ململانێ و ڕوبەڕوبونەوەی واشنتۆن و تاران بەدوای ماوەیەکی زۆر لە ڕاگرتنی شەڕەکەیان، لەم ماوەیەدا بۆ جارێکی تر وەها دەردەکەوێت کە بچێتە قۆناغێکی مەترسیدارەوە، بەدوای بنبەستبونی دانیشتن و دانوسانەکانیان خەریکە تێدەپەڕێت بۆ ئەگەری ڕوبەڕوبونەوەی ڕاستەوخۆی سەربازی، کە هەڕەشەی گڕگرتنی تەواوی ناوچەکە دەکات، لەگەڵ هەر هەڕەشەو کردارێک لەبەرامبەر یەکتردا، هەر لایەنێکیان هەوڵی زیاتریان بۆ ئەوەیە لە دانوسانەکاندا ئیمتیاز لە بەرامبەر یەکتردا بەدەست بهێنن.!
ئێستا ئەمریکا لەبەردەم دوڕیانێکی ئاڵۆزدا دەرگیر بووە، هەرچەشنە هەڵکشانێکی زیاتر، دەتوانێت پاڵ بە ئێرانەوە بنێت بۆ جێبەجێکردنی تەواوی هەڕەشەکانی بۆ بەردەوامبونی لە داخستنی گەرووی هورمز بەشێوەی کاریگەر و بەردەوام، ئەمەش کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر ئابووری ئەمریکا و جیهان دەبێت، بە لەبەرچاوگرتنی بەرزبونەوەی پێشبینیکراوی نرخی وزە. هاوکات پاشەکشەکردن لە دۆخەکەدا دەشێ بە بەرژەوەندی تاران لێکبدرێتەوە، لەکاتێکدا واشنتۆن خەریکی شەڕی سیاسی ئاڵۆزی ناوخۆیی و ململانێی جیهانیە.
بەردەوامی داخستنی گەرووی هورمز، دەتوانێت شۆکێکی ڕاستەقینە لە بازاڕەکانی وزەی جیهاندا دروست بکات، کە ئەگەری هەیە هەندێک لە زلهێزەکان فشارێکی دیپلۆماسی توند بخەنە سەر هەردوو تاران و واشنتۆن بۆ کۆنتڕۆڵکردنی قەیرانەکە پێش ئەوەی لەژێر کۆنتڕۆڵ دەربچێت، هەر هەوڵێکی ئەمریکا یان هاوپەیمانەکانی بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز بە زۆر، دەتوانێت بەمانایەک تێوەگلان بێت بۆ شەڕێکی ناوچەیی کراوە، لەگەڵ مەترسیە گەورەکانی بۆ سەر کەشتیوانی نێودەوڵەتی و ئاسایشی ناوچەکە.
لەناو ئەم دیمەنی ئەگەری تەقینەوەیەدا، گرنگترین پرسیار کە ماوەتەوە ئایا واشنتۆن و تاران بواریان هەیە بۆ بەرگرتن بە توندبونەوەی ڕوبەڕوبونەوەکەیان، کە دۆخەکە لە دەست هەردوولایان دەرنەچێت؟. یان لەڕاستیدا ناوچەکە بەرەو ڕوبەڕوبونەوەیەکی هەمەلایەنە دەڕوات کە دۆخەکە بەرەو کارەساتی گەورە کێشبکات،؟ ڕۆژانی داهاتوو ئەوەمان بۆ ئاشکرا دەبێت کە ئایا داخستنی هورمز تەنها تاکتیکێکی فشاری کاتیە، لە نێوان ئەمریکاو ئێراندا، یان سەرەتای لاپەڕەیەکی نوێ و مەترسیدارترە لە ململانێی نێوان زلهێزەکانی دنیادا.
تائێستا پەرەسەندنی سەربازی لە سنووری قبوڵکراودا ماوەتەوە، بەپلەی یەکەم ئامانجی هەوڵی لایەنی ئێران بۆ ئەوەیە ئیمتیازات لەسەر مێزی دانوستانەکان بەدەستبهێنێ، بەڵام بە دڵنیاییەوە بەم خێراییە ناتوانێت و بەردەوام نابێت، ئەگەر ڕژێم هەڵوێستی ئێستای خۆی بپارێزێت، بەتایبەت کە ئەم هەڵکشانەی کە لە بەشی توندڕەوەکانی ناو سوپای پاسدارانی ئێرانیدا هەر دانوستانێک لەگەڵ ئیدارەی ترەمپ بە ناپاکی دەزانن.!
