دوای ڕوداوەکانی 7 ئۆکتۆبەری نێوان ئیسڕائیل و بزوتنەوەی حەماسدا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەوتۆتە نێو باردوخێکی تەواو هەستیار و جیاواز، ڕوداو و لێکەوتەکانی دوای 7 ئۆکتۆبەر پەلوپۆی کۆماری ئیسلامی کردوە بە هەڵوەشانەوە و لەناوبردنی پڕۆکسیەکانی لە وڵاتانی ناوچەکە بەتایبەتی لە لوبنان و سوریا، لە ئێستا سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی ئێران زیانێکی گەورەی بەرکەوتوە بەجۆرێک کەوادەکات ئێران زیاتر بەرەو ناوخۆی خۆی پاشەکشێ بکات بۆ ڕزگارکردنی ڕژێمەکەی لە کەوتن کە ئەمە دژە لەگەڵ بنەمایەکی سەرەکی کە کۆماری ئیسلامی لەسەر دەمەزراوە کە ئەویش هەناردەکردنی شۆڕشە بۆ دەرەوە، هەرچەندە ئەگەر ڕژێم لە ئێستاشدا نەکەوێت، بەڵام گەڕانەوەی ئێران بۆ ناوخۆی خۆی و نەمانی پڕۆکسیەکانی نەتوانینی ئێران بۆ دەستێوەردان لەکاروباری ناوخۆی ئەو وڵاتانە و جێگرتنەوە نفوز و هەژمونی ئێرانی بە وڵاتانی نەیاری ئێران لەکۆتایدا ڕژێمەکە هەر دەخات و توانای مانەوەی نامێنێت   

لەم نێوەندەدا عێراق تەنها وڵات ماوە کە ئێران بتوانێت وەک هەمیشە ئیستخلالی بکات و دەستوەردانی ڕاستەخۆ و گەورەی تێدابکات لەڕێگەێ پڕۆکسیەکانیەوە کە لەو گروپە شیعیانە خۆی دەبینێتەوە کە ئێستا حوکومەت و دەوڵەتی قوڵی عێراق بەڕێوەدەبەن کە ناسراون بە (چوارچێوەی هەماهەنگی)، بەجۆرێک کە لەڕێگەی ئابوریەکەیەوە بتوانێت خۆی بدزێتەوە لەو سزایانەی کە ئەمریکا و ڕۆژئاوا سەپاندویانە بەسەریدا. 

نەوت، تێکەڵکردنی نەوتی ئێران لەگەڵ نەوتی عێراق:

بەنمونە تێکەڵکردنی نەوتی ئێران لەگەڵ نەوتی عێراقدا و فرۆشتنی بەهۆی بەڵگەی ساختەوە بەناوی نەوتی عێراقەوە، "سەلیم احمد سعید" ناسراو بە ئومێد کە هاوڵاتی و خاوەنکارێکی عێراق-بەریتانیە و خاوەنی چەند هۆتێلێکە لە لەندەن و شەش عەمباری نەوتی لە بەندەری خۆر زوبەیر هەبوە و خاوەنی چەندین کەشتی نەوت هەڵگرە  کە لەسێبەردا ئیشیان بۆ ئێرانکردوە و بە ملیۆنان دۆلار پێدانی بەرتیل بە بەرپرسانی عێراق، نەوتی ئێرانیان بۆ بازاڕەکانی جیهان گواستۆتەوە و بەناوی عێراقەوە فرۆشتویانە وە لە ئێستادا ئومێد و کۆمپانیاکانی کەوتونەتە بەر سزاکانی ئەمریکا. نەوتی هەرێمی کوردستانی عێراقیش بە قاچاج و دور لە یاسا و چاودێری دەفرۆشرێت، لە زۆنی سەوز لەڕێگەی تەنکەرەوە بە قاچاغ دەچێتە وڵاتی ئێران و لەوێشەوە بۆ ئەفغانستان، وە لە زۆنی زەردیشەوە بە بۆری قاچاغ ( بۆری خورمەڵە-زاخۆ ) نزیکەی ڕۆژانە سەد هەزار بەرمیل دەچێتە وڵاتی تورکیا، داهاتی فرۆشتنی ئەم نەوتە قاچاغە بۆ خەزێنەی گشتی سفرە، بەڵکو هەموو داهاتەکەی دەچێتە گیفانی بەرپرسە گەندەڵەکانی حیزب و حوکومەت. فرۆشتنی نەوت بەقاچاخ جگە لە زیانی مادی زیانی گیانیشی هەبوە، ئەو تەنکەرانەی کە نەوت دەگوازنەوە چاودێری ناکرێن و مەرجی توندوتۆڵی ڕێگاوبانیان نیە و بە ئاسانی توشی ڕوداوی هاتوچۆدەبن لەگەڵ شۆفێرانی تردا و دەبنە هۆکاری گیانلەدەسدانی شۆفێران و تێکدانی جادەوبانەکان و سروشتی ناوچەکە و کارەساتی ژینگەی لێدەکەوێتوە. 

