لە ساتێکی وەرچەرخان لە مێژووی دامەزراوەی سەربازیی ئەمریکادا و لە کاتێکدا کە ئاستی ئامادەباشی مەیدانی لە بەرزترین ئاستدایە، پێنتاگۆن ئێوارەی چوارشەممە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦، ڕۆیشتنی کتوپڕی "جۆن فێلان"ی وەزیری هێزی دەریایی لە پۆستەکەی ڕاگەیاند، کە بڕیارەکە دەستبەجێ دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.
ئاوێنە: ئەم بڕیارە کە "شۆن بارنێڵ" گوتەبێژی پێنتاگۆن هیچ ڕوونکردنەوەیەکی فەرمی لەگەڵدا بڵاو نەکردەوە، دەرگای بەڕووی شەپۆلێک لە پێشبینی دەربارەی ئەوەی لە پشت پەردە ڕەشەکانی وەزارەتی بەرگری ئەمریکادا دەگوزەرێت واڵا کرد، بەتایبەت کە ئەم هەنگاوە لە لووتکەی ململانێیەکی دەریایی توند لەگەڵ ئێران و لە سایەی شاڵاوێکی بێپێشینەی "پاکتاوکردن" لە هەرەمی سەرکردایەتی سەربازیدا دێت.
ڕۆیشتن لە "ساتی سفر"دا
ئەوەی دوورخستنەوەی فێلان پڕ لە سەرسوڕمان دەکات -بەپێی میدیاکانی ئەمریکا- ئەو دژایەتییە توندەیە کە لە نێوان ڕۆیشتنەکەی و چالاکییە چڕەکانی پێش چەند کاتژمێرێک لە بڕیارەکەدا هەبوو، چ لە چالاکییە مەیدانییەکان یان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی "X".
ڕۆژی سێشەممە، فێلان لەبەردەم جەماوەرێکی زۆر لە کۆنفرانسی ساڵانەی "دەریا-ئاسمان-بۆشایی" لە واشنتۆن وەستا و بە متمانەیەکی زۆرەوە باسی لە ئەجێندای داهاتووی خۆی کرد و بەرگری لە بودجەی پێشنیارکراوی هێزی دەریایی کرد کە ٣٧٨ ملیار دۆلارە.
فێلان بە درێژی بۆ ڕۆژنامەنووسان باسی لە پلانەکانی کرد بۆ پەرەپێدانی "کەشتیگەلی زێڕین" و دووبارە زیندووکردنەوەی کەشتییە جەنگییەکانی جۆری "ترامپ"، جەختی لەوە کردەوە کە ئەمانە وەبەرهێنانی نەوەکانن بۆ بەهێزکردنی توانای شەڕکەران. هیچ نیشانەیەک بە فێلانەوە دیار نەبوو کە ئاماژە بێت بۆ کۆتاییهاتنی ژیانی پیشەیی، بەڵام سروشتی "دەستبەجێ"ی بڕیارەکە ئاماژەیە بۆ ڕووداوێکی لەناکاو یان پێکدادانێکی ستراتیژی کە ئیتر بەرگەی دواخستنی نەگرتووە.
تەنها ٢٤ کاتژمێر پێش لادانی، فێلان خەریکی کێشانی نەخشەی سەروەریی دەریایی ئەمریکا بوو لە ڕێگەی پلاتفۆرمی (X)، جەختی دەکردەوە کە داهاتووی جەنگ تەنها مرۆیی یان ئۆتۆماتیکی نییە، بەڵکو تەواوکارییە لە نێوانیاندا. باسی لە ستراتیژیی (High-Low Mix) دەکرد کە فەرقاتەکان و سیستەمە بێفڕۆکەوانەکان تێکەڵ دەکات بۆ زیادکردنی توانای ئاگرین، بەڵام وا دیارە ئەم سەرنجخستنە سەر "بنیاتنانی هێزی داهاتوو" لەگەڵ ویستی "پیت هیگسێت" وەزیری بەرگری نەهاتۆتەوە یەک، کە خوازیاری سەرکردایەتییەکە سەرنجی لەسەر "بەکارهێنانی هێزی ئێستا" و پێکدادانی ڕاستەوخۆ بێت؛ ئەمەش وایکرد تێڕوانینەکانی فێلان وەک خۆشگوزەرانییەکی تیۆری دەربکەون لە کاتێکدا پێنتاگۆن پێویستی بە سەرکردەی مەیدانی هەیە نەک شارەزای ستراتیژی.
