(من = تۆ) !! هاوکێشەی مێگەل لە کۆمەڵگای مۆدێرندا

د. ئەمیر حسێن
  2025-11-15     483

   لەسەردەمێکدا بەهای مرۆڤ چیتر وابەستەی وەڵامی ئەو پرسیارە کلاسیکیە نیە ( من کێم یان من چیم ؟ ) ، بەڵکو لێرە بەدواوە بوون گرێدراوی وەڵامی ئەو پرسیارە سێنترالیە مۆدێرنەیە : ( من چیم هەیە ؟ ) . لێرەوە مەترسیدارترین هاوکێشەی بیرکردنەوەی کاپیتالیزمی مۆدێرن خۆی مەڵاس داوە ( من = تۆ ) ، هەرچەندە لە ڕواڵەتدا ئەم هاوکێشەیە وەک بانگەشەی یەکسان خوازی خۆی نمایش دەکات ، سەرەتا ئەستەم و تەنانەت مەحاڵ دەردەکەوێ ، چۆن دەکرێ ( من ) بەم هەموو تایبەتمەندیەی ڕابردوو، یان جیاوازیە بنچینەییە فیزیکی و میتافیزیکیەوە ، هاوتابم لەگەڵ ( تۆ) ؟ ، بەڵام لە واقعدا ئەمە دەستپێکە بۆ پرۆسەی ڕاگەیاندنی ، سەرەتای کۆتایی ، مردنی تاک گەرایی و داماڵینی فرە ڕەهەندی ، تەنانەت سڕینەوەی تایبەتمەندیە جیاوازەکان و زاڵبونی بیرکردنەوەی مێگەل ، بەسەر کۆمەڵگادا . 

   هربرت مارکوزە لە تیۆرە بەناوبانگەکەیدا ( مرۆڤی تاک ڕەهەند One – Dimensional Man ) زۆر زوو لەم تێکشکانە مەترسیدارەی ، لە بێدەنگیدا بەڕێوەدەچێت ، بە ئاگامان دەهێنێتەوە ، بە دەنگێکی بەرز ئاگادارمان دەکاتەوە ، مرۆڤ لە کۆمەڵگای پیشەسازی مۆدێرندا ، بە توندوتیژی ڕام ناکرێ ، بەڵکو کارکردن لەسەر چێژ و ئارەزوو ، چەکی یەکلاکەرەوەیە ، لە خۆڕادەستکردن بە مێگەل . پێش ئەوەی جەستە کۆت و بەند بکات ، ڕوحی سرک و بزێوی لە بازنەی بەکارهێنان و مەسرەفگەرادا ، دەست بەسەر دەکات ،  وەک چۆن تەکنۆلۆژیای پیشەسازی ، لە کارخانەکاندا کەل و پەلەکان بەرهەم دەهێنێ ، هاو تەریب بەخەستی دەستیکردوە بە سەرمایەگوزاری ، لە وەبەرهێنانی چڕی حەزو ئارەزوەکانی مرۆڤیشدا ، لێرەوە چێژو بەختەوەری بە بڕی توانای کڕین و بازاڕکردنەوە گرێدەدات ، نەک بە توانای بیرکردنەوە ، یەکخستنی ئارەزوەکان و هاوتاکردنیان ، لە ڕێگەی بەرهەم هێنانی بەردەوامی پێداویستی ساختەوە ، ئێستا پرسیارەکە ئەوە نیە ( من چیم دەوێت ؟ )  بەڵکو گۆڕاوە بۆ ( من پێویستە چیم بوێت ؟ ) . ئارەزوە ساختەو دەستکردەکانی کۆمەڵگە دەیسەپێنێ بەسەرهەموماندا ، هەمان جۆری مۆبایل ، هەمان جۆری ئۆتۆمبێل ، هەمان دیزاینی خانو بەرە ، تە نانەت هەمان ستایلی ڕیش تاشین و نەشتەرگەری جوانکاری و جل و بەرگ و پۆشاک ، تادەگاتە خەونی هاوبەش بۆ بەسەربردنی پشوەکان ، بەهەمان جۆرو لە هەمان شوێن و دورگە . مەسافەی نێوان ئارەزوەکان هێندە کەم بۆتەوە ، نزیک بۆتەوە لە خاڵی سفر، ئیتر زۆر بە ئاسانی ئارەزوی شتێک ناکەین لەبەرئەوەی پێویستمانە ، بەڵکو لەبەرئەوەی ڕیکلام و کەناڵ و شاشەکان دەخوازن و ڕامان دەکێشن ، خۆ ئەگەر پێویستیشمان نەبێ ، بەڵام هەر دەبێت هەمان بێت ، لێرەوە ئیتر تاک ، ئازادی و پێویستیەکانی تەسلیم بە هاتوهاواری بازاڕ دەکات ، خۆ نواندن دەبێت بە پاڵنەری ئارەزوی ژیانکردن وەک ئەوانیتر ، پاراستنی تایبەتمەندی و جیاوازی دەبێت بە جۆرێک لە گوناح و هەڵەی شەرمنانە .

