ڕامانی سەربەخۆبوون! جیاوازی تەمەنی ئەمریکا و قەڵاتی هەولێر؟

کارۆخ خۆشناو
  2020-11-01   

لە سەروبەندی هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی ئەمریکادا، سێ پرسیاری جدی لە خەیاڵ و ئەندێشەمدا گەڵاڵە بوون:

پرسیاری یەکەم:
ئایا تەمەنی قەڵاتی هەولێر چەندە، هەروەها تەمەنی ئەمەریکا وەک زلهێزترین وڵاتی جیهان چەندە؟

وەڵام: 
سەرچاوە مێژوویەکان پێمان دەڵێن کەوا تەمەنی (قەڵاتی هەولێر) لە نێوان (6000 بۆ 8000) ساڵە و بەگوێرەی ڕێکخراوی (یونسکۆ)ی سەر بە نەتەوەیەکگرتووەکان، قەڵاتی هەولێر دێرێنترن شاری دنیایە کە تاکو ئێستاش ژیانی تێیدا بەردەوام بێت، بەڵام تەمەنی ئەمەریکای سەربەخۆ و مۆدێرن تەنها (244) ساڵە، چونکە لە ساڵی (1776) باوکانی دامەزرێنەر (Founding Fathers) بەسەرکردایەتی (جۆرج واشنتن) سەربەخۆیی ئەمەریکایان ڕاگەیاند، کە بە (Declaration of Independence) ناسراوە.

پرسیاری دووەم:
بۆچی ئەمەریکا لەم ماوە کورتەدا بووە بە (Super Power) و زلهێزترین ووڵاتی دونیا، بەڵام ئێمەی کورد دوای سەدان ساڵ لە بازنەیەکی داخراودا دەخولێینەوەو نەبۆینەتە خاوەن کیان و دەوڵەتێکی سەربەخۆ؟

وەڵام:
وەڵامی ئەم پرسیارە قسە زۆر هەڵدەگرێت، بەڵام باشترین وەڵام پەرەگرافێکە لە پەرتووکی (کــوردســتـان، ئــه‌و وڵاتـه‌ی کـه‌ نییـه‌) لە نــووســینی (ئـینگمـار کـارڵسـۆن) کە دەڵێت:

بـه‌ریتـانیـا لـه‌ یـاداشـتنـامـه‌یـه‌کـدا  بـۆ ( کۆمەڵەی گەلان/عصبـە الامـم) لـه‌ سـاڵی (1920) ڕا و بۆچوونیان بـه‌رامبـه‌ر بـه‌ کــورد بەم شێوەیەی خوارەوە بوو:

(کــورد لــه‌ عــێــراقــدا، هــیـچ جــۆره‌ یــه‌کێتییــه‌کـی ڕامیــاریــان نییــه‌، کــه‌ ئــه‌مـه‌ش پێــویسـتــه‌ بــۆ بــه‌دیهــێنــانـی بـه‌ڕێـوه‌بـه‌رایـه‌تییـه‌کی ســه‌ربـه‌خــۆ، ڕێکخــراو و هــه‌ڵــوێســتیــان لــه‌ســه‌ر پــایــه‌ی خێـڵ دامــه‌زراوه‌، نــه‌ داب و نــه‌ریتـی خــۆبــه‌ڕێــوه‌بــردنیــان هــه‌یــه‌، نــه‌ داب و نــه‌ریتـی دامــه‌زراوه‌ییان هــەیــە، شـێـــوه‌ی ژیــانیــان ســه‌ره‌تـاییــه‌ و زۆربــه‌یــان نــه‌خــوێنــده‌وار و جــاهــیلـن، گــومــان لــه‌ گشــت جــۆره‌ ده‌ســه‌ڵاتێـک ده‌کــه‌ن و بـێ دســپلین و بـێهــه‌ســتـی بــه‌رپــرســیــاریه‌تیـن)

