دابەزاندنی بەهای دراو مانای چییە؟

ســــەرکۆ یونس
  2020-12-20     421
هەندێ جار دەوڵەتان، پەنا دەبەنە بەر بڕیاری دابەزاندنی بەهای دراوی نیشتیمانیان،لەپێناو دوبارە گەڕاندنەوەی هاوسەنگی لەتەرازووی بازرگانیدا.
کەمکردنەوەی بەهای دراو،بریتییە لەدابەزاندنی نرخی ئاڵووێری فەرمی دراوێک بەرامبەر بەدراوێکی تر(دۆلار).بەشێوەیەک زیادکردنی چەند یەکەیەک لەدراوی نیشتیمانی بەرامبەر بەیەکەیەک لەدراوی بیانی.
بۆ نمونە پێشتر لەبانکی ناوەندی (100)دۆلار بە(119000)هەزار دینار دەفرۆشرا،بەڵام دوای بڕیاری حکومەت وبانکی ناوەندی لەئێستادا (100)دۆلار بەرامبەر بە (145000بۆ 147000)هەزار دینار دەفرۆشێت.واتە نزیکەی (25%) بەهاکەی لەدەستداوە.لەدەستاودەستکردنی بازاڕیشدا ڕێژەکە بەرزدەبێتەوە بۆ نزیکەی (30%)
کەمکردنەوەی بەهای دراو،ڕاستەوخۆ لەژێر دەستەڵاتی ئیداری دەوڵەتدایە،کەدیاری دەکرێت بەبریاری حکومی.
بەڵام کاتێک نرخی ئاڵووێری دراو لەژێر چەتری هێزی خواست و خستنەڕودا بێت،واتە دەرئەنجامی کارلێککردنی خواست وخستنەڕوو لەبازاڕی نەختینەیی،بەبێ دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی دەوڵەت.

پاڵنەرو ئامانجەکان:
کەمکردنەوەی بەهای دراوی نیشتیمانی،بەئامانجی گەڕاندنەوەی هاوسەنگی لەتەرازووی بازرگانی و کەمکردنەوەی کورتهێنانی بودجەدا هەنگاوێکی گونجاوە.
هەروەها ئەم سیاسەتە،هاوکاری کەمکردنەوەی فشارەکانی سەر یەدەگی بانکی ناوەندی دەکات لە دراوی بیانی،ئەمەش یەكێک بووە لەبیانووەکانی حکومەت و بانکی ناوەندی عێراقی، کەبەهۆی خەرجییە زۆرو بەربڵاوەکانی حکومەتەوە،یەدەگی دراوی بیانی لەژێر مەترسی کەمبوونەوەدایە و لەئێستادا یەدەگی دراوی بیانی لەبانکی ناوەندی نزیکەی ( 70 ) ملیار دۆلارە.
دابەزاندنی بەهای دراوی نیشتیمانی،دەبێتەهۆی بەرزبونەوەی نرخی شمەک و کاڵای هاوردەکراو،ئەمەش قەبارەی کڕینی شمەکی هاوردەکراو دیاری دەکات،خواست لەسەر بەرهەمی ناوخۆ زیاد دەکات.بەڵام لەعێراقدا بازاڕەکان بە شمەک وکاڵای هاوردەکراو خنکێنراون،زیاتر لە(90%)ی هاوردەیە و بەرهەمی ناوخۆ لەئاستی پێویستدا نیە،ئەوەی هەیە تەنها ڕێژەیەکی کەم لەخواست پڕدەکاتەوە.
ئەگەر ئەم هەنگاوە سەرکەوتوو بێت،مانای وایە قەبارەی هاوردەکراو کەمدەبێتەوە،ئەو بڕە پارانەی کەپێشتر دەچووە دەرەوە کەم دەبێتەوە و لەناوخۆدا دەستاودەست دەکرێت. بەمەرجێک ئابوری نیشتیمانی توانای وەڵامدانەوەی خواستی هەمووەکی هەبێت،لەهەمانکاتدا توانای کێبڕکێ ی شمەکی هاوردەکراوی هەبێت.ئەگەر هاوردەکراو کەمی کردو هەناردەکراوەکان زیاد بوو واتە گەڕاندنەوەی هاوسەنگی بۆ تەرازووی بازرگانی دێتە دی.بەڵام لەبەرئەوەی ئابوری عێراق لەتەرازووی بازرگانیەکەیدا بەڕێژەی زیاتر لە(90%)تەنها نەوتە،بەرهەمی تری نی یە لەتای هەناردەکردندا..

هەندێ وڵات،پەنا دەبەنە بەر بڕیاری دابەزاندنی بەهای دراوەکانیان بەئامانجی هاندانی بەرهەمهێنانی نیشتیمانی، بۆئەوەی ڕێژەی گەشەی ئابوری بەرزبکەنەوە وسنورێک بۆ بێکاری دابنێن لەڕێگای رەخساندنی هەلی کارەوە.

