(مولاکارام ) مەمکانە ، یان فەلسەفەی ڕادیکاڵی جەستەی ژن

د. ئەمیر حسێن
  2026-03-07     279

   لە ویلایەتی کیرالای هیندستان ، ڕاستیەکی تاڵ و دڵڕەقی تراژیدی خۆی لە ناو مێژوەکەیدا مەڵاس داوە ، ( مولاکارام ) واتە باجی مەمک ، بەپێی ئەم یاسایە ڕێگە بە ژنانی چینە هەژارەکانی ( دالیت و جوودرا) نەدەدرا سنگیان لە شوێنە گشتیەکاندا دابپۆشن ، بەڵکو لە پێناو داپۆشینی مەمکیان یان پۆشینی جلوبەرگی گونجاو، پێویست بو بڕێک پارە وەکو باج بدەنە دەسەڵاتداران ، ئەم باجە ژنانی چینە دەوڵەمەندەکانی نەدەگرتەوە ، سەرەڕای ستەم و بێ ئابڕوی یاساکە ، تەنانەت بڕی باجەکە بەپێی قەبارەی مەمکی ژنەکان لە ڕێگەی پێوانەکردن و هەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆ بە دەست لێدان دیاریدەکرا ، ئەمەش وەک جۆرێکی تر لە گێچەڵی سێکسی و سوکایەتی ئەژماردەکرا ، تا لە چرکەساتێکی مێژوی دیاریکراودا ژنێکی ئازا بەناوی ( نانجیلی ) هەردوک مەمکی دەبڕێ و لەبری باج دەیخاتە بەردەستی بەرپرسان ، ئەگەرچی کۆتاییەکەی زۆر تراژیدیە بۆ نانجیلی و لە ئەنجامی خوێن بەربون، گیان لەدەست دەدات ، بەڵام ئەم هەڵوێستە بوە هۆی ڕاچڵەکاندنی کۆمەڵگاو سەرهەڵدانی خۆپێشاندانی فراوان و دەربڕینی ناڕەزایەتی توند ، تا لە ژێر فشاری ئەم ناڕەزاییەتیانەدا دەسەڵاتداران یاسای مولاکارامیان هەڵوەشاندەوە ،

