ پاراستنی ئاسایشی گەرووی هورمز، ئەمەش لەکاتێکدایە کە قەتەر و تورکیا هۆشداری توند دەدەن لە بەکارهێنانی ئەو ڕێڕەوە ئاوییە وەک "ئامرازێکی باجگێڕی" لە ململانێ نێودەوڵەتییەکاندا.
جێی ئاماژەیە، ڕەگ و ڕیشەی ئەم ململانێیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو جەنگەی کە لە ٢٨ی شوباتی ڕابردوو بە هێرشێکی هاوبەشی ئەمریکی-ئیسرائیلی بۆ سەر ئێران دەستی پێکرد. ئەمەش بووە هۆی داخرانی نیمچە تەواوەتیی گەرووی هورمز و بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی نەوتی برێنت. بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا (پێنتاگۆن)، تا ئێستا تێچووی جەنگەکە لەسەر گەنجینەی ئەمریکا گەیشتووەتە نزیکەی ٢٩ ملیار دۆلار.