   لەم ماراسۆنە گەرم و گوڕەی ڕاکردن بەدوای ئارەزوە ساختەکان و حەزی بێدوایەکی بازاڕکردنەدا ،( مارکوزە ) ئاگادارمان دەکاتەوە ، شارستانیەتی سەردەم نەک تەنها فرەیی لە نێوان من و تۆدا دەکوژێ ، تەنانەت پەلاماری ئەو فەزا خودیەش دەدات ، بەهاو واتا بە بونیادو بنەما ئەخلاقیەکان دەبەخشێ ، هەوڵدەدات لە چوارچێوەی گوێڕایەڵیدا ، جارێکی تر لە نوێ دایبڕێژێتەوەو تەڵقینی بداتەوە ، ئەمەش پرەنسیبی ترس لە بیرکردنەوەی دەرەوەی مێگەل وەک ترادسیۆن دەسەپێنێ ، لێرەدا (هایدێگەر) بیرمان دەخاتەوە ، مردن ترسناکترین تراژیدیای مرۆڤ نیە ، بە ڵکو فەرامۆشکردنی بوون ، یان لەبیرکردنی بوون ، لە ناو هەڵسوکەوتی ڕۆژانەی دوبارەدا ، گەورەترین مەترسیە بەرامبەر لەدەستدانی  تامەزرۆیی و سەرسامی ، لە مەڕ پرسیاری وجودی ( من بۆچی هەم ؟ ) سەرکێشی لەدەستدانی ئەم پرسیارە ، سەرەتای مردنی کلینیکی هزرینی ئازادو خۆ تەسلیمکردنە بە مێگەل .  چونکە قەڵاچۆکردنی جیاوازیەکان ، پێویستی بە بەکارهێنانی توندو تیژی نیە ، وەک چۆن سیستەمەکان بەدرێژای مێژو پەیڕەویان لێدەکرد ، تەنها ئیسفنجێک لە تەکنۆلۆژیای زیرەک ، لە ڕێگەی میدیاوە دەستکاری سیستەمی چێژو ئارەزوو پێداویستیەکان دەکا ، تادەگات بە قوتدان و هەڵمژینی جیاوازیەکان ، ئیترهەڵچون و ناڕەزایەتیەکان ، دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەکان ، حزبە سیاسی و ڕێکخراوەکان ، من و تۆ لە یەکتر دەچین . تەنانەت ئەو ( نا ) یەی وەک ڕەتکردنەوە ،( کامۆ) بە پێش مەرجی بون دایناوە بەرامبەر هەموو جیهان ، دەبێت بە ( نا ) یەکی دەستەجەمعی بێ واتا ، بە یەک دەنگ و لە یەک کاتداو لە شوێنێکی تایبەت و دیاریکراو ، وەک پۆلێک قاز بەبێ مەبەست و دەرئەنجام دەردەبڕدرێ .

