مامۆستای زانکوی دهۆک

هێرشی " ئەفسانەی تورەیی" لە لایەن ئەمریکا  و ئیسرائیل لە روژی ٢٨ شوباتی ٢٠٢٦ بە کومەلێک هێرشی ئاسامانی لە دژی ئێران دەستی پێکرد، و  دەتوانرێت ئەم هێرشە تەواوکەری ئوپەراسیونی "  هەلستانەوەی شێر" ی ئیسرائیل  لە ١٣ ی مانگی ٦ی ٢٠٢٥ دەستپی پێکرد، پێناسە بکرێت، کە کومەلێک ئارمانجی ستراتێژی دارێژراو و دەستنیشانکراو لە لایەن ئەمریکا و ئیسرائیل دەستەبەکات، بریتین لە لێدان لە بنکە ئەتومی یەکانی ئێران، پیشەسازی موشەکی، راونانی هێزە هاوبەشەکانی ئیران لە روژهەلاتی ناوەراست کە بە بەرەی بەرگری پێناسە کراون. ئەگەر چی شەری ١٢ روژە تاقیکردنەوەیەکی گرینگ بو بو ئێران، و وەڵام دانەوەی ئێران ترسی گەورەی خستە دلی ئیسرائیل و ئەمریکا بە تایبەتی لە پرسی شکەست هێنان بە سیستەمی ئەفسانەی ئیسرائیل ناسراو بە گومەزی ئاسنین، وەلامی ئێران نامەیەکی کراوە بۆ ئەمریکا، ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی نارد کە ناکرێت ئێران بە ولاتانی دیکە بەراورد بکەن.

 پەیوەندیدار بەم پرسەوە، هێرشی ئەمریکا-ئیسرائیل بو سەر ئێران لە رەوانگەی یاسایی نێو دەوڵەتی یەوە پێشەڵکاری پرینیسپی نەتەوە یەکگروتووەکان و یاسایی نێو دەوڵەتی دێتە دیتن  کە ئاماژە بەوە دەکات " خوپاراستن لە چەکدامالین، دژە تیرۆر و گۆڕینی ڕژێم تاوانی نێودەوڵەتی دەستدرێژی پێکدەهێنن"، و ئاماژە بەوە دەکات کە پێویستە دەوڵەتان لە پێناو پاراستنی سیستەم سیاسی جیهانی، رێگر بن لە هەلسوکەوتی وەها. هەروەهاش بە ئامانج گرتنی سەرکردەی سیاسی ولاتان پیشلکردنی زەقی یاسایی نێو دەوڵەتی یە. هەر چەندە هوکارەکانی ‌هێرشی ئەمریکا و ئیسرائیل کومەلێک بیانوی راستەقێنەیان هەیە پەیوەندیدارە بە ئاسایشی بەرژەوەندی یەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە روژهەلاتی ناوەراست، و لە وانەش هەلسوکەوتی سیاسی و لەشکەری ئێران لە روژهەلاتی ناوەراست مەترسی هەیە بو سەر ئاسایشی  هەر یەکە لە ئەمریکا و ئیسرائیل. مەترسی یەکان فرە رەهەندین کە بریتی لە مەترسی بونی ئێران بە وڵاتێکی خاوەن چەکی ئەتومی، کە ئەمەیان بە لای ئەمریکا، ئیسرائیل و بەشێک لە هاوپەیمانانی ئەم دوو ووڵاتە لە روژەهلاتی ناوەراست و جیهان دا هێلی سور و مەترسیدارە، خالی دوویەم، بریتی یە بونی ئێران بە دەولەتێکی خاوەن توانای موشەکی خاوەن توانای هێرش کردن بو سەر ئوروپا و بەرژەوەندی یەکانی ئەمریکا لە مەودای ٢- ٣  هەزار کیلومەتر لە کاتی ئیستا، سێ یەم، پرسی ئەو هێزە چەکدارانەن کە بە " بەرەی بەرگری ناسراون" و هاوپەیمانی ئێران لە روی لەشکەری و لە روی ئایدولوژیش مورشدی ئێران وەکو مەرجەعی دینی و سیاسی پێناسە دەکەن.

