پڕۆژەیاسایەکی نوێ بە ناوی "پتەوکردنی یەکگرتنی نەتەوەیی و یەکپارچەیی کۆمەڵایەتی" تایبەت بە پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتیک خرانەڕوو، کە تێیدا میکانیزمەکانی چەکداماڵین، دواخستنی دادگاییکردن و سزاكان، هەروەها پێکهێنانی لیژنەی باڵای بەدواداچوون ڕێکخراون.
پرۆسەی دیاریکردن و پشتڕاستکردنەوەی چەکداماڵین
ئاوێنە: بەپێی پڕۆژەیاساکە، بەڵگەدارکردن و دیاریکردنی کۆتاییهاتنی بوونی کردەیی تەواوی پێکهاتەی ڕێکخستنیی پەکەکە/کەجەکە و هەموو جۆرە پێکهاتەکانی ژێر دەسەڵاتیان، لەگەڵ پرۆسەی چەکداماڵینیان، لەلایەن دامەزراوە ئەمنییەکانەوە ئەنجام دەدرێت و دواتر لەلایەن ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتیمانییەوە پشتڕاست دەکرێتەوە.
مەودا و بێبەشبوون لە یاساکە
یاساکە تاوانەکانی دامەزراندن یان بەڕێوەبردنی پەکەکە/کەجەکە، ئەندامبوون و هاریکاریکردن و پروپاگەندەکردن بۆ ڕێکخستنەکە، هەروەها ئەو تاوانانە دەگرێتەوە کە لە چوارچێوەی چالاکییەکانیدا یان لە بەرژەوەندیی ئەودا ئەنجامدراون و لە یاسای ژمارە ٦٤١٥ـی تایبەت بە ڕێگریکردن لە دابینکردنی دارایی بۆ تیرۆردا ڕێکخراون.
لە بەرامبەردا، تاوانی کوشتنی بەئەنقەست کە لە چوارچێوەی چالاکیی ڕێکخستنەکەدا ئەنجامدراوە، لەگەڵ ئەو لێکۆڵینەوە و دادگاییانەی کە بەهۆی تاوانەکانی پێش ١ـی حوزەیرانی ٢٠٠٥ ئەنجامدراون و سزای بەندکردنی هەتاهەتایی یان هەتاهەتایی قورسیان بەسەردا سەپێندراوە، بە تەواوی لە دەرەوەی مەودای ئەم یاسایە هێڵدراونەتەوە.
پرۆسەی دادگاییکردن و دواخستنی دۆسییەکان
هەڵسەنگاندن سەبارەت بەو کەسانەی دەکەونە چوارچێوەی یاساکەوە، لەلایەن ئەو دەزگایانەوە ئەنجام دەدرێت کە لە ئێستادا دۆسییەکەیان لەلایە. داواکاری بۆ سوودمەندبوون لە یاساکە دەکرێت پێشکەشی داواکاری گشتیی کۆماری یان ئەو دامەزراوانە بکرێت کە ئەنجوومەن ئەركی پێسپاردوون.
بەپێی پڕۆژەیاساکە، لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان بۆ ماوەی پێنج ساڵ بۆ ئەو تاوانانەی بەرزترین ئاستی سزاکەیان ١٥ ساڵ یان کەمترە، و بۆ ماوەی ١٠ ساڵ بۆ ئەو تاوانانەی سزاکەیان زیاترە لە ١٥ ساڵ یان بەندکردنی هەتاهەتایییە، دوادەخرێن. لەم ماوەیەدا بۆ ماوەی دوو هەفتە دەرگای تانەدان لە بڕیارەکە کراوە دەبێت، و مەرجەکانی ڕێکارەکانی پاراستنی پەیوەست بە دەستبەسەرکردن و چاودێریی دادوەری هەڵدەگیرێن. سەبارەت بەو دۆسییەیانەی لە قۆناغی پێداچوونەوەی ڕێکاری یاساییدان، بڕیاری هەڵوەشاندنەوەیان بۆ دەردەچێت و دادگای پلە یەک بڕیاری دواخستنیان بۆ دەردەکات. ئەگەر ماوەی دیاریکراو بەبێ ئەنجامدانی تاوان تێپەڕێنرێت، بڕیاری "پێویست بە ئەنجامدانی دادگاییکردن ناکات" یان "داخستنی کەیس" دەردەکرێت.
دواخستنی سزا سەپێنراوەکان
سزای زیندانیکردن بە کۆی گشتیی ١٥ ساڵ یان کەمتر بۆ ماوەی ٥ ساڵ، و کۆی گشتیی زیاتر لە ١٥ ساڵ لەگەڵ سزادان بە بەندکردنی هەتاهەتایی، بە مەرجی ڕێگای تانەدان، بە بڕیاری دادوەری جێبەجێکردنی سزا بۆ ماوەی ١٠ ساڵ دوا دەخرێت. تێپەڕبوونی ئەم ماوەیە بە بێ تاوان، دەبێتە هۆی ئەوەی سزاکە بە جێبەجێکراو ئەژمار بکرێت. هەروەها لەم ماوەیەدا، ماوەکانی پووچەڵبوونەوەی داواکاری و سزا بەهۆی تێپەڕبوونی کاتەوە بەگەڕ ناکەون و گۆڕانکارییان بەسەردا نایەت.
سەبارەت بە مافەکان، بڕیارەکانی دواخستن بە شێوەیەکی خولیی لەلایەن لیژنەیەکەوە هەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت و لیژنەکە دەتوانێت داوا بکات بێبەشبوون لە مافەکان بە تەواوی هەڵبگیرێت و پووچەڵ بکرێتەوە، بە مەرجێک دوو ساڵ بەسەر بڕیاری پێنج ساڵیدا و سێ ساڵ بەسەر بڕیاری ١٠ ساڵیدا تێپەڕیبێت.
لایەنە جێبەجێکارەکان و چاودێری
بۆ بەدواداچوون، هەماهەنگی و جێبەجێکردنی پڕۆژەیاساکە، لیژنەیەک بە سەرۆکایەتیی جێگری سەرۆک کۆمار و بە ئەندامێتیی وەزیرانی داد، دەرەوە، ناوخۆ، بەرگریی نیشتیمانی، سکرتێری گشتیی سەرۆکایەتی کۆمار، سەرۆکی هەواڵگریی نیشتمانی (میت) و سکرتێری گشتیی ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتیمانی پێکهێنراوە، کە سکرتاریەتی گشتیی سەرۆکایەتی کۆمار هەماهەنگیی کارەکانی دەکات. هاوکات، لە پەرلەمانی تورکیا کۆمسیۆنێکی چاودێری لە ١٧ ئەندام پێکدەهێنرێت بۆ چاودێریکردنی چالاکییەکانی ئەم چوارچێوەیە.
لە بەشێکی تری پڕۆژەیاساکەدا هاتووە کە ڕێنمایی تایبەت بە پرۆسەی تۆمارکردنی چەک، بە وەرگرتنی ڕای دامەزراوە ئەمنییەکان، بە هاوبەشی لەلایەن وەزارەتی بەرگریی نیشتیمانی و وەزارەتی ناوخۆوە ئامادە دەکرێت.
ماوەی پێشکەشکردنی داواکاری
بۆ سوودمەندبوون لەم یاسایە، پێویستە دوای بڵاوبوونەوەی بڕیاری ئەنجوومەنی ئاسایشی نیشتیمانی لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، لە ماوەی شەش مانگدا داواکاریی نووسراو پێشکەش بکرێت.