ئایینو مهزههب لهسهرجهم كۆمهڵگاكانی دونیادا كاریگهرییهكی بههێزیان ههیه لهسهر پەیوهندییه كۆمهڵایهتییهكان
ئا: هێڤی ئاوات
ئهگهرچی کوردستان چەندین پیکهاتەی وەک موسڵمانو ئێزیدییو کاکەییو مەسیحیو شیعەو سوننە لەخۆدەگرێت، بەڵام بەدەگمەن پرۆسهی هاوسهرگیریی لهنێوانیاندا بهئهنجام دهگات، ههندێك لهكهسایهتییه توندڕەوەكانی ئهو پێكهاته ئایینیو مەزهەبیانە تا ئێستاش بهبێ گوێدانه بنهما یاساییو مرۆییهكان، دهبنه رێگر لهبهردهم پرۆسهی هاوسهرگیریدا.
عەلی، گهنجێكی تهمهن 28 ساڵهو خێزانەکەی شیعهیهو لەخانەقینەوە هاتوونو لەسلێمانی نیشتەجێ بوون، دوای ئهوهی عاشقی كچه كوردێكی سوننه بووه، وهك خۆی باسی دهكات چهند جارێك رۆشتۆته داوای كچهكه، بهڵام ماڵهوهیان رێگربوون لهبهردهم هاوسهرگیریانداو دهڵێت "لەبەرئەوەی شیعه بووم، باوكی كچهكه ئاماده نهبوو كچهكهیم بداتێو پێیوتین ئێمه سوننهین كچ نادهین بهشیعه".
ههروهها ئهسما، كه كچێكی تهمهن 24 ساڵهو شیعهیهو عاشقی كوڕێكی سوننهیه، بهڵام باوكی ناچاری كردووه شوو بهكوڕێكی شیعهی خزمی خۆیان بكات، دوای ئهوهی 2 منداڵیان بووه، بههۆی نهگونجانیان جیابوونهتهوهو ئێستا ئهسما لهماڵی باوكی دهژی، ئەو بەئاوێنەی وت "تا ئێستاش دڵم ههر لای ئهو كوڕه سوننهیهیه كه پێشتر عاشقی بووم".
پرۆسهی هاوسهرگیریی لهنێو مەزهەبو ئایینەکاندا پڕه لهچیرۆكو رووداوی سهیرو ناخۆش، کە جیاوازی نێوان ئایینو مەزهەبەکان رێگە بەیەک گەیشتنی دڵە ئاشقەکان نادات، ئەگەر هاوسەرگیریی لەنێوان دوو شیعەو سوننەدا بەو ئەندازەیە قورس بێت کە دوو ئایینزای ئیسلامن، ئەوا لەنێوان ئایینەکاندا قورسترە.
فەرهادی تهمهن ٣٥ ساڵ، دانیشتووی هەولێرەو كاكهییه، باسی لهوه كرد كه چهند ساڵێك پهیوهندی خۆشهویستی لهگهڵ كچێكدا دروستكردووهو وتی "دوای ساڵێک لهعاشقبوونم بهكچێك، کە موسڵمانی سوننه بوو، چهندینجار ههوڵمدا باوكو دایكم رازی بكهم كه هاوسهرگیریی لهگهڵدا ئەنجام بدهم، بهڵام رازی نەبوونو نهكرا".
وتیشی "منیش بهبێ رهزامهندی خێزانهكهم چوومە داوای کچەکەو پاش رازیبوونی خیزانەکەی، هاوسەرگیریم لەگەڵ کچەکەدا کردو رۆشتمه بهغداو دوای 7 ساڵ لهو ژیانه، لهگهڵ خێزانهكهمدا گهڕامهوه بۆ هەولێر، بهڵام هیچ یهكێك لهخزمو كهسوكارهكهم ئامادهنهبوون بههیچ شێوهیەك بهخێرهاتنهوهم بكهن، ههر ئهو رۆژهی گهڕامهوه باوكم بهئامۆزایهكمدا پێیڕاگهیاندم كه بنهماڵهكهم حاشایان لێكردوومو من لهنێو ئهو بنەماڵهیهدا چیتر كهسێك نیم كه بمناسن".