لێکەوەتەکانی شەری ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران فرەرەهەندین، و کومەلێک پرس دەوروژێنێت پێویستی بە وەڵامدانەوەی بەشیکی یانەوە هەیە، لە وانەش هاوپەیمانی ستراتێژیکی نێوان ئێران و روسیا/چین، بوچی بە هانای ئێرانەوە نەهاتون. وەڵامەکە رون و ئاشکرایە، هەم چین و هەمیش روسیا دوو جور رێککەوتنی ستراتێژی یان لە گەل ئێران واژوو کردوون، بەشێکی پەیوەندی بە دەرئەنجامی شەری ١٢ روژەیە. دەکرێت ئاماژە بە دوو خالی سەرەکی ئەم هەردوو رێککەوتنە بکرێت، یەکەم، رێککەوتنەکە وەهایە هەردوو وڵات یارمەدتی ئێران دەدەن لە روی بەرجەستە کردنی تواناکانی لەشکەری لە هەمو بوارەکان بە تایبەتی پرسی سیستەمی بەرگری، رادار، شەری ئەلکترونی، خالی دوویەم، ئێران رێگە نادات هەردوو وڵات لە هێرشی لەشکەری بو سەر ئێران بە هیزی لەشکەری یەوە بە هانای ئێران بێن، بەلکو ئێران بو خوی ئەو توانایەی هەیە، و ئێران ئەمەیان بە بەشێک لە پیشلکردنی سەروەری وڵاتەکەی دەزانێت.

ستراتێژی ئەمریکا- ئیسرائیل

راگەیاندن و ناوەندەکانی بریاردانی جیهانی و وڵاتان هەتا ئێستا تاوتویی ئەوە دەکەن و رەخنەی ئەوەش دەگرن، کە هەردد وڵات خاوەنی ستراتێژی یەکی رون و ئاشکرا نینن تایبەت بەئارمانجەکانی هێرش کردن بو سەر ئێران، بە شێوەیەک هەردوو وڵات هاوپەیمانەکانی خوشیان لەم هێرشە ئاگادار نەکردوون، لەم رویەوە جورە نگەرانی یەک بەدی دەکرێت. بەشێک لە ولاتانی هاوپەیمانی مێژویی ئەمریکا وئیسرائیل خویان لەم هێرشە بێ بەری کردوون، ئەم بێ بەری کردنەوە رەنگە ئەو خوێندنەوە بێت کە دوای قوناخی راگرتنی شەر، دەرگایی پەیوەندی یە جیاوازەکان لە نێوان ئێران و ئەم دەوڵەتانە بە شێوەیەکی سروشتی بە کراوەی بمێنێت. چوار ئارمانجی ئەمریکا- ئیسرائیل لەم هێرشە دا بەرچاو رونی داوتە کومەڵگای جیهانی، یەکەم، پرسی چەکی ئەتومی ئارمانجی یەکەمی ئەم هیرشە بووە، بەلام ئەوەی بە دی دەکرێت زور زەحمەتە کە ئەم پرسە بەم هێرشە لە ناو بەرێت. قوناخی لە ناو بردنی چەکی ئەتومی پێویستی بە رێککەوتنی سیاسی لە نێوان ئیران و کومەڵگای جیهانی هەیە، و رەنگە گەرانەوە بێت بو هەمان رێککەوتنی پێشو کە لەم بوارەوە کراوە.