چەکێکی دوو سەرە: 
هەندێ جار،لەبری ئەوەی دابەزاندنی بەهای دراو ببێتە هۆی هاندانی بەرهەمێنانی ناوخۆ و گەشەی ئابوری نیشتیمانی،بەڵام ئەم هەنگاوە کاریگەری نێگەتیڤ و پێچەوانەی دەبێت. لەوانەیە ئابوری بەرەو داکشانەوە ببات بەهۆی سەرهەڵدانی هەڵاوسانی لەڕادەبەدەر،کەوادەکات نرخی کەرەستەی خاو و سەرچاوەکانی ووزەو کارەباو سوتەمەنی زیاد دەکات،لەگەڵ ئامێرو پێداویستییە هاوردەکراوەکاندا.
ئابوری عێراق بەم بارودۆخەی ئێستاوە،هەرگیز ناتوانێت گەشەی پێ بدرێت و بەرهەمێنانی ناوخۆ،ناتوانێت وەڵامی خواستی هەموەکی بداتەوە..
لەکاتێکدا عێراق ساڵانە،نزیکەی (48)ملیار دۆلار بەهای شمەک وکاڵای هاوردەکراو،پارە دەچێتە دەرەوەی وڵــــات.!

ئەم سیاسەتە لەئابوری ئەو وڵاتانەدا،دەکرێت پەیڕەو بکرێت کەکەرتی بەرهەمهێنانیان بەرزە،لەئاستی وەڵامدانەوەی خواستی هەمووەکی ناوخۆدایە،کێبڕکێ ی بەرهەمی هاوردەکراو دەکات لەڕووی نرخ وجۆری بەرهەمەوە.
پەیرەوکردنی ئەم سیاسەتە لەئابوری وڵاتانی تازەپێگەشتودا کاری پێ دەکرێت،لەساڵانی پێشوودا هەریەکە لەئەرجەنتین و مەکسیک پەیڕەویان کرد و بوو بەهۆی سەرهەڵدانی هەڵاوسان و کەمبوونەوەی بەرهەمهێنان.!
کاریگەری لەسەر مووچەخۆران:
ئاشکرایە نزیکەی (6)ملیۆن هاوڵاتی پشت بەو مووچەیە دەبەستن کە مانگانە بەسیفەتی فەرمانبەرو خانەنیشین و تۆڕی پاراستنی کۆمەڵایەتی وەریدەگرن،ئەگەر وادابنێن تێکڕای هەر خێزانێکی عێراقی پێنج کەس بن،واتە(30)ملیۆن هاوڵاتی ڕاستەوخۆ پشت بەمووچە دەبەستن،ئەمەش ڕێژەی (70%)ی کۆی دانیشتوانی عێراق دەکات.بەم بڕیارە هێزی شت کڕینی داهاتی ئەم خێزانانە دادەبەزێت و کاریگەری نێگەتیڤی دەبێت لەسەر بژێوی ژیانیان،ئەگەر پاڵپشتی حکومی نەبێت، لەدابینکردنی بەشەخۆراکی مانگانە، ئەوا بەدڵنیاییەوە ڕێژەی هەژاری زیاتر دەبێت،کەلەئێستادا ڕێژەی (23.5%) ی دانیشتوان لەژێر هێڵی هەژارییەوەن.!
دەرئەنجام:
بەهۆی ناسەقامگیری سیاسی و ئابوری وئەمنی وتوڕەیی شەقام لەعێراقدا.وادەردەکەوێت ئەم هەنگاوە تەنها لەزیادکردنی قەبارەی دیناردا دێتەدی.ئامانجەکانی تری وەک گەشەپێدانی ئابوری و زیادکردنی بەرهەم وپاشان هەناردە و ڕەخساندنی هەلی کار، سەرکەوتوو نابێت،لەماوەی کورتخایەندا.
لەلایەکی ترەوە،لەبەرئەوەی سیاسەتی دارایی حکومەت بۆ ساڵی (2021) گۆڕانکاری بەسەردا دێت.مووچەی فەرمانبەران و جۆری دەرماڵەکان کەمدەکرێنەوە و خەرجی بەگەڕ سنوردار دەکرێت،ئەم هەنگاوە لەگەڵ بوونی هەڵاوسان لەبازاڕدا یەکناگرێتەوە وجارێکی تر باری سەرشانی مووچەخۆران و چینی هەژاران قورستر دەکات.!

*ئابوریناس

وتاری زیاتر

زۆرترین بینراو
© 2021 Awene Online, Inc. All Rights Reserved.
×