پرسیاری سێیەم: ئایا کورد ئەم قۆناغەی سەرەوەی تێپەڕاندووە کە لە یاداشتنامەکەی بەڕیتانیادا هاتووە بۆ کۆمەڵەی گەڵان؟ 
یاخود ماوەی (100) ساڵە لە بازنەیەکی داخراودا دەخولێتەوە؟

وەڵامی ئەم پرسیارە بۆ خوێنەرانی بەڕێز جێدەهێڵم، تەنها بە مەبەستی بەخۆداچوونەوە و هەڵوەستەکردنی نەتەوەیی و نیشتیمانی؟

لە کۆتاییدا دەڵێم ئایا کاتی ئەوە نەهاتووە سەرکردایەتی (سیاسی کوردستان) بە ئەنجندایەکی نەتەوەیی و نیشتیمانی، قۆناغی ڕابردووی پڕ لە ڕق و کێنە تێپەڕێنێت و (Move on) بکات بەرەو نوسینەوەی دەستورێکی مۆدێرن و هاوچەرخ، تاکو بتوانێت زاڵ بێت بەسەر ئالەنگاریە ئابوری و سیاسی و تەندروستیەکان (کۆڕۆنا-کۆڤید19) بەمەبەستی خۆ ئامادەکردن بۆ ڕووبەڕوو بونەوەی هەڕەشەکان و قۆستنەوەی دەرفەتەکان؟



تێبینی: 
بۆ ماوەی (20) ساڵ لە قەڵاتی هەولێر ژیاوم، لەنێوان ساڵەکانی (1980 تاکو 2000) هەروەها نزیکەی (5) ساڵیش لە ئەمەریکا ژیاوم لە کاتی خوێندنی ماستەر لە ساڵەکانی (2012 تاکو 2016).


* نوسەری ئەم بابەتە سەرۆکی ئینستیتیوتی توێژینەوەی (ئەمریکی-کوردی)ە

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
توركیا كوژرانی سه‌ربازێكی وڵاته‌كه‌ی له‌ هه‌رێمی كوردستان راگه‌یاند
محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود: ئێوه‌ ئه‌وه‌نده‌ موهیمن ئه‌مریكاو ئێران رێكده‌خه‌ن، ئه‌ی بێزه‌حمه‌ت بۆ خۆتان رێكناكه‌ون
سەبارەت بەبڕیارەکەی دادگای باڵای فیدراڵیی عێراق بە "نادەستووریبوون"ـی یاسای ژمارە 21ـی ساڵی ‏‏2003ـی پەرلەمانی كوردستان
حكومه‌تی عێراق: له‌ماوه‌یه‌كی نزیكدا نرخی 100 دۆلار له‌ بازاڕی ره‌شدا بۆ 155 هه‌زار دینار داده‌به‌زێنین
نه‌تانیاهو: له‌ماوه‌ی دو ساڵی داهاتودا رژێمی ئێران ده‌ڕوخێنین
شەپۆلێکی نوێی هێرشی مووشەکی و درۆنی بۆ سەر سعودیە؛ ٤ بریندار لە ڕیاز و زیان بەر دامەزراوەیەکی ئارامکۆ کەوت
رێكخراوی یه‌كڕیزیی رۆژهه‌ڵاتی كوردستان داوای رونكردنه‌وه‌ له‌ سه‌رۆكی هه‌رێم ده‌كات
دڵشاد شه‌هاب: هه‌ندێك له‌ هێزه‌كانی رۆژهه‌ڵات له‌ كاتی جه‌نگدا خه‌ریكی نمایشی سه‌ربازی بون
لە ناو زیندانەوە بۆ ڕیزبەندی پێنج گەورەترین نووسەری مێژووی تورکیا؛ تیراژی کتێبەکانی دەمیرتاش یەک ملیۆنی تێپەڕاند
بەها ئەعرەجی: نەوتی عێراق بە پارێزگاریی ئەمریکا لە ڕێگەی عومانەوە هەناردە دەکرێت و ئێران هاوکارمان نەبووە
© 2026 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×