سەرکردایەتییەک بە ڕەنگی "هێزی تایبەت"
لەگەڵ دەستنیشانکردنی بریکاری وەزارەت "هۆنگ کاو" -ئەفسەری پێشووی هێزە تایبەتەکان و جەنگاوەری دێرین لە عێراق و ئەفغانستان- وەک سەرپەرشتیاری کارەکان، وا دیارە پێنتاگۆن مەیلی بۆ سەرکردایەتییەکی خاوەن مۆرکێکی سەربازی مەیدانی توند هەیە لەبری پاشخانە وەبەرهێنان و بازرگانییەکەی فێلان.
"کاو" پەنابەرێکی ڤێتنامییە کە لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا گەیشتووەتە ئەمریکا و لە نێو کۆمەڵگەی ئەمریکیدا تواوەتەوە تا گەیشتووەتە پۆستی بریکاری وەزیری هێزی دەریایی. خاوەنی ژیاننامەیەکی سەربازییە کە لە ساڵی ١٩٨٩ وەک دەریاوانێکی سادە دەستی پێکردووە تا بووەتە ئەفسەری ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان و شارەزای هەڵوەشاندنەوەی تەقەمەنی. ئەزموونی مەیدانی لە عێراق، ئەفغانستان و سۆماڵ هەیە، جگە لە سەرکردایەتیکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی پەیوەست بە جەنگی ئەلیکترۆنی و بەرەنگاربوونەوەی درۆنەکان.
مەیدانی گرژ.. گەمارۆی دەریایی و تۆپخانە قورسەکان
ئەم هەژانە کارگێڕییە لە کاتێکدا دێت کە هێزی دەریایی ئەمریکا گەمارۆیەکی دەریایی بێپێشینەی خستووەتە سەر بەندەرەکانی ئێران لە دوای هەڵگیرسانی جەنگ لە ٢٨ی شوباتەوە.
چەند ڕۆژێک پێش دوورخستنەوەی فێلان، کەشتی تێکشکێنەری "یو ئێس ئێس سپروانس" لە دەریای عەرەب هەنگاوێکی توندی نا و تۆپی جۆری Mk-45ی بەڕووی کەشتییەکی بارهەڵگردا تەقاند کە هەوڵی دەدا گەمارۆکە بشکێنێت و ڕوو لە بەندەرێکی ئێران بکات. ئەم بەکارهێنانەی "هێزی زبر" دەریدەخات کە ئەو شانۆ دەریاییەی فێلان سەرپەرشتی دەکرد، چیتر شوێنی مانۆڕی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو گۆڕەپانی جەنگێکی کراوەیە.
لێرەدا پرسیارێکی بنەڕەتی دێتە پێش: ئایا فێلان دوودڵ بووە لە پشتگیریکردنی ئەم ئاستە لە پەرەسەندن؟ یان "هەڵەیەکی ستراتیژی" کە لە لێدوانە کۆتاییەکانیدا کردبووی لە پشت لادانییەوە بوو؟
هەڵەی "پەنابردن بۆ دەرەوە".. ئایا هۆکارە ڕاستەقینەکە بوو؟
هانتەر ستایرز، شارەزای ستراتیژی دەریایی لە لێدوانێکدا بۆ پلاتفۆرمی (defenseone) پێی وایە فێلان لە کۆنفرانسەکەی ڕۆژی سێشەممەدا تووشی "گوناهێکی سیاسی" گەورە بووە، کاتێک ئاماژەی بەوە کردووە کە کراوەیە بۆ بیرۆکەی دروستکردنی کەشتییە جەنگییەکانی ئەمریکا لە کارگەکانی کەشتیسازیی وڵاتانی دەرەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی تەنگژەی ئامادەباشی.
ئەم لێدوانە لەلایەن ڕەوتی "ئەمریکا لە پێشەنگی هەمووانە" لە ناو ئیدارەی ترەمپدا وەک "خەنجەر لە پشتدان" بەو ستراتیژییەی کە ئامانجی بووژاندنەوەی پیشەسازی نێوخۆییە لێکدرایەوە. ستایرز دەڵێت دوورخستنەوەی فێلان لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا دوای ئەم هەڵەیە، نامەیەکی توندە کە پەنابردن بۆ سەرچاوەی دەرەکی بۆ بنیاتنانی کەشتیگەلی ئەمریکا "هێڵێکی سوورە" و ناگۆڕدرێت، هەرچەندە فشارەکانی جەنگ زۆریش بن.