   لە کۆتایدا ئەم جۆرە لە مرۆڤ ، تەنها شوێن ئاسودەیی دەکەوێ ، وەک چۆن لە شکست دەسڵەمێتەوە ، بە هەمان شێوە لە سەرکەوتن دەترسێت ، پێی چاکترە کۆپی ئەویتربێت نەک دەنگێکی نەشازو جیاواز، بەلای ئەوەوە پاراستنی تایبەتمەندیە ڕەسەنەکانی ، بۆتە جێگەی مەترسی ، تاکگەرایی جۆرێکە لە تۆمەت ، یان بیرکردنەوە ، ئەنجامدانی تاوانە ، دژی دۆخی گشتی دەرونی کۆمەڵگا ، بۆیە لەم سەردەمە جەنجاڵەدا ، ( من ) دەبێت ئاماژەی گێڕانەوەی ماف بێت ، بۆ تۆخکردنەوەی جیاوازیەکان ، بیرکردنەوەی عەقڵانی لەسەرخۆ ، لەسەردەمی تیژڕەویدا ، یان هەڵبژاردنی بێدەنگی ، لەکاتێکدا هەموان پڕ بە گەرویان دەقیژێنن ، ئەمەش تەنها قبوڵکردنی ڕەتکردنەوەی هاوشێوەیی ئەویترە ، شکاندن و ڕەتکردنەوەی هاوکێشەی ( من = تۆ ) ، جۆرێک نیە لە لوت بەرزی و خۆ بەزل زانین ، وەک دەردەکەوێ ، بەڵکو ڕزگاربونە لە کۆیلایەتی لێک چوون ( وەک یەکی ) ، ئەمەش بانگەوازی گێڕانەوەی دەنگ و سەنگی تاکە ، بۆ ئەوەی تۆ خۆت بی ، منیش خۆم ، بە پاراستنی جیاوازیەکانمانەوە ، گەورەیی و مەزنی مرۆڤ وەک (نیچە) دەڵێت : لە پابەندی بە مێگەلەوە بەرجەستە نابێت ، بەڵکو لە توانای پێچەوانە ڕێکردنەوە بەرهەم دێت ، هەتا ئەگەر تەنیاش بیت .

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
« تورکیا ڕێگە دەدات سێ سەرکردەی باڵای پەکەکە لە دورگەی ئیمڕاڵی نیشتەجێ بن»
وه‌زیری دارایی عێراق چی به‌ وه‌فدی هه‌رێم وتوه‌؟ له‌باره‌ی پله‌به‌رزكردنه‌وه‌ چی وتوه‌؟
دەستگیرکراوانی لالەزار لە دادگا هەموو تۆمەتەکانیان ڕەتکردەوە و ڕایانگەیاند «لەژێر ئەشکەنجەدا» وتەیان لێوەرگیراوە
لێدوانەکانی هادی عامری لەسەر خۆپیشاندانەکانی تشرین ڕووبەڕووی شەپۆلێکی ناڕەزایەتی و ڕێکاری یاسایی دەبنەوە
مالیكی: گه‌یشتوینه‌ته‌ قۆناغێك به‌بێ ره‌زامه‌ندی تره‌مپ ئاو ناخۆینه‌وه‌، ئه‌مه‌ قبوڵكراو نییه‌
توركیا دورخستنه‌وه‌ی ئه‌حمه‌د تورك و سه‌پاندنی قه‌یومی‌ به‌سه‌ر سه‌رۆكایه‌تی گه‌وره‌ شاره‌وانی مێردین درێژكرده‌وه‌
ڕۆیتەرز: فشارێکی ناوخۆیی لە ئیدارەی ترەمپ هەیە بۆ هێورکردنەوەی شەڕی ئێران پێش هەڵبژاردنەکان
پردێ؛ لە هێرشێکی چەکداریدا بۆ سەر بارەگایەکی حەشدی شەعبی چەکدارێک کوژرا
میدیای ئێران بانگه‌شه‌ی ده‌ستگیركردنی تیمێكی حه‌وت كه‌سیی سه‌ربه‌ حزبه‌ كوردییه‌كان ده‌كات له‌ ئیلام
نه‌تانیاهو: نزیك بوینه‌ته‌وه‌ له‌ روخاندنی رژێمی ئێران
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×