پرسی دوویەم، مەترسی پیشەسازی موشەکی ئیرانە، کە هەم ترسی خستوتە نێوان ئیسرائیل و ولاتانی هەرێماتی و هەمیش ترسی خستوتە لای ئەمریکا. بێ شک ئێران لەم پرسە دا دوو ئارمانجی هەیە، یەکەم، توانای ئەوەی هەبێت موشەکێک پەرە پێ بدات کە زورترین مەودا بروات و مەترسی بو سەر دوژمنان و کێبەرکێ کارانی دروست بکات، و بابەتی دوویەم، ئەوەیە کە ئێران توانای ئەوەی هەبێت موشەکێک دروست بکات، بتوانێت لە داهاتو دا کلاوەی ئەتومی هەلگرێت. ئەمە بەشیکە لە ستراتێژی " ترس دروستکردن یانیش " رێگریکردن" لە لایەنێک ویستی ئەوەی هەبێت  هێرش بکاتە سەر ئێران. هەردوو بابەتەکە گرینگن بو ئێران لە روی ئاسایش و بو ئەمریکا و ئیسرائیلیش، جا چ ئێران ئارمانجی ئەوە بێت چەکی ئەتومی دروست بکات و لە سەر موشەک تەیار بکات بو لێدانی ئارمانجێکی دیارکراو، یانیش ئێران هەر ویستی ئەوەی نەبێت چەکی ئەتومی دروست بکات، بەلام بە پەرە پیدان بە سیستەمی موشەکی جوری بالیستیک و هایپەر سونیک مەترسی بو سەر ئەمریکا، ئوروپا و هاوپەیمانەکانی یان دروست بکەن.

پرسی سێیەم، پەیوەندی بە ئاسایشی هاوپەیمانەکانی ئەمریکایە لە روژهەلاتی ناوەراست، بریتی یە لە هێزە پروکسی یان بەرەی موقامەوە، ئەمەش دوو لایەنی هەیە، یەکەم، ئەم هیزانە لە وڵاتانی ناوچەکە وەکو هیزی " شیعە" یانیش " هاوپەیامنی ستراتێژی شیعە" دەتوانیم پێناسە بکەم، وەکو هێزی بەرگریکردنی لە پێکهاتەی شیعە و بەرژەوەندی یەکانی یان لە وڵاتە جیاوازەکانی روژهەلات. ئێران و لایەنە شیعەکان بونی ئەم هێزە بە گرینگ دەزانن کە فاکتەری بەرگرین. دوویەم، ئەو تێگەیشتنە باوە هەیە کە بەشێکن لە پروژەی " نفوزی ستراتێژی ئێران"  لە روژهەلاتی ناوەراست و پروژەیەکی سیاسی/ئایدولوژی و لەشکەرین، هەول دەدرێت لە بەرژەوەندی کێبەرکێکارەکانی رژێمی ئێران لە وانە ئەمریکا و ئیسرائیل  بدرێت و لەم رویەش پرسی فلستین وەکو بیانویەک بەم ئەم مەبەستە بەکار دێت.

هەمو ئەم پرس و ناکوکی یانە لە سەر جوغرافیایی وڵاتانی ئەرەبی دێتە کردن، دەکرێت ئەمە بێتە درکاندن یان ئاماژە پی بێتە کردن ئەمریکا، ئیسرائیل،ئیران و تورکیا خاوەن پروژی ستراتێژی و دروستکردنی نفوز و کاریگەرین لە جوغرافیای ئەرەبی، بەلام وڵاتانی ئەرەبی بو خویان خاوەن هیچ پروژەیەکی ستراتێژی نینن بتوانن ئەم شەر و ناکوکی یانە لە سەر جوغرافیای خویان نەهێلن، واتە رێگرن بەن لەوەی جوغرافیای ئەرەبی ببێت بە مەیدانی شەر و پێکدادانی بەرژەوەندی ولاتان. ئەمە پرسێکی جەوهەری یە  بو وولاتانی ئەرەبی، بەلکو ئەم شەرە دەرگایی پرسە وروژێندراو لە لای بەرپرسانی ئەرەبی بکاتەوە و کار لە سەر پروژە و ستراتێژی یەکی یەکگرتوو و هاوبەش بو جوغرافیای ئەرەبی بکەن لە داهاتودا.

