هەرچەندە وادەکەی هاتووە، بەڵام هێشتا تەمومژ و ناڕوونی دەوری ئەو دانوستانانەی داوە کە چاودێران بە "وتوێژەکانی دوا هەل" ناویان بردووە، کە بڕیارە لە نێوان واشنتۆن و تاران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان بەڕێوەبچێت.
ئاوێنە: مەترسییەکانی ئەگەری هەرەسھێنانی ئاگربەستی نێوان هەردوو وڵات لە زیادبووندایە، ئەمەش دوای نوێبوونەوەی گرژییەکان و هەستانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە بارهەڵگرە زەبەلاحە ئێرانییەکەی "تۆسکا" لە ڕۆژی یەکشەممەی ڕابردوو، بەو ناوەی کە ویستوویەتی ئەو گەمارۆ دەریاییە بشکێنێت کە ئیدارەی ئەمریکا بەسەر ئێراندا سەپاندوویەتی. جگە لەمەش تاران دوودڵە لە ڕۆیشتن بۆ ئیسلام ئاباد بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکان، چونکە مەرجی پێشوەختەی هەڵگرتنی گەمارۆکانی هەیە.
بەڵام ئەگەر ناوبژیوانی پاکستانی سەرکەوتوو بوو لە کۆنترۆڵکردنی گرژییەکان و پاڵنانی هەردوولا بەرەو خولێکی تری دانوستان، پرسیارێک دێتە پێشەوە: هەر لایەنێک پشت بە چ کارتێکی هێز دەبەستێت لەسەر مێزی گفتوگۆکان؟
کارتەکانی هێزی ئێران
تاران پشت بە چەند کارتێکی بنەڕەتی دەبەستێت و مەرجی داناوە پێش گەڕانەوە بۆ گفتوگۆکان چەند دۆسیەیەک چارەسەر بکرێن، لەوانە هێنانی لوبنان بۆ ناو ڕێککەوتنی ئاگربەست و ئازادکردنی سەرمایە بەستراوەکانی ئێران.
خۆڕاگری لەبەردەم گوشاری سەربازیدا
لە ماوەی ٤٠ ڕۆژی ئەو جەنگەی کە ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٢٨ی شوباتی ڕابردوو دەستیان پێکرد، ئێران ڕووبەڕووی هێزێکی ئاگریی گەورە بووەوە، بەڵام لە بەرامبەردا ئەوەی پیشاندا کە خۆی بە "خۆڕاگرییەکی ناوازە" ناوی دەبات. بە بڕوای شرۆڤەکاران، ئەمە وای لە واشنتۆن کردووە پەنا بۆ ڕێگەی دیپلۆماسی ببات، لە ترسی تێوەگلان لە جەنگێکی پڕووکێنەر (ئیستینزاف).
حەسەن ئەحمەدیان، مامۆستای خوێندنەوەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە زانکۆی تاران، ئاماژە بەوە دەکات کە دەستەوەستانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە بەدیهێنانی ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانیان، کە لە سەرووی هەموویانەوە ڕووخاندنی ڕژێمی ئێران بوو، هێزێکی دانوستاندن دەبەخشێتە تاران.
سەرەڕای ئەوەی بەپێی خەمڵاندنەکانی ئیسرائیل زیاتر لە ٣٧ هەزار گوللە و مووشەکی بەرکەوتووە، بەڵام ئێران بەردەوام ڕایدەگەیەنێت کە ئامادەیە بۆ بەردەوامبوون لە جەنگ و "ئازاردانی دوژمنەکانی".
گەرووی هورمز
گەرووەکە کە پێنجەکی (١/٥)ی دابینکردنی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕێت و زۆربەی ڕووداوەکانی دەوروبەری لێ ڕوودەدەن، بووەتە "ئەتۆمییە ڕاستەقینەکەی ئێران" لەم قۆناغەدا بەپێی وەسفی چاودێران، وەک عەلی خامنەیی ڕێبەری باڵای پێشووش ناوی بردبوو، ئەم گەرووە "کارتە زێڕینەکە"یە.
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران کە سەرۆکایەتی شاندی وڵاتەکەی کرد لە خولی یەکەمی دانوستانەکاندا، جەختی لەوە کردەوە کە گەرووەکە بە داخراوی دەمێنێتەوە تا ئەو کاتەی گەمارۆی ئەمریکا لەسەر بەندەرەکانی ئێران بەردەوام بێت.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا پێشتر خۆشحاڵی خۆی دەربڕیبوو بە بڕیاری تاران بۆ کردنەوەی هورمز دوای چوونە بواری جێبەجێکردنی ئاگربەستی لوبنان لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، کە بووە هۆی دابەزینی توندی نرخی نەوت و گەشەکردنی بازاڕە داراییەکان، کە ترەمپ زۆرجار وەک پێوەری سەرکەوتنی خۆی دەیانبینێت.
