ئا: ئاوێنە

ترامپ ئەوەندە نەیاران و هاوپەیمانەکانی سەرلێشێواو کردووە تەنانەت هەڕەشەکانیشی ئیتر حسابیان بۆ ناکرێت.

ئێستا قسەکانی دۆناڵد ترەمپ چ بەهایەکی هەیە؟ خێراتر دەستڕاگەیشتن بەپۆستەکانی، کە تروس سۆشیال ڕایگەیاند ئێستا بۆ فرۆشتنە، ڕەنگە دەرفەتی قازانجی گەورە پێشکەش بکات، بەڵام بەڕاستی کێ ئیتر بە جددی وەریدەگرێت؟ دوای هەژدە مانگ لەگەڕانەوەی بۆ دەسەڵات، پرسیارێکە کە ئێستا بە ئاشکراو ڕاستەوخۆ دەکرێت، لەگەڵ ئەوەی کەلێنی نێوان لێدوانەکانی و واقیعەکە تا دێت ڕوونتر دەبێتەوە.
ترەمپ لەبەرنامەی ئایر فۆرس یەکدا بەڕۆژنامەنووسانی وت: ئێمە لەئێستادا قسە دەکەین لەگەڵ تاران، ئێران لەماوەی 14 ڕۆژی ڕابردوودا لێدانێکی ئەوەندە بەئازاری وەرگرتووە، زۆر بەئەدەبەوە پاڕانەوەو وتیان: تکایە بوەستن، با کۆببینەوە".

لەکاتێکدا شەڕەکە دەچێتە مانگی شەشەمی خۆیەوە، هەموو ئامانجەکانی ترەمپ لەهەڵمەتی هەڵبژاردنەکاندا، لەگۆڕینی ڕژێمەوە تا لەناوبردنی تواناکانی مووشەکی بالیستیکی ئێران و هەناردەکردنی یۆرانیۆمی زۆر پیتێنراوەکەی، هێشتا خەون‌و خەیاڵن. گەرووی هورمز بەشێوەیەکی مەجازی داخراوە و ئەو چەند ترانزێتە ڕۆژانەیە لە ڕێگەی ڕێڕەوی ئێرانەوە ئەنجام دەدرێت، بە ڕاوێژ لەگەڵ ڕێژێمی تارانە.

بەڵام تەنها ئەوە نەیارانی واشنتۆن نین کە متمانەیان بەترەمپ‌و سەرۆکایەتی ئەمریکا نەماوە. لە ٢٢ی تەمموزدا ئەمریکاو سعودیە ڕێککەوتنێکی ٣٠ ساڵەیان واژۆکرد بۆ گواستنەوەی ماددەو تەکنەلۆژیای ئەتۆمی بۆ شانشینی وڵاتەکەو بۆ پیتاندنی یۆرانیۆم لەناو ئەو وڵاتەدا. ئەم ڕێککەوتنە بەشێوەیەکی بەرفراوان ڕەخنەی زۆری لێگیراو بەلادان لەسیاسەتی دەیان ساڵەی ئەمریکا بۆ نەهێشتنی چەکی چەک و هەنگاوێک ناوبرا کە دەبێتە هۆی هەڵگیرسانی کێبڕکێی چەکی ئەتۆمی لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەرەوەی وڵات.

ڕۆژێک دوای ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنەکە، ترەمپ (لەڕێگەی تۆڕی سۆشیالەوە) ڕوونیکردەوە کە پێشمەرجێکی بۆ جێبەجێکردنی هەیە، پەیوەستبوونی سعودیە بەڕێککەوتنەکانی ئەبراهام و دانپێدانانی ئیسرائیلە.

سوپرایزێکی ناخۆش بوو بۆ ڕیاز کە چەندین جار ڕایگەیاندووە بەبێ هەنگاوی جەوهەری بەرەو دروستکردنی دەوڵەتی فەلەستینی دان بە ئیسرائیلدا نانێت. بەرپرسێکی سعودی بەبێزارییەوە (بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات) لێدوانی داوەو دەڵێت "تویتەکان ڕێککەوتنە واژۆکراوەکان هەڵنادەوەشێننەوە". لە ئێستادا چارەنووسی ڕێککەوتنی ئەتۆمی نادیارە. بەڵام ئەو تویتە ئاماژەیە بۆ شێوازی کارکردنی ئیدارەی ترەمپ.