کاریگەری شەر لە سەر دوخی ئێران

پرسی چوارەم لە بارەیەوە، بریتی بووە لە گورینی رژێم، و زوربەی شروڤەکاران و هاوپەیەمانەکانی ئەمریکا/ئیسرائیل کاتێک باسی نەبونی ستراتێژی دەکەن، رەنگە ئاماژە کردن بێت بەم پرسە ، واتە شەرێک دەکرێت گورینی رژێمی ئێران وەکو پرسی سەرەکی تەماشا ناکرێت، کە جێگای داخە. ئەوەی راستی بێت، ستراتێژی شەرەکە بەو شیوەیە، بەلێ ئەمریکا وئیسرائیل ئەم تێگەیشتنەیان هەیە کە لە توانایان دا نییە رژێمی ئیران بروخێنن و ئەمە تێچوی زورە  و تەجروبەی ئەفغانستان و ئێراق لە بەر چاون. پرسێکی دیکەش نەبونی هێزی ئوپوزیسیونێکی یەکگرتوو و خاوەن پروژەیەکی سیاسی هاوبەش کە بارگرانی لە سەر شانی ئەمریکا سوک تر بکات، لە بەر دەست بونی نیە. بویە، لە روی ستراتێژی یەوە ئەمریکا و ئیسرائیل تەرکیزی یان لە سەر ئەوەیە لە رێگای ئەم هیرشەوە جومگەکانی دەسەڵاتداری و ژێرخانی لەشکەری و ئابوری ئێران بە شێوەیەک لاواز بکریت کە لە کاتی راگرتنی شەر دەرفەت و زەمینەی ئەوە هەبێت لە ناوخوی ئێران دەست بە پروسەی بە گژداچونی رژێمی ئیران بکریت، و هەولی گورینی رژێم بدرێت. بە هەمان شێوەش دەرفەت بە هێزە ئوپوزیسیونەکانی کوردو بەلوچ و لایەنەکانی دیکە دروست بکرێت کە بتوانن گوشار لە سەر رژێم دروست بکەن و مەجبور بە گورینی رژیـم یانیش رێککەوتنێک بکرێێت  کە دەەسەڵاتێکی نوێ لە ئێران بێتە سەر دەسەڵات کە لە ئەمریکاو ئیسرائیل نێزیک بێت.

لەم رویەوە، بو کورد، ئەم پرسە دەرفەتێکی زێرینە، و دروست کردنی پەیوەندی بەهێز لە گەل ئەمریکا بە تایبەتی لە لایەن بەرەی هێزەکانی کوردستانی کە ئێستا دروست کراوە، پێگەی خوی دەبێێت. بویە، گرینگە بەرەی هێزەکانی کورد لە روژهەلات پروژەیەکی کونکرێتی دیارکراوی یان لە بەر دەست هەبێت، بو خواستەکانی کورد لە ئێران، کە هەم بو ئەمریکا و هەمیش بو کومەڵگای نیو دەوڵەتی رون بکرێت، و سنوری جوغرافی روژهەلاتی کوردستانیش لەم پرسە دا دیار بکرێت. لەم بارەیەش گرینگە ستراتێژی و پێنگاوەکانی تورکیا خوێندنەوەیان بو بکرێت، تورکیا هەولێکی  ئەوە دەدات لە نێوان هەردوو نەتەوەی کورد و ئازەری بارگژی دروست بکات لە پێناو دەستوەردان و رێگری کردن لە گەیشتنی کورد بو خواستەکانی خوی. بویە، لە ئیستاوە گرینگە لایەنە کوردستانی یەکان لە گەل هیزە ئازەری یەکان دەرگای دانوستاندن  و پەیوەندی یان هەبێت لە نیەتی یەکتر ئاگادار بن لە پێناو رێگە نەدان لە دروستکردنی دوژمنایەتی لە لایەن ئەکتەرە دەرەکی یەکان و بگرە ناوخوی ئیڕانیش.