    ئەم جۆرە هەڵوێستە نەشیاو نامرۆییانە ، کردەیەکی ئاسایی و مێژوکردنین ، وەک بابەتی ناو حیکایەتە ئەفسانەییەکان ، تەنها لە ڕابردودا بحەوێنەوەو دەماو دەم بگوازرێنەوە ، بەڵکو پارادایمێکی زیندوی ناو بیرکردنەوەی دەسەڵات خوازانەی پیاوسالاریە ، بە درێژای مێژو تا ئەمڕۆ ، بەڵام لە فۆڕمی جیاواز و جۆراوجۆردا ، تەنانەت لەم ڕۆشدا ، ئەوەتا هەندێک لە سیستەم و دەسەڵاتەکان ، بڕیارەکانی لە مەڕ چۆنیەتی دەرکەوتنی یان داپۆشینی جەستەی ژنان بە هێز دەسەپێنێ ، لە شوێنە گشتیەکاندا ، ئەوە مانای ئەوە نیە ڕێوشوێنی مۆڕاڵی بۆ پەیوەنیەکان دادەڕێژێ ، بە قەد ئەوەی مەبەستیەتی پێمان بڵێت : ڕێکخستنەوەی دوبارەی هەڕەمی هیرارشیانەی کۆمەڵگا ، بەناو وردەکاریەکانی جەستەی ژناندا تێدەپەڕێ . لە کیرالا سەپاندنی خۆ ڕوت کردنەوەی ژنان بە پێی یاسا، وەکو ئەرکێکی چینایەتی و پاتریارکیە ، هەر وەک چۆن لە ئێستادا باڵا پۆشی ژنان لە زۆر لە کۆمەڵگا ڕۆژهەڵاتیەکاندا، بەیاسا و بەگەڕخستنی دامودەزگای تایبەتی،  وەک پۆلیسی ئاداب و دەسەڵاتی دادگاکان بۆ چاودێری و لێپرسینەوە ، نەک تەنها لە ڕوی یاسایی ، بەڵکو لەڕوی ئاینی و کۆمەڵایەتی و ئەخلاقی ، هەمان پەیام لە خۆ دەگرێ کە بریتیە لە : جەستەی مێینە موڵکی  مێینە خۆی نیە ، بەڵکو بەڵگەنامەیەکی پێش وەختە بڕیار لێدراوە، وەک تاوان بۆ ملکەچ پێکردن . بۆیە کاتێک دەسەڵات  ( سیاسی یان ئاینی ) ، لە فەراهەمکردنی لانی کەمی دادپەروەری و پاراستنی کەرامەتی تاکەکان و ژیانێکی شایستە بۆ هاوڵاتیەکانی شکست دێنێ ، بەدوای سەرکەوتنێکی ڕەمزیدا دەگەڕێ بۆ خۆسەپاندن ، ئاسانترین بژاردە جەستەی مێینەیە ، چونکە ئەڵقەیەکی لاوازەو بەئاسانی دەگۆڕێت بۆ گۆڕەپانی ململانێ و بەریەک کەوتنی مۆڕاڵی . باجی سەر مەمک جۆرێک بو لە پێوەری مادی بۆ تەسلیم بون ، ئەمڕۆش یاساکانی باڵا پۆشی ، بە پاساوی گوتاری شەرەف پارێزی و هەڕەشەکانی پۆلیسی ئاداب لە هەندێک لە وڵاتان، بوون بە پێوەر بۆ گوێڕایەڵی ژنان . لە هەردوک حاڵەتدا هیچ پرسیارێک بە ڕوی جەستەی پیاودا بەرز ناکرێتەوە ، لە کاتێکدا بکەری سەرەکی لادان و بەدڕەوشتی زۆربەی کات جەستەی پیاوە .

   لە ڕۆژهەڵات ئەوەندە بەسە بیرۆکەکان لە ڕێگەی هەندێک دامودەزگاو پیاوانی ئاینیەوە فڕێ بدەیتە ناو کۆمەڵگا ، وەک چۆن  بەبەردەوامی دەڵێن :  جەستەی ژن سەرچاوەی فیتنەیە ، دەنگی ژن عەورەتە ، هاتنەدەرەوەی ژن موسیبەتە ، ئازادی ژن بیدعەیە ، ژن ناقص ئەلعەقڵەو تەنها بۆ خزمەتی پیاو خوڵقاوە ….. ئیتر ژن دەبێت بە ڕەقیب بەسەر خۆیەوە ،  دەسەڵات پێویستی بە شەلاق و فەلاقە نامێنێ لە گۆڕەپانەکاندا ، ژنان خۆیان چاودێری خۆیان دەگرنە ئەستۆ ،تەنانەت سڵ لە جەستەی خۆیان دەکەنەوە ، هەمیشە وەکو گوناهبار سەیری خۆیان دەکەن . بەڵام نانجیلی کاتێک هەردوک مەمکی بڕی، تەنها لەبەر ئەوە نەبو ببون بە مایەی شەرمەزاری و ناچار بە ملکەچیان کردبو ، بۆ ئەوەی وەک ڕقێک لەڕێگەی ئەم کارەوە تۆڵە لە جەستەی بکاتەوە ، بەڵکو وەک ناڕازیبونێک بەرامبەر ئەو سیستەمەی تەنها زمانی جەستە دەزانێ ، لە کاتی گفتوگۆدا، بۆیە هەڵوێستەکەی خۆکوژی نیە ، بەقەد ئەوەی جۆرێکە لە فەلسەفەی ڕادیکاڵی جەستە ، کاتێک جەستە دەبێتە کۆت و بەند ، شکاندنی ئەم کۆت و بەندە جۆرێکە لە دەستەبەرکردنی ئازادی .

