ئێران دوێنێ چوارشەممە ڕایگەیاند کە سەرقاڵی تاوتوێکردنی وەڵامێکی نوێی ئەمریکایە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی نێوەندگیری بە سەرۆکایەتی پاکستان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ، لە کاتێکدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ڕایگەیاند کە گفتوگۆکان لەگەڵ تاران لەسەر "ڕێڕەوێکی جیاکەرەوە و چارەنووسسازن (چوارڕێیان)"، ئەمەش لە ناوەڕاستی ڕاگەیاندنی ناوچەیەکی دەریایی لەلایەن ئێرانەوە لە گەرووی هورمز کە لەژێر کۆنترۆڵی "دەستەی گەرووی کەنداوی فارس" دایە.

ئاوێنە: ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە لێدوانێکدا بۆ تەلەفزیۆنی فەرمی ڕایگەیاند کە وڵاتەکەی ڕوانگە و بۆچوونەکانی لایەنی ئەمریکی پێگەیشتووە و لە ئێستادا سەرقاڵی تاوتوێکردنیانە. ئەمەش لە کاتی پێشوازیکردنی ئێران لە موحسین نەقوی، وەزیری ناوخۆی پاکستان لە ڕۆژی چوارشەممەدا هات، کە وڵاتەکەی سەرۆکایەتی نێوەندگیری نێوان هەردوولا دەکات. بەقایی ئاماژەی بەوەدا کە ئامادەبوونی وەزیری ناوخۆی پاکستان بۆ ئاسانکاری گۆڕینەوەی نامەکانە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

بەقایی مەرجەکانی ئێرانی دووپاتکردەوە کە پێکهاتوون لە:

"کۆتاییهێنانی یەکجاری بە جەنگ لە هەموو بەرەکانی شەڕدا بە لوبنانیشەوە"

"ئازادکردنی داراییە بلۆککراوەکانی ئێران"

"کۆتاییهێنان بە چالاکییەکانی چەتەگەری دەریایی دژ بە کەشتییە بازرگانییەکانی ئێران" (وەک ئاماژەیەک بۆ گەمارۆکانی ئەمریکا لەسەر بەندەرەکانی ئێران).

هەڵوێستی لایەنی ئەمریکی

لە لایەنی ئەمریکیشەوە، ترەمپ لە دوای ڕاگەیاندنەکەی ڕۆژی دووشەممەوە کە تێیدا پاشەکشەی لە بڕیاری دەستپێکردنەوەی هێرشەکان بۆ سەر ئێران کردبوو بۆ ڕەخساندنی کات بۆ دانوستانەکان، لێدوانی دژبەیەکی داوە، و لەو کاتەوە لە نێوان نیشاندانی گەشبینی بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن و هەڕەشەی پەرەپێدانی گرژییەکاندا دێت و دەچێت.

ڕۆژی چوارشەممە، ترەمپ لە بنکەی هاوبەشی ئەندرۆز لە نزیک واشنتۆن بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاند، کاتێک پرسیاری لێکرا سەبارەت بە پێشهاتەکانی گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران:

"ئەوان بەتەواوی لەسەر چوارڕێیانێکی چارەنووسسازن. ئەگەر وەڵامە ڕاستەکانمان دەستنەکەوێت، ئەوا بارودۆخەکە زۆر بە خێرایی خراپتر دەبێت. ئێمە هەموومان لەوپەڕی ئامادەباشیداین. دەبێت وەڵامە ڕاستەکانمان دەستبکەوێت، پێویستە وەڵامەکان ١٠٠٪ تەواو بن."

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەدا کە گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ ئێران "کات و وزە و ژیانی زۆر" دەپارێزێت، و ڕایگەیاند کە ئەمە دەکرێت "زۆر بە خێرایی، یان لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا" ڕووبدات. هەروەها لە لێدوانێکی دیکەیدا ڕایگەیاند کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ئێستا لە "قۆناغە کۆتاییەکانی" دانوستاندایە لەگەڵ ئێران.