هەرێم و داهاتوی هەرێم

هەرێمی کوردستان بەشێکە لە دەولەتی عیراق، لە هەمان کاتیش پایتەختی دوویەمی سیاسی عێراق ە، و خاوەن پێگەی تایبەتی خویەتی لە ئێراق، روژهەلاتی ناوەراست و لە سەر ئاستی نێو دەوڵەتی بەتایبەتی لە لای ئەمریکا، فرانسا و بەشێک لە زلهیزەکانی جیهانی و هەرێمایەتی و بگرە خودی ئێرانیش بایەخێکی گرینگ پێدەدرێت. هەرێمی کوردستان لە نێوان سێ گوشەی کێبەرکێ ی زلهێزەکانی روژهەلات دا جێگیر کراوە، ئێران نایەوێت هەرێمی کوردستان بروخێت، چونکە بالانسی هێز لە ئێراق لە بەرژەوەندیی ئێران و هاوپەیمانەکانی دا ناشکێتەوە. ئێران دەیەویت هەرێمی کوردستان بونی هەبێت بو ئەوەی بالانسی هێز دروست بکرێت و هاوسەنگی هێز لە بەرژەوەندی ئێران و هاوپەیمانە شیعەکانی ئێران دا یەکلای بکرێت لە روی دەسەڵاتداری یەوە. چونکە چونی هەرێم پال لایەنی سوننە، هەمو کارتەکانی ئێران لە زور لایەوە لە ئێراق توشی گورانکاری و تەنگەژە دەکات، ئەمە نائێتە واتەی ئەوە کە هەرێم لە بەرەی شیعە دایە، بەلکو هەرێم هەمیشە هەولی داوە هاوسەنگی هیز و بەرژەوەندی لە عێراق بپاریزێت.

لە لایەکی دیکەوە، تورکیا، بە هوی کێبەرکێ مێژووی لە گەل ئێران، و هاتنە سەر دەەسەلاتی ئاکپارتی/ئەردوغان لە  ٢٠٠٢، ئاکپارتی بە گرتنە بەری ستراتێژی ئاوێتەکردنی ئایدولوژیایی دینی لە ناو سیاسەتی دەرەوە، زور جاریش کوپی سیاسەتی ئێران لە روژهەلاتی ناوەراست دەکات و کردویەتی، هەرێم وەکو قولایی ستراتێژی خوی لە ئێراق پێناسە دەکات. ئەگەر چی تورکیا هەرێمی کوردستان وەکو مەترسی یەکی گەورە بو سەر ئاسایشێ نەتەوەی خوی پێناسە دەکات و هەرێمی کوردستان وەکو لانکەی نەتەوەپەرەستی کوردستان دەبینێت، بەلام کومەلێک فاکتەر رێگرن لەوەی تورکیا جموجولی هێرشبەر بەرامبەر هەرێم ئەنچجام بدات. بویە، لە زور بوارەوە هەول دەدات سود لە سیاسەتی میانرەوی هەرێم لە بەرژەوەندی خوی دا وەربگرێت بو ئەو کێشانەی پەیوەندیدارن بە پرسی کورد، تورکیا زورتر پێ پەسەندە کە هەرێم رولی هەبێت. لە روی ئابوری و ئاسایشی وزەش، هەرێم بازارێکی رێک و پێکە بو تورکیا کە ماوەی ٣٥ سالی رابوردوو تورکیا سودی لێوەرگرتوتەوە. لە پرسی پێگەی هێز، تورکیا بە پشتگیری لە لایەنە سوننەو تورکمانەکان هەولی ئەوەی داوە کە هاوسەنگی هیز لە گەل ئێران و ع.سعودیە و لایەنەکانی دیکە لە ئێراق بپاریزیت. بویە، پشتگیری کردنی هیزە سوننەکان و رولی ئەردوغان لەم بوارەوە کە وەکو مەرجەحێ سیاسی بەشیك لە لایەنە سیاسی یەکانی ئێراق و هەرێمی کوردستان دێتە پێناسەکردن، گرینگە لە دروست کردنی هاوسەنگی و چارەسەرکردنی پرسەهەلواسراوەکان. تورکیا ستراتێژی ئەوەیە کە سەرکردایەتی هێزەکانی سوننە لە روژهەلاتی ناوەراست بو خوی مسوگەر بکات.