ڕۆژێک ئەو ڕێککەوتنانە ڕادەگەیەنێت کە هەڕەشەی هەڵوەشاندنەوەی دەیان ساڵەی سیاسەتەکان دەکات بەشدارییەکی بەرچاویان لەئاسایش و سەقامگیری نێودەوڵەتیدا کردووە، ئەمەش بەهۆی پەیوەندییە کەسی و بازرگانییەکانی سەرۆکی ئەمریکاو بازنەکەی لەگەڵ وڵاتی سوودمەند. ڕۆژی دواتر خودی ترەمپ کە ڕەخنەی زۆری لێگیراوە، ڕێککەوتنەکە تێکدەدات و مەرجێک زیاد دەکات کە دەزانێت لەلایەن لایەنی بەرامبەرەوە قبوڵ ناکرێت.
ڕۆژێک پێش دوێنێ ڕایگەیاند، دوای چەند مانگێک لەدانوستان، بەنێوەندگیری تورکیا، قەتەرو میسر، ڕێککەوتنێک بۆ "داماڵینی چەکداماڵینی تەواو"ی بزووتنەوەی حەماس کراوە. بەرپرسانی بزووتنەوەی حەماس پشتڕاستیان کردەوە کە ڕێککەوتنێک هەیە، بەڵام حکومەتی ئیسرائیل ڕەتیکردەوە هیچ لێدوانێک لەسەر ئەو هەواڵە بدات.
"دیارە ترەمپ سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە، بۆیە سەرکردەکانی جیهان دەبێت بەوردی شیکاری ئەو قسانەی بکەن، بەڵام پێچەوانەبوونەوەی بەردەوامی سیاسەتەکان - لەسەر باج، ئۆکرانیا، ئێران و لەم دواییانەشدا مەرجەکانی ڕێککەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ سعودیە- بە شێوەیەکی جددی متمانەی بەلێدوانە گشتییەکانی تێکداوە، سەرکردە جیهانییەکان و دیپلۆماتکارانی جیهان چیتر ئەوەی دەیڵێت بەجددی وەرناگرن".

ئەلێکساندەر بیک، بەڕێوەبەری پلاندانانی ستراتیژی لە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی سەردەمی رایگەیاندووە "متمانەی هاوپەیمانەکانمان لەنزمترین ئاستدایە بەترەمپ. نەیارانیش بەخێرایی بۆیان دەرکەوتووە کە ئەگەر بەرەنگاری ببنەوە، ترەمپ پاشەکشە دەکات. چین بەزەوییە دەگمەنەکانەوە ئەو کارەی کرد. ئێران ئێستا لەگەرووی هورمزدا ئەو کارە دەکات. پێدەچێت ئیدارەی ترەمپ هیچ پلانێکی بۆ هیچ کام لەم دوو سیناریۆیە نەبووبێت."
لەوتارەکەیدا لەڕۆژنامەی کاروباری دەرەوە لە ١٦ی تەمموز، ڕید پاولی و ماتیۆ سێبول نووسیویانە "ترەمپ لەڕادەبەدەر پابەندە بە زۆرەملێکردن وەک ئامرازێکی سەرەکی سیاسەتی دەرەوە، بەڵام تەنها کاریگەرییەکی سنوورداری هەیە لەبەکارهێنانیدا. هەڕەشەکانی ترەمپ بەردەوام بە جددی وەردەگیرێن، بەشێکیش لەبەرئەوەیە ترەمپ پێشبینی ناکرێت، بەڵام دەوڵەتێک کە نەتوانێت بەڵێنەکانی بباتەسەر، دەوڵەتێکی لاوازە، هەرچەندە توانا سەربازییەکەیشی بەهێز بێت".

نووسیویشیانە "ئەم ئیدارەیەی ئەمریکا جارێکی دیکە ئەو وانەیە فێری سەرکردەکانی دنیا دەکات کە کە متمانە بەدڵنیاییەکانی ئەمریکا نەکەن، هەردوو هاوپەیمان و نەیارانی ئەمریکا دەکرێنە ئامانج، مارک کارنی سەرۆکوەزیرانی کەنەدا لەداڤۆسدا بە ڕوونی باسی لەوە کرد: ئەگەر هیوادارن پابەندبوون بەئەمریکا ئاسایشت بۆ بکڕێت، ئەوا بێ هیوا دەبیت".