حەشدی شەعبی:

یەکێکی تر لەو ڕێگایانەی کەوادەکات ئێران بەئاسانی دەستواردان لە کاروباری ناوخۆی عێراقدابکات بریتیە لە میلیشیاکانی حەشدی شەعبی کە ڕاستەوخۆ لەژێر هەژمونی کۆماری ئیسلامی ئێراندان و لەدەرەوی یاسا و دەسەڵات و بەرژەوەندی قەومی دەوڵەتی عێراقدا کاردەکەن،

 تەنانەت بەرپرسانی دەوڵەتیش وەک سەرۆک وەزیران و سەرۆکی کۆمار و سەرۆکی پەرلەمان ناتوان بەدواداچون بۆ کارەکانیان بکەن و سەردانی چەند ناوچەیەک بکەن کە ئەوان تێیدا چالاکن و کاری نهێنی  تێدا ئەنجام دەدەن بۆ نمونە ناوچەی (جرف الصخر) کە کاری نهێنی و دور لەیاسای وەک دروستکردن و پەرەپێدانی چەکی قەدەغەکراو و موشەک و درۆن و درۆنی بۆمبڕێشکراو وەهەروەها ڕاهێنان بەسەربازی نوێ دور لە ڕێسا و یاساکانی دەوڵەت و کۆکردنەوەی چەک و تەقەمەنیەکی یەکچار زۆر و مەترسیدار و بونی زیندانی نهێنی بۆ گرتن و تەعزیبدانی نەیارەکانیان وە گۆڕینی بیناکانی ئەوناوچەیە بۆ هەرمەبەستێکی سەربازی کە دەبو لە بنەڕەتدا بینای حوکومی و کارخانە و خوێندنگە بونایە، بۆ ئەم کارانە بەتەواوی هاوکاری دەکرێن لەلایەن ئێرانەوە و گروپەکانی سەربە ئێران لە عێراقدا بەتایبەتی  ئەوانەی کە کاربەدەستن لە حوکومەتی عێراقدا و پێداویستی ئەم چالاکیانەیان بەقاچاخ لە ئێرانەوە بەدەست دەگات وە لەلایەن بەرپرسە گەورەکانی سوپای پازدارانەوە سەرپەرشتی پەرەپێدانی چەک و چالاکیە سەربازیەکانیان دەکرێت و هەرچەندە ئێران بەڕێگای تر تێچوی ئەو کەلوپەل و چالاکیانە بە چەندقات زیاتر لە عێراق وەردەگرێتەوە، ئەم ناوچەیە لەژێر کۆنتڕۆڵی کەتایبەکانی حیزبۆڵادایە کە بەشێکە لە حەشدی شەعبی، ئەم گروپانە هێرشدەکەنە سەر نێردە بیانیەکان و هاوپەیمانێتی نێودەوڵەتی دژی داعش و نەیارەکانیان لە عێراق و ناوچە سونیەکان و بیرەنەوتی و گازیەکانی هەرێمی کوردستانی عێراق.

