دوای تێپەڕبوونی ١٠٠ ڕۆژ بەسەر پێکهێنانی حکومەتی عێراق بە سەرۆکایەتیی عەلی فالح زەیدی لە ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦دا، حکومەت کارنامە و هەڵسەنگاندنێکی سەرەتایی بۆ ئەنجامی کارەکانی لە دۆسیەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی، سەپاندنی سەروەریی یاسا، سنووردارکردنی چەک و ڕێکخستنەوەی دامەزراوەی سەربازی دەخاتە ڕوو.
ئاوێنە: بەڵام ئەم دەستکەوتانە ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ئاڵنگاریی ناوخۆیی بوونەتەوە، لە سەروویانەوە تەواونەبوونی کابینەی وەزاری و بوونی ناڕوونی لەبارەی توانای یەکلاکردنەوەی دۆسیەی چەکی دەرەوەی یاسا تا ٣٠ی ئەیلوولی داهاتوو (ئەو وادەیەی حکومەت دیاریی کردووە)؛ ئەمەش لەژێر سایەی پێداگریی هەندێک لە گرووپە چەکدارەکان لەسەر هێشتنەوەی چەکەکانیان، جیاوازیی بۆچوونەکان لەسەر میکانیزم و گەرەنتی و ماوەی ڕادەستکردن، لەگەڵ ئاڵۆزیی ژینگەی ئەمنی و ناوچەیی.
حکومەتی عێراق لە ڕاپۆرتێکی سەرەتاییدا گرنگترین هەنگاوەکانی لە ماوەی ١٠٠ ڕۆژی یەکەمدا خستووەتە ڕوو و تیشکی خستووەتە سەر ڕێکارەکانی لە دۆسیەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی، چەسپاندنی سەروەری، کۆنترۆڵکردنی چەک و ڕێکخستنەوەی پێکهاتەی سوپا؛ دۆسیەگەلێک کە خراونەتە پێشەنگی کارەکان، لە کاتێکدا ئاڵنگارییە سیاسی، ئەمنی و ئابوورییەکان هەڵسەنگاندنی ئەنجامەکان دەکەنە جێگەی مشتومڕ.
هەوڵەکانی حکومەت
بەگوێرەی کارنامە و ڕاپۆرتی بڵاوکراوەی حکومەت، هەڵمەتی بەردەوام بۆ جێبەجێکردنی فەرمانی دەستگیرکردنی دادگا دژی تۆمەتبارانی گەندەڵی لە ئاستە جیاوازەکانی کارگێڕی و سەرکردایەتیدا دەستی پێکردووە. ئەم هەوڵانە گەڕاندنەوەی بڕە پارەی زۆر، سامان و موڵکی گوازراوە و نەگوازراوە، لەگەڵ بڕێکی زۆر لە زێڕیان لە چوارچێوەی ڕێکارەکانی بنبڕکردنی دەستکەوتی نایاساییدا گرتووەتەوە.
هەروەها کردنەوەی ژمارە حیسابێکی یەکگرتوو و سیستمێکی دارایی تایبەت بە تۆمارکردنی سەرجەم پارە گەڕاوەکانی گەندەڵی ڕاگەیەندراوە، هاوکات خێراکردنی هەنگاوەکانی گۆڕینی دیجیتاڵی و بەکارهێنانی سیستمی ئەلیکترۆنی لە دامەزراوەکاندا بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی شەفافیەت و چاودێری و کەمکردنەوەی دەرفەتەکانی گەندەڵی خراونەتە گەڕ.
حکومەت ئەوەشی دووپات کردووەتەوە کە ڕێگری دەکات لەوەی خاکی عێراق بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ یان وەک گۆڕەپانی ململانێ نێودەوڵەتی و ناوچەییەکان بەکاربهێنرێت، لەگەڵ گرتنەبەری ڕێکاری یاسایی توند بەرامبەر هەر پێشێلکارییەک کە سەروەریی نیشتمانی، ئاسمان و سنوورە ئاوییەکان بکاتە ئامانج.
لە بەشی ڕێکخستنی مانەوەی هێزە بیانییەکان و چەکدا، حکومەت وادەیەکی دیاریکراوی بۆ مانەوەی ئەو هێزانە داناوە و پڕۆژەیاسایەکی تایبەتی بۆ جیاکردنەوە و سنووردارکردنی چەک لە دەستی دەوڵەتدا ئامادە کردووە، هاوکات خشتەیەکی کاتیی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو گرووپە چەکدارانە داناوە کە ئامادەیی خۆیان بۆ ڕادەستکردنی چەک و پچڕاندنی پەیوەندییان لەگەڵ هێزە سیاسییەکان پێشان دەدەن.
پشتیوانیی پەرلەمان بۆ هەنگاوەکانی حکومەت
لەگەڵ چڕبوونەوەی هەنگاوە حکومییەکان لە دۆسیەی گەندەڵیدا، ئەم بڕیارانە پشتیوانیی ناو پەرلەمانی عێراقیان بەدەستهێناوە بە جەختکردنەوە لەسەر بەردەوامییان بەبێ سنوورداربوون بە ئەنجامێکی دیاریکراو. لەم بارەیەوە، ئیبتسام هیلالی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق ئاماژەی بەوە کرد کە ئەدای عەلی زەیدی لە ماوەی سێ مانگی ڕابردوودا باش بووە و ڕێکارەکانی، بەتایبەت لە بواری دژایەتیکردنی گەندەڵیدا، لەلایەن هێزە سیاسییەکانەوە پاڵپشتی دەکرێن؛ هەروەها دەستبەسەرداگرتنی ئەو بڕە پارە زۆرانەی وەک هەنگاوێکی گرنگ بۆ بووژانەوەی خەزێنەی دەوڵەت وەسف کرد.