    لەکۆتایدا تێدەگەین تا ئەمڕۆش باج لەسەر جەستەی ژن هەڵنەگیراوە، تەنها بە سیستەمێکی نوێ جارێکی تر ڕێکخراوەتەوە ، مەمکانە کۆتایی نەهاتوە بە هەڵوەشاندنەوەی یاساکەی ، ئەوەتا بەردەوام لە فۆڕمێکی تاڕادەیەک ڕێزدارتردا خۆی دوبارە دەکاتەوە ، یاسای باڵا پۆشی ، گوتاری شەڕەف پارێزی ، دەیان فتوای جۆراوجۆری پیاوانی ئاینی دەربارەی چۆنیەتی مامەڵە لەگەڵ ژنان ، بێگومان مەبەستەکەیان زیاتر جەستەی ژنە، نەک ژن وەک مرۆڤێکی کامڵی خاوەن هەست وسۆزو بیرکردنەوە، هەمو ئەو نۆرم و ئەکتە کلتوری و کۆمەڵایەتیانەی ژنان وەک مرۆڤی نوقسان و پلە دو وێنا دەکەن ، هەمان هێزی یاسای مولاکارمیان هەیە ، بۆیە تا جەستەی ژنان وەک هۆکار بۆ شاردنەوەی شکست ، بەدەست دەسەڵاتی سیاسی و ئاینیەوە بێت ، وە پیاوانی ئاینی لە فۆبیای جەستەی ژن دەربازیان نەبێت ، کۆمەڵگا جورئەتی ڕوبەڕو بونەوەی ئاریشەکانی ئەم گوتارە پاتریارکیەی نەبێت ، ئەوا نانجیلی و یاسای مولاکارمی ئابڕوبەرانە لە فۆڕمی جیا جیادا لەم ڕۆژهەڵاتەی ئێمە  بەردەوام دوبارە دەبێتەوە .

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
« تورکیا ڕێگە دەدات سێ سەرکردەی باڵای پەکەکە لە دورگەی ئیمڕاڵی نیشتەجێ بن»
وه‌زیری دارایی عێراق چی به‌ وه‌فدی هه‌رێم وتوه‌؟ له‌باره‌ی پله‌به‌رزكردنه‌وه‌ چی وتوه‌؟
دەستگیرکراوانی لالەزار لە دادگا هەموو تۆمەتەکانیان ڕەتکردەوە و ڕایانگەیاند «لەژێر ئەشکەنجەدا» وتەیان لێوەرگیراوە
لێدوانەکانی هادی عامری لەسەر خۆپیشاندانەکانی تشرین ڕووبەڕووی شەپۆلێکی ناڕەزایەتی و ڕێکاری یاسایی دەبنەوە
مالیكی: گه‌یشتوینه‌ته‌ قۆناغێك به‌بێ ره‌زامه‌ندی تره‌مپ ئاو ناخۆینه‌وه‌، ئه‌مه‌ قبوڵكراو نییه‌
توركیا دورخستنه‌وه‌ی ئه‌حمه‌د تورك و سه‌پاندنی قه‌یومی‌ به‌سه‌ر سه‌رۆكایه‌تی گه‌وره‌ شاره‌وانی مێردین درێژكرده‌وه‌
ڕۆیتەرز: فشارێکی ناوخۆیی لە ئیدارەی ترەمپ هەیە بۆ هێورکردنەوەی شەڕی ئێران پێش هەڵبژاردنەکان
پردێ؛ لە هێرشێکی چەکداریدا بۆ سەر بارەگایەکی حەشدی شەعبی چەکدارێک کوژرا
میدیای ئێران بانگه‌شه‌ی ده‌ستگیركردنی تیمێكی حه‌وت كه‌سیی سه‌ربه‌ حزبه‌ كوردییه‌كان ده‌كات له‌ ئیلام
نه‌تانیاهو: نزیك بوینه‌ته‌وه‌ له‌ روخاندنی رژێمی ئێران
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×