رێکەوتی ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦، کە وادەی دیاریکراوە بۆ کۆتاییهاتنی ئەرکی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە عێراق و گواستنەوەی پەیوەندییەکان بۆ چوارچێوەیەکی ئەمنیی دووقۆڵی، تەنها وێستگەیەکی سیاسی و ئەمنی نییە، بەڵکو رەنگدانەوەی راستەوخۆی لەسەر جووڵەی ئابووری هەبووە. لە بازاڕەکانی ناوەڕاستی بەغدا، بەتایبەت بازاڕی کەرادە، دۆخێکی چاوەڕوانی باڵی بەسەر کڕیاران و فرۆشیاراندا کێشاوە.
ئاوێنە: بەپێی وتەی خاوەن کارەکان، لەوانەش ئەحمەد رەشید و ئەبو یاسر، ئەم گۆڕانکارییانە وایکردووە بەشێکی زۆر لە هاووڵاتییان کڕینی پێداویستییەکانیان (جگە لە کاڵا بنەڕەتییەکان) دوابخەن. ئەم سستبوونەی بازاڕ دەگەڕێتەوە بۆ ترسی خەڵک لە دروستبوونی هەر پێشهاتێکی کتوپڕی ئەمنی یان سیاسی لە قۆناغی دوای کشانەوەکە کە کاریگەری لەسەر بەهای دۆلار و بژێویی ژیان هەبێت.
وەبەرهێنان و دڵنیاییە حکومییەکان
لە بەرامبەر دڵەڕاوکێی ناوخۆیی، بەرپرسانی حکومی جەخت لە سەقامگیریی پرۆسەکە دەکەنەوە. عومەر خەزرەجی، ئەندامی لیژنەی وەبەرهێنان و گەشەپێدان لە پەرلەمانی عێراق، ئاماژە بەوە دەکات کە حکومەت کار دەکات بۆ رەخساندنی ژینگەیەکی ئارام بۆ وەبەرهێنەرانی ناوخۆیی و بیانی.
لەسەر ئاستی هاتنەناوەوەی دۆلاری کاش لە ئەمریکاوە، خەزرەجی ئەو ئەگەرە دوور دەخاتەوە کە کشانەوەی هێزەکان کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئەو پرۆسەیە هەبێت، چونکە گۆڕانکارییەکان لە چوارچێوەی رێککەوتنی فەرمیی نێوان هەردوو حکومەتی بەغدا و واشنتن ئەنجام دەدرێن، و پێشبینی دروستبوونی کێشەی گەورە لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکاندا ناکرێت.
چاودێریی دارایی ئەمریکا و سزاکان
سەرەڕای رێککەوتنە ئەمنییەکان، مێژووی نزیکی پەیوەندییە داراییەکانی نێوان هەردوو وڵات دەریدەخات کە مەلەفی ئەمنی و دارایی لێک دانەبڕاون. لە نیسانی ٢٠٢٦، واشنتن ناردنی بڕی ٥٠٠ ملیۆن دۆلاری کاشی بۆ عێراق راگرت، ئەمەش وەک کارتێکی فشار بەکارهێنرا لە وەڵامی ئەو هێرشانەی کە لەلایەن گروپە چەکدارەکانەوە کرانە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا. دواتر لە مانگی تەممووزدا بەشێک لەو پارەیەی رەوانە کردەوە.
هاوکات، وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا رێکارەکانی دژی ئەو تۆڕە داراییانە توندتر کردووە کە تۆمەتبارن بە پارەدارکردنی گروپە چەکدارەکان. لە نیسانی ٢٠٢٦، سزای خستە سەر ٧ سەرکردەی ئەو گروپانە، و لە ئایاری هەمان ساڵیشدا، بەرپرسێکی وەزارەتی نەوتی عێراق و ٣ سەرکردەی دیکەی چەکداری خستە لیستی سزاکانەوە بە تۆمەتی قۆستنەوەی کەرتی نەوتی عێراق بۆ قازانجی ئێران و گروپە نزیکەکانی.
سەروەریی ئابووری لە نێوان عێراق و ئەمریکادا
ئەم تێکەڵاوبوونەی دۆسیەی ئەمنی و ئابووری، پرسیاری لەسەر ئاستی سەربەخۆیی دارایی عێراق دروستکردووە. عەبدولڕەحمان مەشهەدانی، شارەزای ئابووری، پێی وایە گەیشتن بە ٣٠ی ئەیلوول هەنگاوێکی گرنگە بۆ سەروەریی سیاسی، بەڵام قسەکردن لەسەر سەروەریی ئابووریی تەواوەتی هێشتا زووە.
بەپێی شیکردنەوەی ئەم شارەزایە، عێراق هێشتا پێویستی بە پارێزبەندیی ئەمریکی هەیە بۆ سەروەت و سامانەکانی لەڕێگەی بڕیاری جێبەجێکردنی (13303) کە لە ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن جۆرج دەبلیو بوشەوە دەرچووە بۆ پاراستنی پارەکانی عێراق لە داواکارییە یاساییەکانی پەیوەست بە قەرزەکانی رژێمی پێشوو. هەروەها، هێشتنەوەی یەدەگی دارایی عێراق لە بانکی یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا دەریدەخات کە رزگاربوون لەم پاشکۆیەتییە داراییە پێویستی بە چەندین ساڵی ترە و پرۆسەیەکی جیاوازە لە کشانەوەی سەربازی.
کەرتی بانکی و قۆرخکردنی چەک بەدەست دەوڵەتەوە
لە گۆشەنیگایەکی تری ئابوورییەوە، گۆڕانکارییە ئەمنییەکان دەکرێت ببنە دەرفەتێک بۆ چاکسازی. عەلی راوی، شارەزای دارایی و ئابووری، ئاماژە بەوە دەکات کە کشانەوەی هێزەکانی هاوپەیمانان ئەگەر هاوکات بێت لەگەڵ قۆرخکردنی چەک بەدەست دەوڵەتەوە، ئەوا ژینگەیەکی زۆر لەبارتر بۆ سەرمایەگوزاری دەڕەخسێنێت، چونکە سەرمایە هەمیشە بەدوای سەقامگیری و کەمکردنەوەی مەترسییەکاندا دەگەڕێت.
لەسەر ئاستی کەرتی بانکی کە لە ساڵانی رابردوودا بەهۆی تۆمەتەکانی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی گروپە چەکدارەکانەوە رووبەڕووی سزای نێودەوڵەتی و سنووردارکردنی مامەڵە بە دۆلار بووەتەوە، راوی پێی وایە کۆنتڕۆڵکردنی بارودۆخی ئەمنی و سەربازی لەلایەن دەوڵەتەوە، یارمەتیدەر دەبێت بۆ پابەندبوونی زیاتری بانکەکان بە رێنماییە داراییە نێودەوڵەتییەکان. ئەمەش لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی گوشارەکان لەسەر کەرتی بانکیی عێراق و کەمکردنەوەی رێڕەوەکانی دارایی نایاسایی.