بەڵام دوای تێپەڕبوونی تەنها ٨ تانکەری نەوت، هێزە ئێرانییەکان جارێکی تر دایانخستەوە، وەک وەڵامێک بۆ ئەوەی ناویان نا "چەتەیی ئەمریکی" کە لە گەمارۆکەدا ڕەنگی داوەتەوە.
کارەکە تەنها لە داخستن نەوەستایەوە، بەڵکو "فەرماندەیی بارەگای خاتەم ئەلئەنبیا" هەستا بە سەپاندنی ڕسومات و تێچووی پەیوەندیدار بە "ئاسایش و سەلامەتی" و هۆشداری دا بە هەر کەشتییەک کە بێ هەماهەنگی لە شوێنی لەنگەرگرتنی خۆی نەجووڵێت.
زیانی ئابووری ئەمریکا: هەرچەندە ویلایەتە یەکگرتووەکان پشت بە بارە نەوتە جیهانییەکانی ناو گەرووی هورمز نابەستێت، بەڵام داخستنی بەردەوام بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی وزە، ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر بەکاربەرانی ئەمریکی هەبووە، لە کاتێکدا سندوقی دراوی نێودەوڵەتی هۆشداری دەدات لە مەترسی ڕوودانی سستبوونی ئابووری جیهانی بەهۆی داخستنی گەرووەکە.
چین و ڕووسیا: نزیکەی دوو هەفتە لەمەوبەر، چین و ڕووسیا مافی ڤیتۆیان دژی بڕیارێکی نەتەوە یەکگرتووەکان بەکارهێنا کە هانی وڵاتانی دەدا بۆ هەماهەنگی پاراستنی هاتوچۆی بازرگانی لە گەرووی هورمز، و ئەو هەنگاوەیان بە لایەنگری دژی ئێران وەسف کرد.
بەرنامەی ئەتۆمی
ئەم ناونیشانە هێزێکی گەورەی دانوستان بۆ تاران کۆدەکاتەوە، بەهۆی گرنگیپێدانی زۆری ئەمریکا پێی. لێدوانە توندەکانی ئەمریکا لەم بارەیەوە بەردەوامن، کە دواترینیان لە لایەن بەرپرسێکی باڵای ئیدارەی ترەمپەوە بوو کە ئەم پرسەی بە "هێڵی سووری واشنتۆن" دانا.
واشنتۆن چاوی لەوەیە پرۆسەی پیتاندنی یۆرانیۆم ڕابگیرێت، بنکە گەورەکانی پیتاندن هەڵبوەشێنرێنەوە و دەستی بەو یۆرانیۆمە بگات کە بە ڕێژەیەکی بەرز پیتێنراوە.
پێدەچێت ئێران خاوەنی بڕێکی زۆر لە یۆرانیۆمی پیتێنراو بێت کە لە ئەنجامی هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە جەنگی ١٢ ڕۆژەی ناوەڕاستی ساڵی ڕابردوودا لە ژێر خاکدا مابێتەوە.
بەپێی ئاژانسی ڕۆیتەرز، سەرۆک ترەمپ ڕایگەیاندووە ئەو ڕێککەوتنەی ئامادەکراوە داوا لە ئەمریکا دەکات لەگەڵ ئێران هاوکاری بکات بۆ بەدەستهێنانەوەی ئەو ماددانەی کە ناوی ناون "تەپوتۆزی ئەتۆمی" و گواستنەوەیان بۆ ئەمریکا، لە کاتێکدا ئێران ڕەزامەندی لەسەر گواستنەوەی یۆرانیۆم بۆ هیچ شوێنێکی دەرەوەی وڵات ڕەتکردووەتەوە.
دواتر ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران بە تەلەفزیۆنی فەرمی ڕاگەیاند: "یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بۆ هیچ شوێنێک ناگوازرێتەوە، گواستنەوەی یۆرانیۆم بۆ ئەمریکا بژاردەیەکی پێشنیارکراو نییە لای ئێمە".
