لە نیوەی ڕێگای ماندووبووندا، کاتێک سەیری ئاوێنەی ژیان دەکەم، دەبینم زۆرجار پرسیاری «چۆنی؟» تەنها ڕێوڕەسمێکی باوی کۆمەڵایەتییە و وەڵامەکەش تەنها دوو پیتە: «باشم». بەڵام من خۆم باش دەزانم کە ئایا ئەم وەڵامە ڕاستییە، یان قەڵغانێکە بۆ پاراستنی لاوازییەکانم لە چاوی جیهان؟ ئایا ئەم دوو پیتە کورتە، ڕاستگۆییەکە بەرامبەر بە دەروون، یان پەناگەیەکە کە لە پشتەوەی حەشارگە تاریکەکانماندا هەڵمانبەستووە؟
لە ڕوانگەی منەوە، «من باشم» زۆرجار ڕستەیەک نییە بۆ گوزارشتکردن لە دۆخێکی جێگیر، بەڵکو ماسکێکە کە مرۆڤ لەبەری دەکات بۆ ئەوەی ئەوەی لە ناخیدا گڕی گرتووە، لە دەوروبەری بشارێتەوە. مرۆڤ زۆرجار لەوەی دەردەکەوێت زیاتر دەشکێت؛ لەوەی پێدەکەنێت زیاتر دەگریێت، و لەپشت هەر «باشم»ـێکەوە، منیش وەک هەر کەسێکی تر، سەدان جار لە خۆم پرسیوە: «تا کەی دەتوانم بەردەوام بم؟» ئەم پرسیارە بێوەڵامە، وەکو مۆرانەیەک ڕۆحی مرۆڤ دەخورێنێت، لە کاتێکدا دەبێت لە دەرەوەشدا وەک پەیکەرێکی پڕ لە هێز و پۆڵایین دەربکەوین.
بێدەنگیی شەو و دادەزینی ماسکەکان
شەو ئەو کاتەیە کە ماسکەکان دادەبەزن. کاتێک ژاوەژاوی جیهان کەم دەبێتەوە، دەنگی ناخ بەرزتر دەبێتەوە. ئەو پرسیارانەی لە درێژایی ڕۆژدا بە ناچاری و بە یارمەتیی سەرقاڵییەکانی ژیان لە خۆمان دووریان خستووەتەوە، لە تاریکیی شەودا دەگەڕێنەوە؛ نەک بۆ ئەوەی وەڵامێکمان بدەن، بەڵکو بۆ ئەوەی بیرمان بخەنەوە کە هێشتا کۆمەڵێک برینی بێوەڵام لە ناخماندا ماونەتەوە.
شەو داداد و دادگایەکی بێدەنگە کە تێیدا مرۆڤ دادوەری خۆیەتی و تاوانبارەکەش هەر خۆیەتی. لەم کاتەدا، ڕووبەڕووی ئەو ڕاستییە تاڵە دەبینەوە کە کاتێک ڕووناکی نامێنێت، سێبەرەکانیش ون دەبن، ئەوەی دەمێنێتەوە تەنها ناوەرۆکی ڕووتی ڕۆحی مرۆڤە.
من پێموایە قورسترین جەنگی مرۆڤ ئەوە نەبێت کە لەگەڵ جیهان و دەوروبەری دەیکەین، بەڵکو ئەو جەنگە بێوچانە بێت کە لەگەڵ خۆماندا دەیکەین؛ ئەوەش لەو کاتەدا کە هیچ کەسێک شاهیدی نییە. لەو شەوانەی کە مرۆڤ خۆی دەشکێنێت و هەر خۆشی خۆی کۆدەکاتەوە، تەنها لەبەر ئەوەی دەزانێت سبەی بەیانی دەبێت دووبارە لە نێو شانۆی ئەم جیهانەدا ڕۆڵی مرۆڤێکی سەبرگرتوو و بەهێز ببینێت.
ئازاری بێناو و کولتووری «هیچ نییە»
هەندێک ئازار ناوی نییە؛ نە دەکرێت بە وشە دەستنیشان بکرێت و نە بە فرمێسکیش ڕوون بکرێتەوە. تەنها وەکو قورساییەکی نادیار لەسەر ڕۆح دادەنیشێت و مرۆڤ، بێ ئەوەی بە تەواوی بزانێت بۆچی دەگریێت، هەست بە ماندووبوونێکی قووڵ دەکات لە هەموو شتێک. ئەمە ئەو ئازارەیە کە مۆدێرنیتە و ژیانی هاوچەرخ بەاری خستووە؛ ژیانێک کە تێیدا هەموو شتێک خێرا و کاتییە، تەنها خەمەکان نەبن کە ڕیشەیان لە قووڵایی کاتدا داکوتاوە.