 لەکاتی سەرهەڵدانی ڕێخراوی تیرۆرستی داعشدا بەهۆی لاوازی و شکستی گەورەی سوپای عێراق بەفتوایەکی دینی مەزهەب شیعی حەشدی شەعبی بە بێسەرەوبەرەی و دور لەیاسایەکی دیراسەکراوی ورد  دروستکرا، بەڵام ئێستا کە سوپای عێراق تاڕادەیەک ڕێخراو دیارە و ڕێخراوی تیرۆرستی داعشیش لاوازبوە لەئێستادا، چیتر پاساوی بونی حەشدی شەعبی نەماوە و پێویستە بەزوترین کات هەڵوەشێتەوە. لەدوای ڕوداوەکانی 7 ئۆکتۆبەر و لاوازبونی ئێران، کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و بەتایبەتی ئەمریکیەکان زۆر بە جدی لەسەر خەتن بۆ هەڵوەشانەوەی حەشدی شەعبی، ئەگەرنا دەکرێنە ئامانجی هێرشەکانی ئیسرائیل کە تائێستا ئەمریکا ئەم هێرشانەی ئیسرائیلی وەستاندوە بەهیوای ئەوەی کە حەشدی شەعبی بەڕێگای دیبلۆماسی و دور لە بەکارهێنانی زەبروزەنگ هەڵوەشێتەوە، بەڵام لەئەگەری شکستی ئەم کارەدا ئەوادەبنە  ئامانجی هێرشەکانی ئیسڕائیل چونکە حەشدی شەعبی بە بەشێک لە سوپای پازداران و ئامڕازێک لە سیاسەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامی ئێران دادەنرێت، بۆ ڕێگری کردن لەهەڵوەشانەوەی حەشدی شەعبی ئێران دەیەوێت لەڕێگەی پڕۆژەیاسایەکەوە لە پەرلەمانی عێراقدا حەشدی شەعبی زیاتر وەک دامەزراوەیەکی دەوڵەتی عێراق پیشانبدات و  بیکاتە هێزێکی هەمیشەیی و دەسەڵاتی زۆری بۆ دەستەبەربکات و شەرعییەت و پاساوی زیاتر بداتە کارەکانی بۆ ئەوەی بەناوی عێراق و دەوڵەتەوە بیپارێزێ لە هێرش و هەڵوەشانەوە و بەردەوامی پێبدات بۆ پاراستنی بەرژەوەندیەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران لەناو عێراقدا و لەناوچەکەش وە هەروەها بۆ هێرشکردنە سەر نەیار و ئامانجەکانی ئێران لە عێراق و ناوچەکە. 

بە گوێرە ئەو پڕۆژەیاسایەی کە نێردرابوو بۆ پەرلەمان، پڕۆژەیاساکە زور زیاتر لەئێستا حەشدی شەعبی پڕ چەکدەکرد، سەرۆکی دەستەکە کەسێک دەبێت بە پلەی وەزیر و بەرپرسدەبێت لە نەخشەکێشانی سیسەتی دەستەکە کەئەمش تاکڕەوی زیاتر دروستدەکەت و مەترسیدار دەبێت. 

پڕۆژەیاسای حەشدی شەعبی واتای دروستکردنی وەزارەتێکی بەرگری ترە بۆ عێراق و دەیانەوێت بەرگێکی تری یاسای بکەنە بەر حەشدی شەعبی و حەسانەیەکی یاسای بدەنێ بۆئەوەی دوربن لە هێرشی ئیسرائیل و ئەمریکیەکان، وەهەروەها ئەمریکیەکان نەتوانن بە ئاسای هەڵیوەشێننەوە و باسی بکەن ئەمەش خواستی ئێرانە بەڵام ئەمریکیەکان ئەمەیان بەتەواوەتی ڕەتکردۆتەوە و ئەوانیش یاساکەیان بە حوکومەتی عێراق کشاندۆتەوە لە پەرلەمان چونکە ئیشی ئەمریکیەکان قورستر دەکات. 

کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانان بەو خێراییە کە چاوەڕوان نەکراوبوو دۆخی عێراقی ئەوەندەی تر شلۆقکرد، چونکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە مانگی داهاتودا شەڕی نێوان ئیسڕائیل و ئێران و پڕۆکسیەکانی ڕودەداتەوە، جیاواز لە جاری پێشوو، حەشدی شەعبی لەعێراق بەدورنابێت لەم ململانێیە چونکە ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی نایانەوێت حەشد بەمجۆرەی ئێستا بمێنێتەوە بەڵکو دەیانەوێت هەڵوەشێتەوە و تێکەڵی سوپای عێراق بکرێن. کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا و ڕێگریکردن لە پڕۆژەیاسای حەشدی شەعبی ڕێ خۆشکردنە بۆ بەئامانجگرتن و هەڵوەشانەوەی حەشد وخۆدورگرتنە لە کاردانەوەکانی ئەم کارە.

بانکەکانی عێراق 

بانکەکانی عێراق یەکێکی ترە لەوڕێگایانەی کە کۆماری ئیسلامی ئێران بۆ سپکردنەوەی پارە و دەستکەوتنی دۆلار و خۆدزینەوە لەسزاکانی سەری بەکاریان دێنێت. چەندین بانک هەن لە عێراقدا کە خاوەندارێتیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەوگروپانەی کە سەر بە ئێرانن و هەژمونی ئێران بەسەریاندا زاڵە و لەدەرەوەی یاسا و ڕێساکان کارەکانیان ژێربەژێر ئەنجامدەدەن بۆیە بەردەوام چەندینیان دەکەونە بەر سزاکانی ئەمریکا و ئەوروپا. 

ئەوبانکانەی عێراق بەکار دەهێنرێت بۆ دەستڕاگەیشتنی ئێران بە دۆلاری ئەمریکی لەکاتێکدا کە بەهۆی سزاکاری سەریەوە لێی قەدەغەکراوە، وەهەروەها بانکەکانی عێراق بەکاردەهێنرێن بۆ پارەدارکردنی کروپە چەکدارەکانی حەشدی شەعبی. 

بازاری ڕەشی دراو ڕێگەیەکی ترە کە دۆلاری ئەمریکی لێوەی دزەدەکات بۆ ئێران بەتایبەتی لەساڵەکانی 2023 و پێشوتر ئەم کارە نایاسایە زۆر بڵاو بوو بەتایبەتی لەهەریەک لە بازاڕەکانی دۆلار لە بەغداد و لە سلێمانی. ئەم کارە بەهۆی قۆرخکاری لە کڕینەوەی دۆلار لەبانکی ناوەندی عێراق زۆر بەئاسانی دەکرا، چونکە چەند کۆمپانیایەکی سەربە گروپە چەکدارەکانی حەشدی شەعبی ئەم کاری کرینەوەی دۆلارەیان لە بانکی ناوەندی عێراق بۆ خۆیان قۆرخکردبوو و بەگرانتر لەنرخی فەڕمی دەوڵەت لەبازاڕی ڕەشدا دەیانفرۆشتەوە و بەوکارە قازانجێکی زۆریان دەکرد و بڕێکی زۆریشیان هاناردەی ئێران دەکرد، لەبەرامبەردا بەهۆی دێکۆمێنتی ساختەوە، گوایە بڕێکی یەکجار زۆر کاڵایان بۆ عێراق هاوردە کردوە کە لەڕاستیدا ئەمە کاڵایانە وەهمین و بونیان نیە، بۆ نمونە پسوڵەی کڕین هەیە کە عێراق بای یەک ملیار دۆلار نەعلی لە ئێران کڕیوە و لە پسوڵەیەکی تری کڕیندا دەردەەوێت کە عێراق بەبڕی یەک ملیار دۆلار ئیندۆمی کڕیوە لە ئێران، دوای وردبینی و بەدواداچون دەرکەوت کە ئەم پسوڵانە ساختەن و وەهمین و کاڵاکان وجودیان نیە تەنها بۆ سپیکردنەوەی پارە و دەستڕاگەیشتنی ئێران بە دۆلاری ئەمریکی ئەم کارە کراوە.  لەکۆتایدا ئەمریکا عێراقی ناچارکرد بە کەمکردنەوە و نەفرۆشتنی دۆلار بەکاش و پێشخستنی سیستەمی بانکی عێراقی و بەتایبەتی بەکارهێنانی سیستمی سویفت (swift) کە بۆ گواستنەوەی دۆلار لە مامەڵەی بازرگانیدا  لە ژێر چاودێری ئەمریکادا بەکاردەهێنرێت، لە ئێستادا دوو بانکی عێراقی ئەم سیستمە بکاردێنن ئەوانیش بانکەکانی TBI و بانکی بەغدادن. گرنگە کە عێڕاق وابەستەی بازرگانی لەگەڵ ئێراندا کەم بکاتەوە بۆ خۆ بەدورگرتن لەسزاکانی ئەمریکا.

