خوێندنەوەیەکی جیۆپۆلەتیکی بۆ سەردانەکەی ترامپ بۆ چین

جیهانی ئەمڕۆ لە وەرچەرخانێکی مێژووییدا دەژی؛ کۆتایی سەردەمی تاک-جەمسەری و سەرهەڵدانی سیستەمێکی فرە-جەمسەری کە تێیدا چین وەک جەمسەرێکی ئابووری (Geoeconomics) پێگەی خۆی سەپاندووە. لەم چوارچێوەیەدا، سەردانەکەی ترامپ بۆ پەکین تەنها گەشتێکی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو هەوڵێکی ستراتیژییە بۆ داڕشتنەوەی هاوسەنگیی هێز لە جیهان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

١. ستراتیژی "ئاڵوگۆڕی بەرژەوەندییەکان"

ترامپ وەک کارەکتەرێکی پراگماتیک، ململانێ جیۆپۆلەتیکییەکان وەک "مامەڵە" دەبینێت. ئەو دەیەوێت لە ڕێگەی فشار و ئیمتیازاتی ئابوورییەوە، چین ناچار بکات بەرپرسیارێتی زیاتر لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەڵبگرێت. لێرەدا هاوکێشەیەکی نوێ دێتە کایەوە: ئیمتیازی بازرگانی لە بەرامبەر ئاسایشی هەرێمایەتی.

٢. سێگۆشەی (ترامپ - پەکین - تاران)

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوای ڕووداوەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ بووەتە خاڵی یەکگرتنەوەی بەرژەوەندییەکانی دوو زلهێزەکە:

- ئاسایشی وزە: چین گەورەترین کڕیاری نەوتی ناوچەکەیە. هەر هەڕەشەیەک بۆ سەر گەرووی هورمز، لێدانە لە دڵە لێدەرەکەی پیشەسازیی چین. ترامپ دەیەوێت ئەم خاڵە وەک فشار بەکاربهێنێت تا پەکین تاران ناچار بە پاشەکشە بکات.

- بەرنامەی ئەتۆمی: واشنتۆن هەوڵ دەدات چین ڕازی بکات کە پشتگیرییە تەکنەلۆژییەکانی بۆ ئێران سنووردار بکات، لە بەرامبەردا ئەمریکا لە دۆسیەی "تایوان" یان "باجە گومرگییەکان" نەرمی دەنوێنێت.

٣. ئێران و بەرەی مقاوەمەت لە نێوان بەرداشی زلهێزەکاندا

ئەگەر ئەم لێکتێگەیشتنە ئەمریکی-چینییە سەر بگرێت، ئێران گەورەترین هاوپەیمانی ستراتیژی و "کونی هەناسەدان"ی ئابووریی خۆی لەدەست دەدات. ئەمەش دەبێتە هۆی:

گۆشەگیربوونی زیاتری تاران لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.

لاوازبوونی گرووپە وەکالەتدارەکان (Proxy forces) بەهۆی وشکبوونی سەرچاوە دارایی و لۆجستییەکان.

 لە کۆتایی دا دەرەنجامی ئەم سەردانە ئەوەمان پێ دەڵێت کە چارەنووسی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست چیتر تەنها لە ناوچەکەدا دیاری ناکرێت. ئێستا "ئاشتی یان شەڕ" بووەتە بەشێک لە کێبڕکێی گەورەی واشنتۆن و پەکین بۆ دابەشکردنی هەژموون لە جیهانی نوێدا. لەم یارییەدا، ئەو ئەکتەرانەی نەتوانن خۆیان لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییانە بگونجێنن، دەبنە قوربانی مامەڵە گەورەکان.