ئێمە لەم کۆمەڵگەیەدا فێری ئەوە بووین کە ئازارەکانمان بشارینەوە، نەک ئەوەی چارەسەریان بکەین. فێری ئەوە بووین کە بە دەنگێکی نزم بڵێین «هیچ نییە»، لە کاتێکدا لە ناخماندا هەموو شتێک بەرەو داڕمان دەچێت. کۆمەڵگە هەمیشە داوای سەرکەوتن و هێز لە تاک دەکات، بۆیە مرۆڤ ناچار دەبێت شانۆگەریی «بەهێزبوون» بگێڕێت، تەنانەت لەو ساتانەشدا کە لە ناوەوە خەریکە دەڕوخێت. ئێمە لە سەردەمێکدا دەژین کە لاوازی تاوانە و فرمێسکیش نیشانەی شکستە، بۆیە ناچارین بە ڕووکەشێکی ڕەقەوە، نەرمیی ڕۆحمان بپارێزین.
ئەو بەرپرسیارێتییە بێدەنگەی کە لەسەر شانمانە
لەم سەردەمە خێرایەدا، زۆر جار قورساییەکە تەنها باری کەسێتیی خۆمان نییە، بەڵکو باری ئەو هەموو خەمە گشتی و مرییانەیە کە لە دەوروبەرمان دەگوزەرێن. وەک کەسێک کە هەمیشە قەڵەم و وشە هاوڕێم بووە، دەبینم وشەکان زۆر جار بۆ ئەوە نین کە دڵخۆشیمان بکەن، بەڵکو بۆ ئەوەن کە شاهیدیی ماندووبوونی ئێمە بدەن. کاتێک مرۆڤ لە ڕێگەی نووسین یان هزری خۆیەوە هەوڵ دەدات جیهان تێبگات، پێش هەمووان دەبێت ڕووبەڕووی ئەو ڕاستییە تاڵە ببێتەوە کە: ناتوانیت ڕووناکی بە کەس ببەخشیت ئەگەر خۆت لە تاریکیی دروونی خۆتدا ون بووبێتی.
ئەو بێدەنگییەی کە هەڵیدەبژێرین، لە ڕاستیدا خۆبەدەستەوەدان نییە، بەڵکو جۆرێکە لە خۆپاراستن. پاراستنی ئەو کەمە وزە ماوەیەی کە ماوە بۆ ئەوەی بەیانییەکەی تر، جارێکی تر بگەڕێینەوە مەیدانی ژیان. وشەکان لەم خاڵەدا دەبنە تاکە پرد لە نێوان ئەو زیندانە دروونییەی کە تێیداین و جیهانی دەرەوەدا.
فەلسەفەی خۆڕاگری و تەنهایی مرۆڤ
لە کۆتاییدا، هەر تاكە کەسێک لەم دنیا گەورەیەدا دوورگەیەکە بۆ خۆی. ئێمە لە لێوارەکانی ئەم دوورگانەدا لەگەڵ یەکتری قسە دەکەین، بەڵام قووڵایی دارستانەکانی ناخمان تەنها بۆ خۆمان ڕوونە. باوەڕنەبوون بەو «من باشم»ـە ڕوکەشە، لە ڕاستیدا جۆرێکە لە دەستتێوەردانی مرۆییانە بۆ ناو ئەو تەنهاییە. کاتێک ڕەتیدەکەینەوە بە درۆکانی یەکدی هەڵخەڵەتێین، دەرگایەک بۆ تێگەیشتن و سۆزێکی ڕاستەقینە دەکرێینەوە. مرۆڤ پێویستی بەوەیە کەسێک هەبێت پێی بڵێت: «دەزانم قورسە، دەزانم ماندووی، و پێویست ناکات هەمیشە بەهێز بیت».
پەیامی کۆتایی
بۆیە، کاتێک کەسێک پێت دەڵێت «من باشم»، تەنها بە ڕواڵەتی وشەکەی باوەڕ مەکە؛ هەندێک جار مرۆڤ ئەوەی بە دەنگ دەڵێت، تەنها دەرخەری ویستی دڵی نییە، بەڵکو پەناگەیەکە بۆ شاردنەوەی ماندووبوونی.
لە پشت ئەو «من باشم»ـە ڕوکەشەوە، لەوانەیە مرۆڤێک بێت کە تەنها نەیەوێت کەس ببینێت چەند جار لە ناخەوە هەڵوەشاوەتەوە و دووبارە خۆی کۆکردووەتەوە. با باوەڕ بەو درۆ جوانە نەکەین، چونکە مرۆڤایەتی لە ڕاستیدا لەو ساتانەدا دەدرەوشێتەوە کە دان بە لاوازییەکانیدا دەنێت، نەک لەو کاتانەی کە ماسکی بێشکستی دەبەخشێتە دەموچاوی.
من باشم… بەڵام تۆ باوەڕ مەکە؛ لەوانەیە ئەم وشەیە تەنها ئەو دیوارە بشکاوە بێت کە ڕۆحێکی ماندوو، لە نێوان خۆی و جیهاندا هەڵیداوە تا نەهێڵێت کەس غەمۆکییەکەی ببینێت، و لە کۆتاییشدا، تاکە شت کە لەم جیهانە ڕووتەدا بۆمان دەمێنێتەوە، تەنها ڕاستگۆییە لەگەڵ ئەو دڵە شکاوەی کە لە قووڵاییەکی بێدەنگدا لێدەدات.