فەرهاد پێیوایه هەرێمی کوردستان نمونهییه بۆ پێکەوەژیان، بەڵام بۆ پرۆسەی هاوسەرگیرییو ژنو ژنخوازی، ههر لهكۆنهوه لهنێوان پێكهاته جیاوازهكاندا دەگمەن بوووە، نمونهی كاكهییهكانی هێنایهوهو وتی "لهناو كاكهیهكاندا (باوهكان) تهنها ژن به(باوه) دهدهنو تهنها لهوانیش دەخوازن، سهیدهكانیش بهههمان شێوه، لهناو شیعهكانیشدا تهنها ئهوانهی كه توندڕهونو حیجاب دهپۆشن، ژن نادهن بهسوننهو كاكهییهكان، بهههمان شێوه لهناو سوننهكانیشدا ئهوانهی كه توندڕهون رازی نابن ژن بدهن به كهسێك كه سهر بهمهزههبێكی تر یان دینێكی تر بێت".
وتیشی "هەشبووە لەناو کاکەییەکاندا مێشکی کراوە بووەو بۆ نمونە من پورێکم کچێكی داوە بەشیحەو کچێکیش داوە بەسوننەو کچێکیشی داوە بەکاکەیی، لەناو سوننەو شیعەکانیشدا ئەمە بووە، بەڵام لەم سالانەی رابردوودا، هەڵکشانی هێزە توندڕەوەکان کاریگەری لەسەر پرۆسەی هاوسەرگیریی نێوان پێکهاتە مەزهەبیو ئایینییەکان هەبووە"،
سەڕەرای ئەوەی هاوسەرگیریی نێوان پێکهاتەکان لەرابردوودا زۆر دەگمەن بووە، شەڕو ململانێی توندی نێوان شیعەو سوننەکان لەدوای روخانی رژێمی سەدامو پاشان سەرهەڵدانی داعش کە کوشتاری مەزهەبو ئایینە جیاوازەکانی لێکەوتەوە، ئەوەندەی تر دیواری لەنێوان ئەم پێکهاتە مەزهەبیو ئایینزاو ئایینیانەدا بەرزتر کردەوە.
حامد رەشۆ، کە پیاوێکی ئێزدی تەمەن ٤ ساڵە، جەغت لەوە دەکات کە ئایینی ئێزیدی ئایینێکی داخراوەو کەس بۆی نییە بێتە ناوییەوەو کەسیش بۆی نییە بەجێیبهێڵێ، ئێزیدی کەسێکە کە دەبێت هەم دایکو هەم باوکیشی ئێزیدی بن، ئەو بەئاوێنەی وت "لەلای ئێمە هاوسەرگیری کردن لەگەڵ خەڵکی نائێزیدی حەرامو رێگەپێنەدراوە، تەنانەت لەناو خودی ئێزیدیشدا بەپێی پێگەکان هاوسەرگیریی لەنیوان چینە جیاوەزاکانی وەک فەقیرو قەوالو شێخو میردا رێگەپێدراو نییە، ئیتر چۆن لەگەڵ پەیڕەوانی ئایینێکی دیکەدا رێگەپێدراو دەبێت؟!".
وتیشی "ئێمە نەژن دەدەین بەئایینەکانی دیکەو نەژنیششیان لێدەهێنینو ژنو ژنخوازیمان نییە لەگەڵیان".
ئەمە لەکاتێکدایە کە بەپێی بەندەکانی جاڕنامەی مافی مرۆڤ، ھەر کەسێک ئازادە ھاوسەرگیری لەگەڵ کێ بکاتو نابێت ھیچ رێگریو فشارێک لەسەر کوڕ یان کچ دروست بکرێت بۆ هاوسەرگیریی. هاوسەرگیریی گرێبەندێکی ئارەزوومەندانەیە لەنێوان ژنو پیاوێکدا کە بەپێی ڕێساو شەرعی ئایینەکان (حەڵاڵ) دەبێت.
ریتا سنان، کجێکی کریستیانی تەمەن ٢٦ ساڵەو دانیشتووی عەینکاوەی هەولێرە، ئاماژە بەوە دەکات کە بەدەگمەن بیستویەتی یان بینیویەتی ژنو ژنخوازی لەنێوان کریستیانو موسڵمان یان ئێزیدیو کاکەییو سابیئەدا ئەنجامدرابێت، ئایینەکانی تردا، ئەو بەئاوینەی وت "هاوسەرگیریی لەئایینی ئێمەی کریستیاندا یەکێکە لە"نهێنییە پیرۆزەکان"و بەردی بناغەی بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی تەندروستە، ئێمە کۆمەڵێک دابونەریتو تایبەتمەندی خۆمان هەیەو دەمانەوێ بیانپارێزین، هاوسەرگیریی لەگەڵ کەسانی ناکریسیاندا بەبڕوای من بوونی ئێمە وەکو کەمایەتییەک دەخاتە مەترسییەوە".