دانوستانەکان جەخت لەسەر کۆگای یۆرانیۆمی ئێران دەکەنەوە کە بڕەکەی نزیکەی ٤٤٠ کیلۆگرامە و بە ڕێژەی ٦٠٪ پیتێنراوە، کە ماددەیەکە دەکرێت بۆ دروستکردنی چەندین چەکی ئەتۆمی بەکاربێت ئەگەر زیاتر بپیتێنرێت. هەروەها ناکۆکییە قووڵەکە لەسەر خودی مافی تارانە بۆ پیتاندنی یۆرانیۆم.
گوشارە ناوخۆییەکانی ئەمریکا
ئەوەی مەودای مانۆڕ بۆ ئێران زیاتر دەکات، زیادبوونی گوشارەکانە لەسەر ئیدارەی ترەمپ بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەک لەم جەنگە، کە لە ناوخۆی ئەمریکادا پشتگیری لێ ناکرێت، بەتایبەت لەبەردەم هەڵبژاردنە نیوەدەورەییەکانی تشرینی دووەمی داهاتوو.
کارتەکانی هێزی ئەمریکا
ئەو کارتانەی کە واشنتۆن لەسەر مێزی دانوستان پشتیان پێ دەبەستێت، دیارترینیان هەڕەشەی سەربازییە لە ڕێگەی هەڕەشەکردن بە گەڕانەوە بۆ جەنگ و بەردەوامبوونی گەمارۆی دەریایی.
پەرچەکرداری سەربازی و هەڕەشەی گەڕانەوە بۆ جەنگ
دیارە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان بە شێوەیەکی زۆر پشت بە قورسایی سەربازی خۆی دەبەستێت لە بەڕێوەبردنی ڕێڕەوی جەنگ لە نێوان پەرەسەندن و هێورکردنەوەدا.
دواترین لێدوانی ئەمریکییەکان کە نیشانەی پشتبەستنی واشنتۆنە بە نمایشکردنی هێزی سەربازی وەک کارتی دانوستان، ئەوە بوو کە سەرۆک ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ ڕۆژنامەی "نیویۆرک پۆست" هەڕەشەی کرد، لە کاتی قسەکردن لەسەر "پێشنیارێکی دادپەروەرانە و قبوڵکراو بۆ ئێران" لە چوارچێوەی خولی دووەمی دانوستانەکاندا.
ترەمپ هەڕەشەی کرد و وتی: "ئەگەر وایان نەکرد (ئێران پێشنیارەکەی ئەمریکای قبوڵ نەکرد) ئەوا بە خێرایی ناچار بە خۆبەدەستەوەدان دەکرێن، و بە ئاسانی هەموو وێستگەکانی وزە و پردەکان تێکدەشکێنین، و شانازی ئەوەم دەبێت کە ئەوەی پێویستە بیکەم".
کۆکردنەوەی بەردەوامی هێزی سەربازی: ڕۆژنامەی "واشنتۆن پۆست" چەند ڕۆژێک لەمەوبەر بڵاویکردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئامادەیە هەزاران سەربازی زیاتر ڕەوانەی ناوچەکە بکات، لە نێویاندا نزیکەی ٦ هەزار سەرباز لەسەر پشتی کەشتی فڕۆکەهەڵگری "یو ئێس ئێس جۆرج ئێچ دەبلیو بۆش"، جگە لە هێزێکی تری ٤٢٠٠ کەسی لە گرووپی "بۆکسەر"ی ئاوی-وشکانی.
بەپێی خەمڵاندنەکانی پنتاگۆن، نزیکەی ٥٠ هەزار سەربازی ئەمریکی لە ئۆپەراسیۆنە پەیوەندیدارەکان بە ئێرانەوە بەشدارن، هاوکات لەگەڵ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر بەندەرەکانی ئێراندا. ئەمە پەرەسەندنێکە کە بە بڕوای چاودێران، ڕەنگدانەوەی ئارەزووی واشنتۆنە بۆ بەرزکردنەوەی تێچووی هەڵوێستەکان لەسەر تاران.
ڕیچارد وایتس، پسپۆڕی ئاسایش و ستراتیژی سەربازی لە دامەزراوەی "ویکی سترات"، پێی وایە ئەم جووڵانە جیا نین لە شێوازی ترەمپ، کە پشت دەبەستێت بە تێکەڵکردنی ئامرازەکانی گوشار و دانوستان، و پێی وایە بەهێزکردنی هێزەکان بەشێکە لە هەوڵەکان بۆ هێشتنەوەی گوشارەکان هاوتەریب لەگەڵ ڕێڕەوی دیپلۆماسی.
