ئاشکرابوونی دۆسیەیەکی بەرفراوانی گەندەڵیی دارایی و ئەمنی، پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا و حکومەتی هەرێمی کوردستان دەخاتە بەردەم قۆناغێک و تاقیکردنەوەیەکی نوێوە. بەپێی زانیارییەکان، دیوانی چاودێریی دارایی عێراق ئاشکرایکردووە کە بڕی ٣٨ هەزار تۆن پەینی کیمیایی، کە لە دەروازە سنوورییەکانی باشووری عێراقەوە هاوردە کراوە، لە ناو خاکی هەرێمی کوردستاندا چارەنووسی نادیارە و دیارنەماوە.
ئاوێنە: هاوکات، بەرپرسانی کەرتی کشتوکاڵ هۆشداری دەدەن لەسەر هەستیاریی بابەتەکە، چونکە ئەم کەرەستانە لە ڕیزی ماددە زۆر مەترسیدارەکاندان و بەهۆی پێکهاتە کیمیاییەکانیانەوە دەکرێت لە دروستکردنی تەقەمەنیدا بەکاربهێنرێن. بەو هۆیەوە، دیارنەمانی ئەم بڕە زۆرە لەدەرەوەی چاودێریی دەزگاکانی ئاسایشی نیشتمانی، وەک مەترسییەکی گەورەی ئەمنی بۆ سەر سەقامگیریی وڵات هەژمار دەکرێت.
قەیران و پێشێلکارییەکان لە کەرتی کشتوکاڵدا
لە ئێستادا کەرتی کشتوکاڵی عێراق ڕووبەڕووی زنجیرەیەک گەندەڵیی دارایی و کارگێڕی بووەتەوە، کە کاریگەریی ڕاستەوخۆیان خستووەتە سەر ئاسایشی خۆراک و سەرچاوەی بژێویی جوتیاران. ئەم دۆسیەیەی دیارنەمانی بڕێکی زۆری پەینی کیمیایی هاوردەکراو، کە هاوکاتە لەگەڵ چەندین کەیسی دیکەی پەیوەست بە دیارنەمانی پارە و فرۆشتنی زەویوزارە فەرمییەکان، وایکردووە دامەزراوە چاودێرییەکانی عێراق دەست بە لێکۆڵینەوەیەکی ورد و بەربڵاو بکەن.
وردەکاریی بەدواداچوونەکان و قەبارەی گەندەڵییەکە
بەگوێرەی داتاکانی دیوانی چاودێریی دارایی، ئەو ٣٨ هەزار تۆن پەینە کیمیاییە پاڵپشتیکراوە، کە بەهایەکەی بە ملیاران دینار دەخەمڵێندرێت، لە ڕێگەی مەرزەکانی باشووری عێراقەوە هێنراوەتە ناوخۆی وڵات. بەڵام بەپێی بەڵگەنامە فەرمییەکان، تەواوی ئەم بڕە ڕاستەوخۆ گواستراوەتەوە بۆ ناو خاکی هەرێمی کوردستان و لەوێ بێسەروشوێن بووە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ١٥ پارێزگاکەی دیکەی عێراق یەک گرامیشیان لەو پەینە کیمیاییە پێنەدراوە.
هۆشدارییە ئەمنی و یاساییەکان
لە بارەی ئەم پێشهاتەوە، تەحسین موسەوی، ڕاوێژکاری یەکێتیی گشتیی کۆمەڵە جوتیارییەکانی عێراق، هۆشداری دەدات کە دۆسیەکە تەنها لە چوارچێوەی گەندەڵیی داراییدا کورت نابێتەوە، بەڵکو مەترسییەکی جددیی ئەمنییە. وەک ناوبراو ئاماژەی پێداوە، پێکهاتەی ئەم پەینانە لەو ماددە هەستیارانەن کە لە دروستکردنی تەقەمەنیدا بەکاردەهێنرێن، بۆیە لە ڕووی یاساییەوە پێویستە پرۆسەی دابەشکردنیان لەژێر چاودێریی توندی ئاسایشی نیشتمانی و وەزارەتی کشتوکاڵدا بێت.
موسەوی جەخت لەوەش دەکاتەوە کە هەرچەندە بەکارهێنانی سەرەکیی ئەم کەرەستانە بۆ مەبەستی کشتوکاڵی و پیشەسازییە، بەڵام پێکهاتە کیمیاییەکەیان وایکردووە ببنە ئامانجێکی مەترسیدار کە ئەگەری هەیە لەلایەن گروپە چەکدارەکان یان قاچاخچییەکانەوە بۆ مەبەستی تێکدەرانە و دروستکردنی بۆمب بەکاربهێنرێن، هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە کە حکومەت چاودێرییەکی توندی خستووەتە سەر هاوردەکردن و دابەشکردنیان.
دۆسیە لاوەکییەکانی ناو کەیسەکە
لێکۆڵینەوەکان تەنها تایبەت نین بە پرسی پەینە کیمیاییەکان، بەڵکو چەندین سەرپێچیی دیکەی گەورە لە ناو هەمان دۆسیەدا ئاشکرا بوون، لەوانە:
- دزینی بودجە: دەرکەوتووە کە بڕی نزیکەی ٧٠٠ ملیۆن دینار لە بودجەی تەرخانکراوی کۆمەڵە جوتیارییەکان دیارنەماوە و براوە.
- مامەڵەی نایاسایی بە موڵکەوە: چەندین خانوو و زەویوزاری کشتوکاڵیی تایبەت بە کۆمەڵەی جوتیاران، کە بەهاکەیان دەگاتە زیاتر لە ١٤٠ ملیار دینار، بەشێوەیەکی نایاسایی فرۆشراون.
- گرێبەستی وەهمی: پەردە لەسەر گرێبەستێکی ساختە بۆ کڕینی ئۆتۆمبێل هەڵدراوەتەوە، کە تەنها وەک پەردەیەک بۆ سپیکردنەوەی پارە و قاچاخچێتی بەو بڕە پارانەوە بەکارهێنراوە کە بۆ پاڵپشتیکردنی جوتیاران تەرخان کرابوون.
هەنگاوەکانی داهاتوو و بەدواداچوونی یاسایی
لە ئێستادا، دیوانی چاودێریی دارایی عێراق لە لێکۆڵینەوە قووڵەکانی بەردەوامە و نوسراوی فەرمیی ئاراستەی سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکان کردووە. ئامانجی سەرەکیی ئەم هەنگاوانە، دۆزینەوەی سەرەداوەکانی ئەم دۆسیە ئاڵۆزەیە و دەستنیشانکردنی ئەو کەس و لایەنانەیە کە بەرپرسیارن لە بەهەدەردانی سەروەتی گشتی، بۆ ئەوەی لە کۆتاییدا ڕادەستی دادگا بکرێن.