فەرماندەیەکی هەپەگە: چوار کێشەی سەرەکیی نێوان هەولێر و بەغدا نەخشەی پێشوەختەن بۆ سەرقاڵکردنی خەڵک
  2026-09-02       86       

عەگید کەلاری، فەرماندەی هێزەکانی پاراستنی گەل (هەپەگە)، لە لێدوان و وتارێکی شیکاریدا تیشک دەخاتە سەر دۆخی سیاسی و ئیداریی نێوان هەرێمی کوردستان و دەسەڵاتی فیدراڵی لە بەغدا، و دەڵێت چوار پرسی سەرەکی هەن کە پێویستە هاووڵاتییانی باشووری کوردستان و تەواوی عێراق بە وردی لێی تێبگەن. ناوبراو پێیوایە ئەو کێشانەی بەردەوام دەبنە ڕۆژەڤی میدیا و شەقام، قەیرانی دروستکراون و بنەماکەیان بۆ قۆناغی دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشوو و سەردەمی پۆڵ برێمەر، حاکمی مەدەنیی پێشووی ئەمریکا لە عێراق، دەگەڕێتەوە، کە وەک سیستەمێک بۆ بەڕێوەبردنی وڵات لە نێوان لایەنەکاندا جێگیر کراون.

ئاوێنە: ​بە وتەی ئەو فەرماندەیەی هەپەگە، هەولێر و بەغدا بەبێ درکاندنی واقیعی ڕێککەوتنەکان، لە کات و شوێنی جیاوازدا ئەو پرسانە دەوروژێنن؛ لەوانەش: ناوچە جێناکۆکەکان (کەرکووک، خانەقین، دووزخورماتوو)، قەیرانی بەنزین، نەوت و غاز، کێشەی مووچە، و چارەنووسی هێزەکانی پێشمەرگە. ناوبراو ئاماژە بەوە دەکات کە سیستەمەکە بە جۆرێک داڕێژراوە ناڕەزایەتی، خۆپیشاندان، بایکۆت، یان بێدەنگبوون لە بەرامبەریان، لە کۆتاییدا لە بەرژەوەندیی ئەمریکا و دەسەڵاتدارانی بەغدا و هەرێم کۆتایی پێدێت.

​لە درێژەی ڕوانینەکانیدا، چوار تەوەرە سەرەکییەکە بەم شێوەیە ڕوون دەکرێنەوە:

​قەیرانی سووتەمەنی و ووزە: کەلاری تیشک دەخاتە سەر کەمیی بەنزین و غاز و بەرزبوونەوەی نرخەکانیان لە وڵاتێکی دەوڵەمەندی وەک عێراق، کە بە یەکێک لە گەورەترین سەرچاوەکانی نەوت دادەنرێت. هاوکات باس لە دروستکردنی نۆرەی درێژی ئۆتۆمبێلەکان و دەنگدانەوەی پەلامارەکانی سەر کێڵگەکانی کۆرمۆر و دانەغاز و لانەغاز دەکات وەک بەشێک لە نیشاندانی قەیرانێکی نائاسایی لە کەرتی ووزەدا.

​چارەنووسی ناوچە کێشەلەسەرەکان و ماددەی ١٤٠: ئاماژە بە دۆخی کەرکووک، خانەقین، دووزخورماتوو، جەلەولا و سەعدییە دەکرێت، لەگەڵ بە هەڵپەسێردراوی هێشتنەوەی ماددەی ١٤٠ی دەستوور. ناوبراو دەڵێت ئەم بابەتە کە لە قۆناغی مەلا مستەفا بارزانی لە ساڵی ١٩٧٥ و پاشانیش درێژەی کێشاوە، بەردەوام وەک کارتی سەرقاڵکردنی شەقامی کوردی و عەرەبی بەکاردەهێنرێت بەبێ گەیشتن بە چارەسەری یەکلاکەرەوە.

​مووچە و دەروازە سنوورییەکان: پرسی دواکەوتن و لێبڕینی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم، کە بووەتە سەردێڕی هەواڵەکان و هۆکاری بایکۆت و مانگرتنی مامۆستایان، لە پاڵ کێشەی دەسەڵاتی ئیداری بەسەر دەروازە سنوورییەکاندا (کە ئایا فیدراڵی بن یان لەژێر دەسەڵاتی هەرێمدا بمێننەوە)، بە یەکێکی تر لە خاڵە بەردەوامەکان دادەنرێت.

​دۆسیەی سەربازی و پێشمەرگە: تەوەری چوارەم بریتییە لە پرسی یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە چوارچێوەی وەزارەتدا، ناساندن یان پۆلێنکردنی هێزە چەکدارەکان (پێشمەرگە و حەشدی شەعبی)، ئەگەری دروستبوونی سوپایەکی مەرکەزی، و چوونی پێشمەرگە بۆ کەرکووک کە بەردەوام ڕووبەڕووی ناڕەزایەتی و لێدوانی لایەنەکان، لەوانە بەرەی تورکمانی، دەبێتەوە.

​لە کۆتایی وتارەکەیدا، عەگید کەلاری دەڵێت لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە سەرۆک وەزیرانە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق بە هەمان دۆسیەوە دەستبەکار دەبن؛ بە دۆزینەوەی بڕە پارە و زێڕی شاراوە و بەڵێنی یەکخستنی سوپا، کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان و هەڵوەشاندنەوەی میلیشیاکان دەست پێدەکەن، بەڵام هەر هەمان کێشە بە شێوازی جیاواز دەمێننەوە. ناوبراو داوا لە گەلانی هەرێم و عێراق دەکات لەم هاوکێشانە تێبگەن و نەبنە ئامرازی گەرمکردنی ئەم ڕۆژەڤانە، چونکە بە وتەی ئەو، ئامانج لەم پرۆسەیە تەنها سەرقاڵکردنی خەڵک و بەدیهێنانی مەرامە سیاسییەکانە.

زۆرترین بینراو
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×