پاکتاوکردنی سەرکردایەتی
ناکرێت ڕۆیشتنی فێلان جیا لەو "بوومەلەرزەیە" بخوێنرێتەوە کە پێش کەمتر لە ٣ هەفتە سوپای ئەمریکای هەژاند؛ لە ٢ی نیساندا، پیت هیگسێت داوای لە ژەنەڕاڵ "ڕاندی جۆرج" سەرۆک ئەرکانی سوپا کرد دەستبەجێ خانەنشین بێت، سێ ساڵ پێش کۆتاییهاتنی ماوەی یاساییەکەی.
ئەم زنجیرە دوورخستنەوانەی کە بەرپرسە باڵاکانی گرتووەتەوە، ئاماژەیە بۆ ئەوەی هیگسێت خەریکی داڕشتنەوەی گشتگیری پێکهاتەی سوپایە بۆ دەستەبەرکردنی گونجانی تەواو لەگەڵ دیدگای خۆی بۆ بەڕێوەبردنی جەنگی ئێستا. سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کەسایەتی فێلان و دیدگای بۆ هێزی دەریایی چەندین جار لەگەڵ بەرپرسانی باڵای پێنتاگۆن تووشی پێکدادان بووە.
سێبەرەکانی تری سەر بڕیارەکە
هەندێک زانیاری تر تەمومژی دەوری بڕیارەکەیان زیاتر کردووە؛ لە مانگی شوباتدا، (CNN) ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە دەربارەی گەشتێکی ئاسمانی لە ساڵی ٢٠٠٦ کە فێلانی تێدا بووە لەگەڵ "جێفری ئەپستاین". هەروەها ڕاپۆرتەکانی "فۆکس نیوز" ئاماژە بەوە دەکەن کە فێلان و هاوسەرەکەی پەیوەندییەکی کۆمەڵایەتی نزیکیان لەگەڵ خێزانی ترەمپ هەیە، تەنانەت هاوسەرەکەی چەند ڕۆژێک پێش بڕیاری دوورخستنەوەکە میوانداری چالاکییەکی کردووە لە هاوینەهەواری "مار-ئە-لاگۆ" بۆ دەستگیرانی دۆناڵد ترەمپ جونیۆر. ئەمەش بڕیارەکەی زیاتر جێی سەرنج کردووە کە تەنانەت حیساباتی سیاسی تەقلیدیشی تێپەڕاندووە.
ئەمە بۆ گەرووی هورمز چ واتایەکی هەیە؟
دوور لە ئیعتیبارە کەسییەکان، هەر ئاماژەیەک لە ناو واشنتۆنەوە دەبێتە نامەیەک کە تاران و هاوپەیمانەکانی دەیخوێننەوە. گۆڕینی سەرکردایەتی هێزی دەریایی لە ناو جەرگەی پێکدادان و گەمارۆدا، لە ناوچەکەدا یان وەک نیشانەیەک بۆ "شڵەژان" دەبینرێت، یان وەک سەرەتایەک بۆ توندتربوونی هەڵوێستەکان.
لێرەدا ئەگەری ئەوە زیاد دەکات کە واشنتۆن لە قۆناغی "خۆپارێزی داینامیکی"ەوە بەرەو شێوازێکی هێرشبەرانەتر بڕوات لە چەسپاندنی گەمارۆکەدا، ئەمەش وایکردووە کەسایەتی جێگرەوە کاتییەکە (هۆنگ کاو) بایەخێکی کەمتری نەبێت لە خودی بڕیاری دوورخستنەوەکە.
کاتێک سەیری ڕووداوەکان دەکەین لە ٢٨ی شوباتەوە، پاشان دوورخستنەوەی سەرۆک ئەرکان لە ٢ی نیسان، پاشان ڕووداوەکەی دەریای عەرەب و دواجار دوورخستنەوەی وەزیری هێزی دەریایی لە ٢٢ی نیسان؛ وێنەکە لە گۆڕانکارییەکی ئاسایی دەردەچێت. شێوازێکی یەک لە دوای یەک هەیە کە ئاماژەیە بۆ "دووبارە داڕشتنەوەی" ناوەوەی سەرکردایەتی سەربازی ئەمریکا لە ژێر پەستانی جەنگدا.
پرسیارە کراوەکە بە هەڵواسراوی دەمێنێتەوە: ئایا جۆن فێلان قوربانیی ناکۆکییە ناوخۆییەکانی بنیاتنانی کەشتیگەل بوو، یان ڕۆیشتنی بەشێکە لە گواستنەوەی ئەمریکا بەرەو قۆناغێکی نوێ و توندتر لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران؟