لەلایەکی دیکەوە، جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا کە سەرۆکایەتی شاندی دانوستانکاری وڵاتەکەی دەکرد لە ئیسلام ئاباد، ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاندبوو کە پێشکەوتنی باش لە ڕێڕەوی دانوستانەکاندا بەدیهاتووە، هاوکات جەختیشی لەوە کردەوە کە سوپای ئەمریکا ئامادەیە بۆ دەستپێکردنەوەی جەنگ وەک "بژاردەی دووەم" لە ئەگەری نەگەیشتن بە ڕێککەوتن.

ڕۆڵی وڵاتانی عەرەبی کەنداو

لەو چوارچێوەیەدا، عەرەبستانی سعوودی هانی ئێرانی دا کە وەڵامی ئەو دەرفەتە دیپلۆماسییە کراوەیە بداتەوە بۆ "دوورکەوتنەوە لە لێکەوتە مەترسیدارەکانی پەرەسەندنی گرژییەکان"، و سوپاسی ترەمپی کرد بۆ پێدانی "دەرفەتێکی زیادە" بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ.

ئەمیر فەیسەڵ بن فەرحان، وەزیری دەرەوەی سعوودیە ڕایگەیاند کە وڵاتەکەی بەرز دەنرخێنێت وەڵامدانەوەی ترەمپ بۆ پێدانی دەرفەتێکی زیاتر بە دانوستانەکان بە مەبەستی گەیشتن بە ڕێککەوتنێک کە ببێتە هۆی کۆتاییهێنان بە جەنگ و گەڕاندنەوەی ئاسایش و ئازادی گەشتکردنی دەریایی لە گەرووی هورمز. ئەو جەختیشی کردەوە کە شانشینی سعوودیە تتطلع (بەئومێدەوە دەڕوانێت) کە ئێران ئەم دەرفەتە بقۆزێتەوە بۆ دوورکەوتنەوە لە لێکەوتە مەترسیدارەکانی پەرەسەندنی گرژییەکان، و بە زووترین کات وەڵامی ئەو هەوڵانە بداتەوە کە بۆ پێشخستنی دانوستانەکان دەدرێن، بە ئامانجی گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی گشتگیر کە ئاشتییەکی بەردەوام لە ناوچەکە و جیهاندا بەدیبهێنێت.

پێشتر ترەمپ ڕۆژی دووشەممەی ڕابردوو ڕایگەیاندبوو کە ئەو هێرشەی بۆ سەر ئێران پاشەکشەی لێکراوە کە بڕیاربوو ڕۆژی سێشەممە ئەنجامبدرێت، ئەمەش لەسەر داوای سەرکردەکانی سعوودیە، قەتەر و ئیمارات بووە.

ئامادەکارییەکانی ئێران بۆ بەرپەرچدانەوە

لە هەمان کاتدا، محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران کە سەرۆکایەتی شاندی وڵاتەکەی دەکرد لە خولی گفتوگۆکانی لەگەڵ واشنتۆن لە مانگی نیساندا لە ئیسلام ئاباد، هۆشداریدا لەوەی واشنتۆن خۆی بۆ دەستپێکردنەوەی شەڕ ئامادە دەکات.

قالیباف لە پەیامێکی دەنگیدا کە لەلایەن میدیا ناوخۆییەکانەوە بڵاوکرایەوە ڕایگەیاند:

"جۆڵە ئاشکرا و نھێنییەکانی دوژمن ئەوە نیشان دەدەن کە سەرەڕای فشارە ئابووری و سیاسییەکان، دەستی لە ئامانجە سەربازییەکانی هەڵنەگرتووە و هەوڵی هەڵگیرساندنی جەنگێکی نوێ دەدات."

زانیاری زیاتری دا و گوتی: "بەدواداچوونی وردی دۆخی ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەو ئەگەرە بەهێدەکات کە ئەوان هێشتا هیوایان بە تەسلیمبوونی نەتەوەی ئێران هەیە"، و جەختیشی کردەوە کە تاران "وەڵامێکی توند" بۆ هەر هێرشێک ئامادە دەکات کە بخرێتە سەری.

