چەمکی برایەتی گەلان، جۆرێک بەرگوێ دەکەوێ کە گوزارشت لە مرۆڤدۆستی، ئاشتەوایی پێشکەوتنخوازانە و پێکەوە ژیانی گەلان لەسەر بنەمای یەکسانی بکات. ئەم چەمکە لە تیۆریدا، پێشنیاری یەکسانی و ڕێزگرتنی یەکتر و کۆتاییهێنان بە ململانێ مێژووییەکانی نێوان نەتەوەکان دەکات. بەڵام لە پراکتیکی سیاسی دەوڵەتە نەتەوەییە تاکڕەو و ناوەندگەراکاندا، ئەم چەمکە زۆرجار دەیسەلمێنێت کە توێکڵێکی ڕیتۆریکییە و وەهمێکی فریودەرە کە ناهاوسەنگییە نەتەوەییەکان لە ژێر سێبەری سیستەمی دەوڵەت نەتەوەدا دەشارێتەوە، لەبری ئەوەی بە پراکتیک چارەسەریان بکات. ئەمەش بە تایبەتی لە پەیوەندی نێوان دەوڵەتی تورک و نەتەوەی ماف زەوتکراوی کوردا دیارە.
دەیان ساڵە دەوڵەتی تورک بە گوتار و میتۆدی جیاواز، بۆ بێ بەهاکردن و بێسیاسیکردنی پرسی کورد کەڵک وەردەگرێت، لەوانە سەرکوتکردن و توندوتیژی، پرەنسیپی یەک نەتەوە و یەک زمان، یەک دەوڵەت و یەک ئاڵا و ئاسیمیلەکردن بە شێوازی جیاواز. کە بە هیچکام لەمانە نەیتوانی ناسنامەی ئەم نەتەوە زینووە بسڕێتەوە. بۆیە دواجار پەنای بۆ فریودان برد لەژێر دروشمی "تورک و کورد بران"، ئەمەش وەک ئامرازێک بەکاردەهێنێت بۆ فریودانی کورد و ڕای گشتی نێودەوڵەتی. کە ئامانج لێی شێواندن و بەلاڕێدا بردنی دۆزە ڕاستەقینەکە و پەردەپێۆشکردنیەتی.
بەناوی ئەم برایەتیە گوماناوییەوە، داوا ڕەواو سەرەکییەکانی کورد وەک ئۆتۆنۆمی سیاسی، پەروەردە و زمانی دایک، خۆبەڕێوەبەرێتیی دامەزراوەیی، وەک جوداخوازی و دابەشکاری ناشەرعی وێنا دەکرێ. دژایەتییەکە ئاشکرایە: دەوڵەتێک کە بەڕاستی باوەڕی بە برایەتی گەلان هەبێت، پێویستە لانیکەم لە ڕووی دامەزراوەییەوە فرەچەشنی بپارێزێت. بەڵام لە واقیعدا چاوەڕوانی ئاسیمیلەکردن زیاترە وەک لە هاوسەنگی و پێکەوە ژیان.
ئەوەی بە تایبەتی کێشەدارە ئەوەیە کە ئەم گوتارە ڕێتۆریکیە، لە چوارچێوەی سنووری دەوڵاتدا ناوەستێت. تورکیا بە بیانووی ئاسایشی نەتەوەیی و بەرەنگاربوونەوەی "تیرۆر"، دەستوەردان لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی خاکی خۆیشی دەکات، وەک لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا (ڕۆژئاڤا). لەوێدا سەرکوتی سەربازی و سیاسی ئاراستەی دامەزراوەکانی خۆبەڕێوەبەری کورد دەکرێت کە لە ئێستادا مۆدێلێکی ئەڵتەرناتیڤ و نادەوڵەتی نەتەوەیی تاقی دەکاتەوە. لێرەدا چەمکی برایەتی گەلان وەک پاساوێکی ئەخلاقی بۆ چەوساندنەوە، سەرکوتکردن و تەنانەت سنووربەزاندنیش ڕەوایەتی پێ دەدرێت.
بۆیە سەیر لەوەدا نیە، کە حکومەتی عەرەبی سوری شۆڤێنی تیرۆرخواز هێرش دەکاتە سەر کورد لە ڕۆژئاڤای کوردستان، بەڵکو سەیر لەوەدایە، کە زۆرێک لەو عەرەبانەی ناو هێزەکانی سوریای دیموکرات، ئەوانەی زیاتر لە دە ساڵ ناوچەکانیان لەلایەن کوردەوە پارێزرا، لە چاوتروکانێکدا بایاندایەوە لای جۆلانی و ڕووی چەکەکانیان لەو هێزە کرد کە بێ جیاوازی هەمووانی دەپاراست. ئەمەش ئەوەمان پێ دەڵێ، برایەتی گەلان لە درۆیێکی فریودەر شتێکی تر نیە.