ڕوداوەکەی هۆتێل لالەزار

ڕوداوە ترسناکەکەی هۆتێل لالەزار کە بەکارهێنانی هێزێکی یەکجار زۆر بوو بۆ یەکلایکردنەوەی ململانێی سیاسی لە لایەن بافڵ تاڵەبانیەوە دژی لاهور شێخ جەنگی ئامۆزای، ئەم جۆرەکارانە هیچ ئەکتەرێکی سیاسی لە عێراقدا ناتوانێت بیکات مەگەر پشتیوانی تەواوی هێزێکی کاریگەری دەرەکی هەبێت، ئەوە زۆر ڕونە کە کۆماری ئیسلامی ئێران هەژمونی زۆری لە زۆنی سەوزی جێی دەسەلاتی یەکێتی هەیه وەک چۆن لە زۆرینەی ناوچە کانی عێراقیشدا هەژمونی تەواوەتی هەیه، ڕوداوەکەی هۆتێل لالەزار بە پاڵپشتی ڕاستەوخۆی ئێران بۆ بافڵ تاڵەبانی ئەنجام درا، بەڕادەیەک شەوی هێرشەکە درۆنی خۆکوژی ئێرانی هۆتێل لالەزاریان گڕتێبەردا، کەواتە دەبێت ئێرانیەکان خۆیان چاودێری هێرشەکەیان کردێت و بەژداربوبن لە هێرشەکەدا. 

تێکچونی پەیوەندی لاهور شێخجەنگی و ئێرانیەکان دەگەڕێتەوە بۆ کوشتنی قاسمی سولەیمانی لە فڕۆکەخانەی بەغداد، ئێرانیەکان پێیان وابوو کە لاهور هاوکاری هەواڵگری داوەتە ئەمریکیەکان بۆ کوشتنەکەی قاسم سولەیمانی، ئەمە سەرەتای تێکچونی پەیوەندیەکەیان بوو، دواتر ڕوداوەکانی 8 تەموز و زۆری تری بەدواداهات تا گەیشتە سەر هێرشکردنە سەر هۆتێل لالەزار، بەرلە ڕوداوەکەی لالەزار ئێرانیەکان داوای کۆبونەوەیان لەگەڵ لاهور کردبوو بەڵام لاهور ڕەتی کردبۆوە. بەهۆی بارودۆخی ناوچەکەوە ئەگەری زۆری هەڵگیرسانەوەی شەڕی نێوان ئێران و ئیسڕائیل، ئێرانیەکان دەستیان بگاتە هەرنەیارێکیان بێ دودڵی کپی دەکەن بەتایبەتی ئەگەر ئەونەیارە نزیکبێت لە سنورەکانیانەوە چونکە دەترسن ئیسرائیل بەکاریان بێنێت بۆ دزەکردنە ناو ئێرانەوە. 

