پڕۆژەیاسای یاسای چوارچێوە کە لە چوارچێوەی پرۆسە ئاشتیدایە لەتورکیا ئامادە کراوە، گەیشتووەتە قۆناغی کۆتاییو رەنگە هەفتەی داهاتوو ببێت بە"یاسا".
ئاوێنە: پارتی دەسەڵاتدار کە ئاکەپەیە بەنیازە تا کۆتایی ئەم هەفتەیە ڕەشنووسی پڕۆژەیاساکە یەکلایی بکاتەوە و دواتر لەگەڵ لایەنە سیاسییەکان دابەشی بکات پێش ئەوەی پێشکەشی پەرلەمان بکات.
ئامانج لێی ئەوەیە کە ئەم هەفتەیە پڕۆژەیاساکە پێشکەش بە پەرلەمان بکرێت ئەگەر لە کاتی خۆیدا ئامادە بێت، یان لە سەرەتای هەفتەی داهاتوو ئەگەر نا، تا کۆتایی هەفتەی داهاتوو بکرێتە یاسا.
لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی بەڕێوەبەری ناوەندی ئاکەپە کە سەرەتای ئەم هەفتەیە بەڕێوەچوو، زانیاری سەبارەت بە ڕەشنووسی یاسای چوارچێوە پێشکەش کرا. زانراوە بەرپرسانی ئاکەپە کە لە سەرەتای ئەم هەفتەیەوە کار لەسەر ئەو پڕۆژەیاسایە دەکەن، ڕۆژی ٢٩ی تەمموز لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا کۆدەبنەوەو تاوتوێی وەشانی کۆتایی پڕۆژە یاساکە دەکەن.
ئەگەر پێشنیازەکە لەڕۆژی پێنجشەممە یان هەینیدا بخرێتە بەردەم پەرلەمان، سەرەتا لەلایەن لیژنەی یاسایی پەرلەمانەوە تاوتوێی دەکرێت، پاشان لە کۆبوونەوەی گشتی گفتوگۆی لەسەر دەکرێت.
بەگوێرەی سەرچاوەکانی ناو ئاکەپە، ڕاوێژ بە ئۆپۆزسیۆنیش دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی ئەو پڕۆژەیاسایە تەنیا وەک پەیڕەوێک سەیر نەکرێت کە لەلایەن پارتی دەسەڵاتدارەوە ئامادەکراوە.
ڕەشنوسی پڕۆژەکە بۆ لایەنە سیاسییەکانی بەشدار لە کۆمسیۆنی هاوپشتی نیشتمانی و برایەتی و دیموکراسی دەنێردرێت و داوای ڕایان دەکرێت.
پێشبینی دەکرێت دواتر، سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانی، نوعمان کورتولموش، لەگەڵ جێگری سەرۆکی گروپە هەماهەنگەکانی لایەنە سیاسییەکان کۆببێتەوە بۆ هەڵسەنگاندنی پێشنیارەکان، ئەگەر بە پێویستی بزانێت.
بەرپرسانی ئاکەپە دەڵێن، دەیانەوێت بە فراوانترین کۆدەنگی یاسای چوارچێوە دەربکەن، هەروەها کاردەکەن بۆ ئەوەی ئەو پێشنیازە بە واژۆی هاوبەش پێشکەشی نووسینگەی سەرۆکی پەرلەمان بکرێت.
پێشنیارەکە چی لەخۆدەگرێت؟
بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی دەستکەوتوون، پڕۆژەیاسای چوارچێوەکە پێکدێت لە بڕگەیەک کە ئامانج و مەودا و پێناسەی ڕێکخراوەکە ڕێکدەخات، هەروەها پشتڕاستکردنەوەی چەکداماڵینی ڕێکخراوەکە و چۆنیەتی ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە و لێپێچینەوەکان و بنەماکانی تایبەت بە جێبەجێکردنی سزاکان و میکانیزمەکانی کۆنترۆڵکردن.
بڕیارە هەندێک بڕگەی یاساکە لە بەرواری چوونە بواری جێبەجێکردنەوە جێبەجێ بکرێن، هەندێکی تریش دوای تەواوبوونی پرۆسەی "دڵنیاکردنەوە و پشتڕاستکردنەوە"ی دانانی چەک جێبەجێ بکرێن.