گوشارەکانی ئیسرائیل و هێرشکردنە سەر وڵاتی نێوەندگیر

سەبارەت بە ئیسرائیل، تۆڕی "CNN" لە زاری سەرچاوەیەکی ئیسرائیلییەوە گواستییەوە کە بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە کاتی دوایین پەیوەندی تەلەفۆنیدا لە نێوانیاندا لە ڕۆژی سێشەممە، کە کاتژمێرێکی تەواوی خایاندووە، فشارێکی زۆری خستووەتە سەر ترەمپ بۆ دەستپێکردنەوەی هێرشی سەربازی دژ بە ئێران. هەروەها لە زاری بەرپرسێکی ئەمریکییەوە گواستییەوە کە ترەمپ یەکشەممەی ڕابردوو بە سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلی ڕاگەیاندووە کە بەنیازی ئەنجامدانی هێرشە بۆ سەر ئێران لە ژێر ناوی "ئۆپەراسیۆنی چەکوشی قورس".

ئەو بەرپرسە ئەمریکییە زیادی کرد کە ترەمپ دوای ڕۆژێک لە هەماهەنگی لەگەڵ ئیسرائیل، ئەو هێرشانەی ڕاگرتووە کە بۆ سەر ئێران پلانڕێژیان بۆ کرابوو، ئەمەش لەسەر داوای هاوپەیمانانی واشنتۆن کە لە نێوانیاندا قەتەر، سعوودیە و ئیمارات هەن. هەروەها بەرپرسێکی ئەمریکی ئاشکرای کرد کە نەتانیاهۆ لە پەیوەندییەکەی ڕۆژی سێشەممەدا بە ترەمپی ڕاگەیاندووە کە دواخستنی هێرشە پلانڕێژکراوەکان هەڵەیە، و هانی داوە کە بەردەوام بێت لەسەریان.

ئیسرائیل هێرش دەکات: لە لایەنی ئیسرائیلیشەوە، سەرچاوە ئیسرائیلییەکان هێرشیان کردە سەر پاکستان وەک وڵاتی نێوەندگیر. کەناڵی ١٤ی ئیسرائیلی لە زاری چەند سەرچاوەیەکەوە گواستییەوە کە "نێوەندگیرییەکەی پاکستان زۆر دوورە لە بێلایەنی و دەستپاکی"، و زیادی کرد کە "پاکستان و ئێران گەیشتوونەتە لێکتێگەیشتنێک کە بەپێی ئەو لێکتێگەیشتنە ئەگەر ئیسلام ئاباد یارمەتی تاران بدات بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی باش، ئەوا ئێرانییەکان هاوکاریی دەکەن لە چارەسەرکردنی قەرزە دەرەکییەکانیدا"، بەپێی ئیدیعاکانی کەناڵەکە.

هەروەها کەناڵی ١٢ی ئیسرائیلی بڵاویکردەوە کە ئیسرائیل تووشی سەرسوڕمان بووە لە ڕاگەیاندنی سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە دواخستنی هێرشێکی سەربازی بۆ سەر ئێران کە بڕیاربوو ڕۆژی سێشەممە ئەنجامبدرێت، و ئیدیعای ئەوەی کرد کە تەلئەبیب تەنها لە ساتەکانی کۆتاییدا لەم بڕیارە ئاگادارکراوەتەوە. ڕوونیشیکردەوە، سەرەڕای ئەوەی تا ئێستا هیچ بڕیارێکی فەرمی نەدراوە، بەڵام هێزی ئاسمانی ئیسرائیل خۆی بۆ سیناریۆیەک ئامادە دەکات کە تێیدا دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا فەرمانی هێرشکردن دەربکات، کە ئەمەش ڕەنگە لە ڕۆژانی داهاتوودا ڕووبدات.