هیلالی جەختیشی کردەوە لەسەر پێویستیی بەردەوامیی هەڵمەتی حکومەت دژی گەندەڵکاران لە دامەزراوەکاندا، بەجۆرێک کە لە ئاستێکی دیاریکراودا نەوەستێت و سەرجەم دۆسیەکانی ناو وەزارەت و فەرمانگەکان بگرێتەوە.
لە سەرەتای دەستبەکاربوونیەوە، عەلی زەیدی دۆسیەی گەندەڵی خستە سەرووی کارەکانییەوە؛ لە ٢٨ی حوزەیرانی ڕابردووەوە لە ڕێگەی هەڵمەتێک بە ناوی «هەڵمەتی بەرەبەیان» دەستی بە جووڵاندنی دۆسیە دادوەرییەکان و جێبەجێکردنی فەرمانی دەستگیرکردن کرد، کە دەیان بەرپرسی باڵا، پەرلەمانتار و کەسایەتیی سیاسیی بە تۆمەتی گەندەڵی و بەهەدەردانی سامانی گشتی بە بڕی زۆر گرتەوە. پرۆسەکە بە عەدنان جومەیلی، بریکاری وەزارەتی نەوت دەستی پێکرد و تا ئێستاش بەردەوامە.
بەپێی خەمڵاندنەکان، لە ساڵی ٢٠٠٣وە تا ئێستا، تێچووی گەندەڵی دارایی و کارگێڕی، بەهەدەردانی سامان، قاچاخچێتیی پارە و خراپیی بەڕێوەبردن لە عێراقدا گەیشتووەتە نزیکەی دوو تریلیۆن دۆلار.
دۆسیە ناوخۆیی و دەرەکییەکان
حکومەت هەڵوەشاندنەوەی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەکان و کاراکردنەوەی نووسینگەی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ڕاگەیاند، وەک بەشێک لە ئامادەکارییە کارگێڕی و ئەمنییەکان بۆ کۆتاییهێنانی تەواوەتی بە بوونی هێزە بیانییەکانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش). ئەم هەنگاوە هاوکات بوو لەگەڵ کارکردن بۆ بەرزکردنەوەی توانستی شەڕکردن و ئامادەباشیی یەکە جیاوازەکانی هێزە چەکدارەکان بۆ وەرگرتنی تەواوی ئەرکە ئەمنییەکان.
لەم بارەیەوە، ئەیاد عەنبەر، مامۆستای زانستە سیاسییەکان باسی لەوە کرد کە بڕیاردان لەسەر ئەدای حکومەت دوای ١٠٠ ڕۆژ کارێکی پێشوەختەیە، بەتایبەت لەبەر ڕۆشنایی بارودۆخی سیاسی، ئەمنی و هەرێمی، هاوکات تەواونەبوونی پێکهاتەی کابینەی وەزاری. ناوبراو ئاماژەی بەوە کرد کە سەرنجی حکومەت لەسەر هەنگاوی دیاریکراو بووە لە بواری گەندەڵیدا؛ ئەمەش وەک دەستپێک ئەرێنییە، بەڵام مەترسیی ئەوە هەیە بە تێپەڕبوونی کات خێراییەکەی کەم ببێتەوە.
سەبارەت بە دۆخی ئابووری، ئەو ئەکادیمیستە ڕوونی کردەوە کە دیدگا و سیاسەتی دارایی و ئابووریی حکومەت هێشتا ڕوون نییە، بەتایبەتی لە دۆسیەکانی کۆنترۆڵکردنی خەرجییەکان و کێشەی مووچە، هەروەها جەختی کردەوە کە هەڵسەنگاندنی وردی دارایی پێویستی بە پەسەندکردنی بودجەی گشتی هەیە.
لە ئاستی سیاسەتی دەرەوەشدا، عەنبەر باسی لەوە کرد کە حکومەت ڕێڕەوێکی تەواو نوێی نەگرتووەتە بەر، بەڵکوو کاری لەسەر دووبارە کردنەوەی کەناڵەکانی هاوبەشی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کردووە بەپێی چوارچێوەی دیاریکراو. لە هەمان کاتدا ناچار بووە مامەڵە لەگەڵ لێکەوتەکانی گرژییەکانی نێوان سعودیە و ئەمریکا و هێرشە ئاڵوگۆڕکراوەکان بکات، لەپاڵ هەڕەشەی گرووپە چەکدارەکان بۆ سەر سعودیە؛ دۆخێک کە ژینگەیەکی زۆر ئاڵۆزی دروست کردووە و بووەتە ڕێگر لەبەردەم جێبەجێکردنی هەندێک لە بەڵێنە ڕاگەیەندراوەکانی حکومەتدا.
لە کۆتاییدا عەنبەر تیشکی خستە سەر دۆسیەی چەک و ئاماژەی بەوە دا کە حکومەتی عەلی زەیدی تاقە حکومەتە وادەیەکی ڕوونی بۆ سنووردارکردنی چەک لە دەستی دەوڵەتدا دیاری کردووە کە لە ٣٠ی ئەیلوولی داهاتوودا کۆتایی دێت و دۆسیەکەی بە کراوەیی نەهێشتووەتەوە. سەرەڕای ئەوەش، ناوبراو ڕوونی کردەوە کە جووڵەکانی ئێستا هێشتا لە چوارچێوەی لێکتێگەیشتنی سیاسیی نێوان پێکهاتەکانی «چوارچێوەی هەماهەنگی»دان، لە بەرامبەر پێداگریی لایەنەکانی دیکە لەسەر هەڵوێستەکانیان، ئەمەش وای کردووە حکومەت پەیامی سەرەتایی بنێرێت کە نیشاندەری نەرمیی بن لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم دۆسیەیەدا.