وتیشی "من نەک هەر حەز ناکەم هاوسەرگیریی لەگەڵ ناکریستیانێکدا نەکەم، بەڵکو حەز ناکەم لەدەرەوەی عەینکاوەش نیشتەجێ بم، لەبەرئەوەی هەست بەئارامییەکی دەرونی زیاتر دەکەم لێرە، تەنانەت چەند ساڵێک لەمەوبەر بڵاوبوونەوەی هەواڵی ھاوسەرگیری کچێکی کریستیان لەگەڵ کوڕێکی موسڵمان لەدهۆک، کاردانەوەی زۆری بەدوای خوێدا ھێنا، هەرچەندە کەس مافی ئەوەی نیە بڵێت ئەمە نابێت، بەڵام لەناو کریستیانەکاندا هیچ پشتگیرییەک نەکرا، تەنانەت هەندێجار لەناو خودی کریستیانەکانیشدا لەنێوان پەیڕەوانی کاسۆلیکو ئەرسزۆکسو پرۆستانتدا هەستیارییەک هەیە بۆ هاوسەرگیرییو زۆر روونادات".
لەهەرێمی کوردستان، بەپێی یاسا ھیچ کێشەیەک نیە کچێکی کریستیان یان ئێزیدیو کاکەیی یاخود هەر ئایینێکی دیکە شوو بەکوڕێکی موسڵمان بکات، لەکاتی گرێبەستی ھاوسەرگیریش دادوەر بەھیچ کەسێک ناڵێت تۆ موسڵمانی یان کریستیانی یان ھەر ئاینێکی تر، بەڵکو بەپێی مەرجو رێنماییەکانی یاسایی گرێبەستی ھاوسەرگیرییان بۆ دەکات، هەرچەندە لەم ساڵانەی دووایدا لەعێراق هەوڵدراوە هەر تائیفەو مەزهەبو ئایینە مەسەلەی هاوسەرگیرییو جیابوونەوە بەپێی باوەڕ مەزهەبیو ئایینەکانی تایبەت بەخۆیان بێتو لەم چوارچێوەیەشدا شیعەکان پڕۆژەیاسای "جەعفەری"یان تێپەڕاندووە، کە پێچەوانەی هاوسەرگیریی مەدەنییە.
سامان ئیبراھیم، کە دەرچووی کۆلیژی شەریعەیە، بەئاوێنەی وت "بەپێی ئەحکامەکانی شەرعی ئیسلام پیاوی موسڵمان رێگەپێدراوە ھاوسەرگیری لەگەڵ کچێکی کریستیان یان جولەکە بکات، لەبەرئەوەی خاوەنی کتێبی ئاسمانینو ئیمانمان بەپێغەمبەرەکانیان هەیە، بەڵام بەپێی شەرعی ئیسلام، کچێکی موسڵمان رێگەپێدراو نییە شوو بەکوڕێکی کریستیان یان پەیڕەوانی هەر ئایینێکی تر بکات، لەبەرئەوەی هەقی قەوامە لەئیسلامدا بەدەست پیاوەوەیەو رەوا نییە ژنیکی موسڵمان بدرێت بەناموسڵمانێک".
وتیشی "ناسنامەیەکی گرنگی مرۆڤ ئایینەکەیەتی، ئایینو مهزههب لهسهرجهم كۆمهڵگاكانی دونیادا كاریگهرییهكی بههێزیان ههیه لهسهر پەیوهندییه كۆمهڵایهتییهكانو پرۆسهی هاوسهرگیریی لهنێوان شوێنكهوتوانی ئاینهكاندا، هەرچەندە لەدنیای ئەمڕۆدا ئهم كاریگهرییه لهشوێنێكەوه بۆ شوێنێكی تر گۆڕانی بهسهردا دێت، واته بهپێی ئهو ژینگه كۆمهڵایهتییهی كه مرۆڤهكانی تێدا دهژین".
ئاوێنە پڕۆژەیەکی میدیایی بەهاوبەشی لەگەڵ "قریب" بەڕێوەدەبات