بەگرتنی لاهور شێخ جەنگی بافڵ تاڵەبانی بارگرانیەکی گەورەی لەسەر شان نەما کە هەمیشە مایەی ترس و دڵەڕاوکێ بوە بۆی چونکە لاهور پێشتر هاوسەرۆکی یەکێتی بوە و هەژمونێکی شەخسی و خێزانی و جەماوەری گەورەی لەناو یەکێتی هەبوە، لەهەر حاڵەتێکدا دەکرا بگەڕێتەوە و بەزوی خۆی بگونجێنێتەوە لەناو یەکێتی و دەسەڵاتی تەواوەتی وەربگرتایەتەوە، بەڵام بەهۆی ڕوداوەکەی لالەزار کە لاهوریان دەستگیرکرد چیتر ئەم ترسە لای بافڵ نەماوە وەهەروەها بەکارهێنانی هێزێکی یەکجار زەبەلاح و کوشندەی بەوشێوەیە بۆ چاوترسێنکردنی نەیارەکانی تریەتی کە بیر لە هیچ جوڵەیەک نەکەنەوە دژی بافڵ بۆ نمونە مەلا بەختیار چەند مانگێکە لە هەولێر دادەنیشێت و نەگەڕاوەتەوە سلێمانی و دکتۆر بەرهەمیش بەترسەوە لە سلێمانیە و زۆرجار لەدەرەوەی وڵاتە، ئەو شەخسانەی کە بە دژە ئێرانی و نزیک لە ئەمریکا دادەنرێن بارودۆخێکی نادڵنیاییان بۆ دروست بوە. بۆ ئێرانیەکانش کارەکە یەکجار پێویست بو چونکە شەرعیەتی کردنەئامانجی هەولێریان وەرگرت بەوەی کە لە هەولێرەوە پلانەکانی دژ بە بافڵ و ئێران سازکراون و ناوبردنی تێوەگلانی ئیسڕائیل و ئۆکرانیا و بەژداری درۆنی ئۆکرانی کە زۆربەیان دروستکراوی تورکیان لە پلانگێڕی دژی بافڵ تاڵەبانی کێشانی نەخشەی دوبەرەی دژبەیەکی نێودەوڵەتی ڕوژئاوا و ڕۆژهەڵاتە لەنێوان یەکێتی و پارتیدا، یەکێتی خۆی بۆ بەرەی مقاوەمە و ئێران یەکلایکردەوە و پارتیش لەبەرەی ڕۆژئاوادا ماوەتەوە، لێرەوە بۆ ئێران ئاساندەبێت هەولێر بکاتە ئامان و بۆ ئیسڕائیلیش ئاساندەبێت کە سلێمانی و زۆنی سەوز بکاتە ئامانج.       

لەکۆتایدا، پێموایە کە ڕژێمی کۆماری ئیسلامی ئێران بە لاوازترین قۆناخەکانی تەمەنیدا تێدەپەڕێت و هەموو هەوڵێکی بۆ مانەوەی خۆی دەدات و ئەوپەڕی فشاری لەسەر عێراق دروستکردوە بۆ مانەوەی خۆی، بەڵام زۆر گرنگە عێراق خۆیبێت و پاشکۆی هیچ دەوڵەتێک نەبێت، عێراقێکی سەربەخۆ بۆ هەمولایەک یەکجار گرنگە، دەستێوەردانەکانی ئێران لەکار و باری ناوخۆی عێراقدا دەبێت ڕابگیرێت، چونکە زەرەرمەندی گەورە هاوڵاتیانی عێراقی دەبن و زیانی گەورەی ئابوری و دارای و گیانی لێدەکەن و عێراقیش دوچاری شەڕێکی خوێناوی و ماڵوێرانی و کوشتارێکی زۆری هاوڵاتیان دەکاتەوە