لە چوارچێوەی ئەو چوارچێوەیەشدا پلانی ئەوە هەیە دەستەیەکی هەماهەنگی پێکبهێنرێت کە لە نوێنەرانی وەزارەتەکانی پەیوەست بەلایەنی ئەمنی پێکدێت. بۆردەکە کە بڕیارە جەودەت یڵماز جێگری سەرۆک کۆمار سەرۆکایەتی بکات، هەماهەنگی نێوان دامەزراوەکان مسۆگەر دەکات و هەڵوەشاندنەوەی ڕێکخراوەکە و پرۆسەی داماڵینی چەک پشتڕاست دەکاتەوە.
جگە لەوەش، بڕیارە گروپێکی چاودێری لە چوارچێوەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نیشتمانی گەورەی تورکیا دابمەزرێت، کە لە ئەندامانی پەرلەمان پێکهاتبێت. ئەم گروپە مەبەست لێی چاودێریکردنی پرۆسەی چەکداماڵین و وەرگرتنی زانیاری وەرزییە لە هێزە ئەمنییەکان و ئاگادارکردنەوەی ئەندامانی پەرلەمان لە پرۆسەکە.
هیچ کاتێکی دیاریکراو بۆ ئەو کەسانە دانەنراوە کە سوودمەند دەبن لە پەیڕەوەکە.
هەروەها ئامادەکارییەکان بریتین لەسەپاندنی ماوەی دیاریکراو بۆ ئەندامانی پارتی کە سوودمەند دەبن لە پەیڕەوەکە.
بەم پێیە پێشبینی دەکرێت ئەو ئەندامانەی ڕێکخراوەکە کە لە ماوەیەکدا دەگەڕێنەوە بۆ تورکیە کە دوای چوونە بواری جێبەجێکردنی یاساکە دیاری دەکرێت، بتوانن سوودمەند بن لەو ڕێسایە. ئەم ماوەیە لە نێوان ٦ مانگ بۆ ١ ساڵ دادەنرێت. لە قۆناغی یەکەمدا پێشبینی دەکرێت پێنج هەزار کەس سوودمەند بن لە یاساکە.
چاوەڕوان دەکرێت هەموارکردنە پێشنیار کراوەکان بڕگەی ئازادکردنی سەرپەرشتیکراو بۆ ئەو کەسانە لەخۆ بگرێت کە بە تاوانی ئەندامێتی لە ڕێکخراوێک و تاوانەکانی پڕوپاگەندەدا سزا دراون، هەروەها ڕێساکانی تایبەت بە لێکۆڵینەوە و لێپێچینەوە بەردەوامەکان.
سەبارەت بە تاقیکردنەوە، مۆدێلێکی مەرجدار لەبەرچاو دەگیرێت. بەپێی ئەم مۆدێلە، تاقیکردنەوە بۆ ئەو کەسانە بەکاردەهێنرێت کە هەندێک مەرجیان تێدایە؛ ئەوانەی دوای ماوەی سێ ساڵ بەشداری هیچ تاوانێکی ڕێکخراو ناکەن، دەرفەتی بەشداریکردنیان لە چالاکییە سیاسییەکان دەدرێت بەم کەسانە.
پەکەکە لە لیستی ڕێکخراوە "تیرۆریستییەکان" دوورناخرێتەوە
سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هیچ بڕگەیەک بۆ لابردنی پەکەکە لە لیستی نێودەوڵەتیی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکاندا نییە و مەبەست لەو ڕێسایە تەنیا ڕێکخستنی باری یاسایی ئەندامەکانیانە لە دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەو ڕێکخراوە.
لە کاتێکدا کە لە ڕەشنووسەکەدا هیچ بڕگەیەک سەبارەت بە پێگەی یاسایی عەبدوڵڵا ئۆجالان ڕێبەری پەکەکە لەخۆ نەگرتووە، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە پەیڕەوی ئیداری سەبارەت بە مەرجەکانی کۆبوونەوەکانی ئیمرالی بە جیا لەبەرچاو دەگیرێت.
ئەمڕۆ سێشەممە، تولای هاتیمۆغولاری، هاوسەرۆکی دەم پارتی ڕایگەیاند "ئەوەی لە یاسای چوارچێوە چاوەڕوان دەکرێت ئەوەیە کە ئاراستەی ئاشتی بۆ بای سیاسەتی ڕۆژانە بەجێنەهێڵێت".