ع. سعودیە و وڵاتانی کەنداوی فارس، بە هوی پرسی سوریاوە، و شەری داعش و بەگژداچونی عێراقی سەردەمی مالکی بە سەر سوننەوە خویان لە هەرێمی کوردستان نێزیک کرد و سەرەدانەکانی سەرۆک بارزانی بو ع. سعودیە و ئوردون و بەشیک لە وڵاتانی کەنداو نامەی راستەقینە بون بو ئێران و هێزەکانی شیعە لە عێراق کە ویستی پەراویزخستنی لایەنە سوننەکانی یان دەدا. هەرێم نەچوتە ژێر باری تەسلیم کردنی بەشیک لە سەرکردەکانی سوننە بو دادگاکانی ئێراق، چونکە پرسەکان سیاسی بون، و ئەمەش پێگەی هەرێمی لە لای وڵاتانی سوننەی عەرەبی بەهیز کرد، لە هەمان کاتی لە شەری داعش، هەرێم بو بە پەناگای کومەڵگای سوننە و سەرکردە سیاسی یەکان. ئەمەش تورە بونی لای هیزە شیعەکان و ئێران دروست کرد. وڵاتانی کەنداوی فارس زوربەیان بە وەبەرهێنان کردن لە کومەلێک کەرتی جیاواز و پرسی سوریا بایەخیان بە پێگەی هەرێم لە ئێراق داوە. دەکرێت پەیوەندی هەرێم لە گەل کەنداوی فارس وەکو بەهیزکردنی پێگەی هەرێم لە ناو کومەڵگای روژهەلات پێناسە بکرێت، کە هەر سێ پێکهاتەی سەرەکی کومەڵگای روژهەلات ئەمرۆکە خاوەن پەیوەندی بەهیز سیاسی، ئابوری و ئاسایشین لە گەل هەرێم، بە تایبەتیش ع. سعودیە و مسر، دوو وڵاتی تایبەتن لەم بوارە لە پرسی کورد دا رەچاوی کومەلێک فاکتەری مێژووی و کولتوری دەکەن، لە کومەلێک پرسیش دا دژ بە تورکیا لە بارەی هەرێم هەلسوکەوت دەکەن.

شەری ئەمریکا/ئیسرائیل و ئێران هێز و لایەنە سیاسی و لەشکەری یەکانی ئێراقی شیعەی بە گژ هەرێمی داوە. بە تایبەتی هیزە لەشکەری یەکان کە وەلایان بو ئێران زورترە و ئێران وەکو مەرجەعی سیاسی و ئایدولوژی و لەشکەری خویان پێناسە دەکەن. ئەگەر ئەمە خوێندنەوەی بو بکرێت، بە دیتنی من حکومەتی ئێراق ئەمرۆکە لە گەل هەرێم لە شەر دایە، و ئەمە پرسێکە کە هەرێم پێویستە بە ئاشکرا لە گەل حکومەتی ئێراق دانوستاندنی لە سەر بکات. بەشێکی ئەو هیزانەی کە روژانە بە تاک یانیش بە رێکخراوە  هێرش دەکەن سەر هەرێمی کوردستان، ئەندامی هیزەکانی فەرمی و نافەرمی حەشدی شەعبین، کە لە لایەن دەوڵەتی ئێراقەوە پشتیوانی و تەمویلی دارایی و لەشکەری و پلەی جیاواز دەکرێت. هێرشەکانی ئەم هیزانەک ئەم خوێندنەوەی پێویستە کە هەریم هاوپەیمانی ئەمریکا و ئیسرائیل ە لە روژهەلاتی ناوەراست و گوشار خستنە لە سەر هەرێم کە پێداچونەوە بە هاوپەیمانی خوی لە گەل ئەمریکا و ئیسرائیل بکات، و بەشێکیشی پەیوەندی بە بونی هیزەکانی کوردستانی روژهەلاتەوە هەیە کە لەم بارەیەوە لە نێوان ئێراق/هەرێم و ئێرانەوە رێککەوتن کراوە کە چون هەلسوکەوت لە گەل هیزە کوردستانی یەکانی روژهەلات بکرێت.

