سەرچاوە ئەمریکییەکان ڕایانگەیاندووە کە ئاژانسە هەواڵگرییەکانی ئەمریکا زانیارییان دەستکەوتووە کە ئاماژە بەوە دەکەن ڕەنگە چین لە هەفتەکانی ڕابردوودا بارێکی مووشەکی سەرشانی بۆ ئێران ناردبێت، بە مەبەستی پاڵپشتیکردن لە ململانێکانیدا دژی ئەمریکا و ئیسرائیل.
ئاوێنە: بەپێی ڕۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ی ئەمریکی، بەرپرسان ڕوونیان کردووەتەوە کە زانیارییە هەواڵگرییەکان سەبارەت بە ناردنی بارەکە یەکلاکەرەوە نین، هەروەها هیچ بەڵگەیەکیش نییە بۆ بەکارهێنانی مووشەکی چینی دژی هێزە ئەمریکییەکان یان ئیسرائیلییەکان لە کاتی ململانێکاندا.
باس و خواسەکان لە ناو پەکین سەبارەت بە ناردنی مووشەک بۆ ئێران، دەری دەخەن کە چین تا چەند بە گرنگییەوە لەم ململانێیە دەڕوانێت. ئاژانسە هەواڵگرییەکانی ئەمریکا گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە چین بە نهێنی ڕۆڵێکی کارا لە جەنگەکەدا دەگێڕێت، ئەویش لە ڕێگەی ڕێگەدان بە هەندێک کۆمپانیا بۆ ناردنی ماددەی کیمیایی، سووتەمەنی و ئەو پێکهاتانەی کە دەکرێت لە بەرهەمهێنانی سەربازیدا بۆ ئێران بەکاربهێنرێن. مووشەکەکانی سەرشان کە بە "مانپاد" (MANPADS) ناسراون، توانای خستنەخوارەوەی ئەو فڕۆکانەیان هەیە کە لە بەرزییەکی کەمدا دەفڕن.
چین تا ئێستا دوودڵ بووە لە ناردنی کەرەستەی سەربازیی ئامادەکراو بۆ ئێران، بەڵام هەندێک بەرپرس لە حکومەتی چین داوا دەکەن ڕێگە بە کۆمپانیا چینییەکان بدرێت ڕاستەوخۆ چەک بۆ هێزە ئێرانییەکان دابین بکەن لە کاتی ململانێکاندا لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان.
بەپێی ڕۆژنامەکە، ئەگەر حکومەتی چین ڕێگە بە ناردنی مووشەکەکان بدات، ئەمە دەبێتە پەرەسەندنێکی مەترسیدار و ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی کە لانیکەم هەندێک لە سەرکردە چینییەکان چالاکانە کار دەکەن بۆ دووچارکردنی ئەمریکا بە شکستی سەربازی لەو جەنگەی کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گرتووەتەوە.
ڕۆڵی ڕووسیا و هەماهەنگییەکان
هەروەها ئاژانسە هەواڵگرییەکانی ئەمریکا بەڵگەیان دەستکەوتووە کە ڕووسیا زانیاریی هەواڵگریی بۆشایی ئاسمانیی وردی داوە بە سوپای ئێران، بۆ یارمەتیدانی سوپای پاسداران لە بەئامانجگرتنی کەشتییە ئەمریکییەکان، جگە لە دامەزراوە سەربازی و دیپلۆماسییەکان لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەم پشتیوانییە سەربازییە بۆ ئێران نیشانی دەدات کە چۆن نەیارە بەهێزەکانی ئەمریکا هەلێکیان بۆ ڕەخساوە تا تێچووی جەنگ لەسەر ویلایەتە یەکگرتووەکان زیاد بکەن و ڕەنگە سوپای ئەمریکاش پەلکێشی ناو ململانێکە بکەن.
پشتیوانی چین بۆ ئێران لە ساتەوەختێکی هەستیاری پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و چیندایە. بڕیارە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا مانگی داهاتوو بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ شی جین پینگ، سەرۆکی چین گەشت بۆ ئەو وڵاتە بکات، لە لوتکەیەکدا کە پێشبینی دەکرێت سەرنج بخاتە سەر کۆمەڵێک پرسی بازرگانی، تەکنەلۆژی و سەربازی. پێشتر بڕیار وابوو لوتکەکە لە مانگی ئازاردا بێت، بەڵام بەهۆی جەنگی ئێرانەوە دواخرا.
جیاوازی هەڵوێستی مۆسکۆ و پەکین
ئاژانسە هەواڵگرییەکانی ئەمریکا لە نزیکەوە چاودێری ئەو پشتیوانییانە دەکەن کە ڕووسیا و چین لە کاتی جەنگدا پێشکەشی ئێرانیان کردووە:
ڕووسیا: بەرپرسانی ئەمریکا پێیان وایە ڕووسیا پەرۆشتر بووە بۆ هاوکاریکردن، چونکە هاوکاری خۆراک و پێداویستی سەربازی نائامادە و وێنەی بۆشایی ئاسمانی بۆ تاران ناردووە. مۆسکۆ ناردنی هەر کەرەستەیەکی سەربازی هێرشبەر یان بەرگری بەدوور گرتووە، لە ترسی تووڕەکردنی ویلایەتە یەکگرتووەکان.
چین: بەرپرسانی پەکین بە گشتی سوور بوون لەسەر پاراستنی وێنەی خۆیان وەک لایەنێکی بێلایەن، لانیکەم بە ئاشکرا. بەرپرسانی پێشووی ئەمریکا دەڵێن ئێران بۆ دەستکەوتنی پارچەی یەدەگی مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان پشت بە چین دەبەستێت، بەڵام پەکین دەتوانێت ئەو مشتومڕە بکات کە ئەم پێکهاتانە "بەکارهێنانی دووانییان" هەیە و تەنها بۆ چەک نین.
ڕۆژی شەممە ڕاپۆرتێکی تۆڕی "CNN" بڵاویکردەوە کە چین خۆی ئامادە دەکات بۆ ناردنی بارێکی مووشەکی سەرشان بۆ ئێران لە هەفتەکانی داهاتوودا. لە بەرامبەردا، وتەبێژی باڵیۆزخانەی چین لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بە توندی ڕەتیکردەوە حکومەتەکەی لە کاتی جەنگدا هیچ جۆرە مووشەکێکی بۆ ئێران ناردبێت.