ئەوەی ماوەی زیاتر لە ساڵێکە بەناوی (پرۆسەی چارەسەری) حکومەت و دەوڵەتی قوڵی تورکیا ورووژاندوویانە، لە چەواشەکاری و هەوڵی خەڵەتاندنی کورد زیاتر نیە. خوا هەڵناگرێ ئەوان نە ناوی ئاشتی و نە چارەسەریشیان لەم پرۆسەیە نەناوە، بەڵکو ئەوان ناویان لێنا (بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر و تورکیای بێ تیرۆر). ئەوە تەنها لایەنی کوردی بوو ئەم پرۆسە گوماناویەی بە پرۆسەی چارەسەری دۆزی کورد و ئاشتی و پێکەوە ژیان و برایەتی گەلان ناوزەد دەکرد.
ئەوەتا دەوڵەتی تورکیای باوکی تیرۆر لە تەواوی ناوچەکە، هاوتەریب لەگەڵ بەڕێوەچوونی ئەم پرۆسە گاڵتەجاڕیە گوماناویەدا، لە هەوڵ و تەقەللای بێ وچاندایە بۆ لێدان و لەناوبردنی ئەزموونی ڕۆژئاڤای کوردستان، لەسەرەتای ئەم ساڵیشەوە ئەم ڕاستیە بە ڕوونی دەرکەوت.
هەرچەندە هەر لە دەستپێکی ئەم پرۆسەیە خەڵکانێکی زۆری ئێمەومانان ئاسا، بە ڕوونی لە نیاز و مەبەستی دوژمنان تێگەیشتبوون و بەهیچ شێوەیەک باوەڕیان بەم فریودانە نەبوو، بەڵام عاجباتی لەوەدابوو بەشێکی تری سیاسەتوان، نوسەر، شرۆڤەکار و تەنانەت هەندێ سەرکردەی قاڵبووی ئەزموونی سیاسیش باوەڕیان پێی هەبوو و پێیان وابوو ئیتر سەردەمی دەوڵەت نەتەوە کۆتایی هاتووەو تورکیاش دەچێتە قۆناغی بە دیموکراسی بوون، کە ئەمە لە خەونی پەلکەزێڕینەیی حوشتر زیاتر نیە.
با ئەمانە هەموویان لە لایەک دابنێین، بەڵام ئەوەی جێگای تێڕامانەو پێویستە هەڵوەستەو هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێت هەڵوێست و پەیامەکانی ئۆجەلانە. بەدرێژایی ئەم پرۆسەیەو سەفاو مەروای شاندی ئاشتی لە نێوانی ئیمراڵی و ئەنکەرەدا ئەوە نیشاندەدەن، هەموو پەیام و ڕاسپاردەکانی ئۆجەلان سەبارەت بە پرۆسەی چارەسەری، ئاشتی و برایەتی گەلان، کۆمەڵگەی دیموکراتیک و زۆری تریش، ئاوی هەموو ئەمانە لە ئاشی بەرژەوەندیەکانی تورکیا دەکاتەوە. ئاخر هیچ لۆژیکێک قبووڵی ئەوە ناکات، کە خەبات و قوربانیدانی زیاتر لە چل ساڵ و بەخشینی گیانی دەیان هەزار کوڕ و کچی ئەم نیشتیمانە هەر بۆ ئەوەندە بووبێ، کە ئیتر نکوڵی لە بوونت نەکەن.
ئەوەی جێگای ئومێد و دڵخۆشیە ئەوەیە، گەلی کورد لە بەردەم قۆناغی بە نەتەوەبوون دایە، هەموو ئەو پێشهاتانەی لە سەرەتای ئەمساڵەوە لە ڕۆژئاڤای وڵات ڕوویانداو ڕوودەدەن، هەر لە شێخ مەقسود و ئەشرەفیەی حەلەبەوە تا دەگاتە قامیشلۆ، حەسەکەو کۆبانێ، گەلی کوردی جۆرێک یەکخست، کە نەک هەر جیاوازی ئایدیۆلۆژیاو حزبایەتی تێپەڕاند، بەڵکو توانی بۆ جیهانی بسەلمێنێ، کە سنورە دەستکردەکانی سایکسپیکۆ هیچ قیمەتێکیان نەما و هەرگیز ناتوانن کورد لە یەکتر دابڕێنن.
بۆیە برایەتی گەلان بۆ ئێمەی کورد چەمکێکی فریودەرەو هەرگیز دەردی نەتەوەیی ئێمە تیمار ناکات، ئەوەی بۆ ئێمە دەبێتە هەتوان بۆ ساڕێژی برینەکانمان، تەنهاو تەنها برایەتی کورد و یەکبوونمانە.