بە گشتی، هێرشەکان بو سەر هەرێمی کوردستان،  لە ئاستی هەرێمایەتی و جیهانی یەوە لە ئاستی هاوپەیمانی وەکو ئەمریکا، فرانسا و هتد و روژهەلاتی ناوەراست وەکو ئوردون، ئیمارات، قەتەر و تورکیا و هتد و بگرە خودی ئیرانیش، و پەیوەندی دیپلوماسی لەم بوارەیەوە کە بە بەرپرسانی هەرێمی کوردستان کراوە، ئاماژەیە بەوەیە کە هەرێمی کوردستان ئەکتەرێکی چالاک و کارایە لە کایەی سیاسی و ئاسایشی روژهەلاتی ناوەراست، و لە بواری پێگەی ئابوری وزەش بەشیکە لە توری وزەی جیهانی. بویە، بەردەوامی هێرشەکان نەک تەنیا پێگەی هەرێم لاواز ناکات، بەلکو گرینگی یەکی بەرفراوانتر و هیزی زورتر لە دەوروبەری هەرێم لە ئاستە جیاوازەکانی روژهەلات کو دەکاتەوە. خالێکی دیکە ئەوەیە، لە دوای کوتای هاتنی شەری ئیران و ئەمریکا/ئیسرائیل، لە شەش لایەوە پەیوەندی یەکان توشی گورانکاری دەبن، یەکەم، پێداچونەوە بە سروشتی پەیوەندی یەکانی ئەمریکا و وڵاتانی کەنداو دا دێتە کردن، دوویەم، پەیوەندی یەکانی وڵاتانی کەنداو و عەرەبی بەرەوە بەهیزکردنی پێگەی یەکگرتووی عەرەبی و بگرە پرسی دروستکردنی هێزی لەشکەری هاوبەشی عەرەبی پێنگاو دەهاوێت، سێیەم، پەیوەندی وڵاتانی عەرەبی و ئیسرائیل پێداچونەوە پێ دەکرێت، چوارەم، پەیوەندی وڵاتانی عەرەبی/کەنداوی فارس و ئێران سەر لە نوی بە فورمێکی دیکە دێتە دارشتن، پێنجەم، پەیوەندی هەرێم و وڵاتانی کەنداو دەچیتە قوناغێکی دیکەی بەهیزتر و لە عیڕاقیش ولاتانی کەنداو بەهیزتر پشتگیری لە هەرێم دەکەن، شەشەم، پەیوەندی ئیسرائیل/ تورکیا دەچیتە قوناغێکی دیکە بە تایبەتی دوای هەرەشەکانی ئیسرائیل وەکو دەرئەنجامی هەرەشەکانی ئەردوغان/باخچەلی لە دوای روخانی ئەسەد لە سوریا و هاتنی ئەحمەد شەرع.

هەمو ئەمانە بونیاتی سیاسی، هاوپەیمانی و ئاسایشێ هەرێمی  روژهەلات توشی گورانکاری دەکەن، و ئامادەبونی هەرێم بو خوگونجاندن گرینگە. ئەمە بێجگە لە ناو خودی ئێراق پەیوەندی یەکانی هەرێم و شێعە رەنگە پێویستی بە پێداچونەوە هەبێت، نەک ئەوەی هەرێم و لایەنە شیعەکان لە یەکتر دور بکەون، بەلکو پێویستی بەوە هەیە لە سیاغی مێژووی هەست بە بەرپرسیارەتی بکرێت و هەول بدرێت پەیوەندی یەکان بەرەو ئاسویەکی باشتر و تەندروستر بەرێت لە پێناو بە‌هێز کردنی پرسە سیاسی و ئاسایشی و ئابوری. چونکە لە قوناغی داهاتو و لە بەر روشنایی راپەرینی نەتەوەکانی ئێران، شیعەکانی ئێراق توشی مەترسی دەبن، و لە ژێر رەوشێکی وەها دا شیعە بەرەو هەرێم پالی پێوەدەنرێت، کە هەرێم گرینگە پێشەوازی لەم پرسە بکات.