وایتس ئاماژە بەوە دەکات کە واشنتۆن سەیری ئەم هەنگاوانە وەک دژبەیەک ناکات، بەڵکو وەک ئامرازێک بۆ دروستکردنی کارتی هێز لەسەر مێزی دانوستان دەیانبینێت، بەتایبەت لەگەڵ هەوڵەکانی بۆ بەشدارپێکردنی لایەنە نێودەوڵەتییەکانی تر، بە جۆرێک کە پێگەی خۆی لە هەر ڕێککەوتنێکی ئەگەریدا بەهێز بکات.
گەمارۆی دەریایی
چوارچێوەی گەمارۆ دەریاییەکە کە سەرۆکی ئەمریکا نزیکەی هەفتەیەک لەمەوبەر ڕایگەیاندبوو، لە بواری ڕێگریکردنەوە گۆڕا بۆ بواری کردەیی. جەنەڕاڵ دان کین، سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئەمریکا، ڕایگەیاند کە هێزەکانی ئەمریکا "بە چالاکانە" ڕاوەدووی هەر کەشتییەک دەکەون کە ئاڵای ئێرانی پێوە بێت یان هەوڵ بدات پشتگیری ماددی پێشکەش بەو وڵاتە بکات، بێ گوێدانە شوێنەکەی لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا.
دواترین گۆڕانکاری کە پێش وادەی وتوێژە بڕیارلێدراوەکەی ئەمڕۆ دووشەممە کەوت، دەستبەسەرداگرتنی کەشتی "تۆسکا"ی ئێرانی بوو کە بەرەو بەندەری بەندەر عەباس دەڕۆیشت، ئەمەش دووبارە قەبارەی پشتبەستنی ئەمریکا بە گوشاری سەربازی لە چوارچێوەی دانوستانەکاندا ڕوون دەکاتەوە.
پسپۆڕان لە لێدوانەکانیاندا بۆ ئاژانسی ڕۆیتەرز دەڵێن، ئەگەر ستراتیژییەکەی ترەمپ لە گەمارۆی دەریایی سەرکەوتوو بێت، ئەوا گرنگترین کارتی گوشاری دانوستان لە دەستی ئێران دەردەهێنێت کە گەرووی هورمزە، بەڵام لە هەمان کاتدا جەخت دەکەنەوە کە گەمارۆدان کارێکی جەنگییە و پێویستی بە بڵاوکردنەوەی ژمارەیەکی زۆر کەشتی جەنگی هەیە بۆ ماوەیەکی نادیار.
دانا سترۆڵ، کە پێشتر پۆستێکی باڵای لە وەزارەتی جەنگی ئەمریکا لە ئیدارەی جۆ بایدن هەبووە و ئێستا لە پەیمانگای واشنتۆن بۆ سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی نزیک کار دەکات، دەڵێت: "ترەمپ چارەسەرێکی خێرای دەوێت، ڕاستی ئەوەیە کە جێبەجێکردنی ئەم ئەرکە بە تەنها کارێکی سەختە و ئەگەرێکی کەمە بۆ ماوەی مامناوەند و درێژخایەن بەردەوام بێت".
پرسیارەکە دەربارەی کارایی کارتی سەربازی بۆ چەسپاندنی هێوری دەمێنێتەوە، لەبەردەم ئەگەری دەرچوونی لە چوارچێوەی دانوستان و مەترسییەکانی گەڕانەوە بۆ جەنگێکی پڕووکێنەری درێژخایەن، کە هەردوو وڵات هەوڵ دەدەن تێی نەکەون.
خولی یەکەمی دانوستانەکانی نێوان ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆتایی هەفتەی ڕابردوو لە ئیسلام ئاباد، بێ بەدیهێنانی ئەنجامێکی بەرچاو لە خاڵە سەرەکییەکانی ناکۆکیدا کۆتایی هات، کە بە پلەی یەکەم پەیوەندییان بە تەماحە ئەتۆمییەکانی ئێران و مووشەکی و هاتوچۆی دەریاوانی لە گەرووی هورمزەوە هەبوو.
ئەم ناکۆکییانە سێبەر دەخەنە سەر خولی دووەمی چاوەڕوانکراوی دانوستانەکان کە بە سەرپەرشتی ناوبژیوانی پاکستانی بەڕێوەدەچێت، لە نێوان گومانەکان سەبارەت بە ئەگەری گەیشتن بە ڕێککەوتنێک کە کۆتایی بەو جەنگە بهێنێت کە ئەمریکا و ئیسرائیل لە ٢٨ی شوباتی ڕابردووەوە دژی ئێران دەستیان پێکردووە، پێش ئەوەی وادەی ئاگربەستی ئێستا لە ڕۆژی چوارشەممەی داهاتوو کۆتایی بێت.