ئابووری جیهانی لە چەقی قەیراندایە، کاریگەری داخستنی گەرووی هورمز تەنها لە بازاڕەکانی نەوتی ناوچەکەدا سنوردار نییە، بەڵکوو تەواوی زنجیرەی دابینکردنی نەوتی جیهان دەگرێتەوە، گەرووەکە تەنها ڕێگایەکی ترانزێت نییە بۆ نەوتی خاو، بەڵکو ڕێگایەکی سەرەکیە بۆ تانکەرەکانی غازی سروشتی شل (LNG) کە بەرەو بازاڕەکانی ئاسیا دەڕۆن، بە پلەی یەکەم ژاپۆن، کۆریای باشوور و چین، ئەو وڵاتانەی زۆر پشتیان بە هاوردەکردنی وزە بە وڵاتانی کەنداوەوە بەستووە، هەر پچڕانێکی درێژخایەن لەم ڕێڕەوی ئاویەدا دەتوانێت ببێتە قەیرانێکی ڕاستەقینەی وزە لەم بازاڕانەدا، کە لە بەرامبەردا کاریگەری لەسەر نرخی کاڵا و خزمەتگوزاریەکان دەبێت لەسەر ئاستی جیهانی.
سەرەڕای هێرشە ئاسمانیە چڕوپڕەکان، کە لەلایەن ئەمریکاوە بۆ سەر ئێران دەستیپێکردۆتەوە، ئێرانیش بەردەوام وەڵام ئەداتەوە بە هێرش بۆسەر بەرژەوەندیەکان و بنکەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا، بەڵام گومانی تیا نیە کە واشنتۆن بە قوڵی نیگەرانە لەوەی کە ئەم هێرشانە بکێشرێتە ناو ناچاری شەڕێکی زەمینی تەواو لە ئێراندا، هەر ئەم دوودڵیەی ئەمریکا ڕێگەی بە تاران داوە وەک جۆرێک لە ناردنی نامەیەکی سیاسی درێژە بە هێرشەکانی خۆی بدات.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەم بارودۆخە، داهاتوی ململانێ و ڕوبەڕوبونەوەکان لە ئەگەری چەندین سیناریۆدا پێشبینی دەکرێت، سەرەتا هەوڵێکە بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی و گەڕانەوەی زۆرەملێ بۆ دانوستانەکان بەبێ بەزاندنی هێڵە سوورەکان تا نەبێتە شەڕێکی درێژخایان.
ئێران پێداگری لەسەر بەکارهێنانی جبەخانەی بالستیکی و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی دەکات بۆ نیشاندانی ئیرادەی نەگۆڕی خۆی بۆ مسۆگەرکردنی خواستەکانی لە دانوسانەکاندا، لەبەرامبەردا ئەمریکا بەردەوامە لە لێدانی دامەزراوەکانی ڕاداری کەنار دەریاکان و شوێنە مووشەکیەکان و قەڵاکانی سوپای پاسداران بۆ لاوازکردنی ڕژێمەکە، هەوڵی دەستەبەرکردنی کەشتیوانی دەریایی و پاراستنی سەقامگیری نرخی نەوت دەدات بەبێ ئەوەی پەنا بۆ لەشکرکێشی زەمینی ببات، وە لە هەوڵی ئەوەدایە ئیران ناچار بە ملکەچی نێو دانوسانەکان بکات.
لەناو ئەم کەشوهەوایەدا، ناوبژیوانانی ناوچەیی و نێودەوڵەتی فشار دەخەنە سەر کەناڵەکانی پشتەوەی پەیوەندیکردن، بە ئەگەرێکی زۆرەوە فۆرمۆڵێک بۆ گەڕانەوەی دانوستانەکان دەبێت، فۆرمۆڵێک کە ڕەنگە سەرکردایەتی ئێستای ئێران ناچار بکات کە ئیمتیازات سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمیەکەی و مووشەکەکانی بالیستیکی بدات لە بەرامبەر ڕێکخستنە ئیداریەکانی تایبەت بە پاراستنی داخستنی گەرووی هورمزەوە.
سیناریۆیەکی تر، ئەگەری "داڕمانی نێوخۆیی"ه لە ئێران، لەلایەک بەهۆی قۆستنەوەی ئەو لاوازیەی لەدوای لێدانەکانی ئەم دواییەی ئێرانی توشی زیانی گەورە کردووه، لەلایەکی ترەوە دەرکەوتنی ناڕەزایەتیەکان و قوڵبونەوەی زیاتری قەیرانەکانی. ئەمەش بە مانای چاوەڕوانی هەردوو واشنتۆن و تەلئەبیبە بۆ پەکخستنی توانای فەرماندەیی ناوەندی کۆماری ئیسلامی لە کۆنترۆڵکردنی توڕەیی و ناڕەزایی خەڵکی ئێران، کە دەبێتە هۆی ئەوەی ئەمریکا لە تاڵاوی لەشکرکێشی ڕاستەوخۆی سەربازی بۆ سەر زەویەکانی ئێران ڕزگار بکات!؟.
بەڵام ئاشکرایە مەترسیەکانی ئەم سیناریۆیە بریتین لە نوقمکردنی ئێران لە گێژاو و ئیفلیجی نزیک بە تەواوی ناوەندەکانی بڕیاردان، ئەمەش لەڕادەبەدەر دۆخی ئێران ئاڵۆز دەکات، چونکە دەتوانێت ببێتە هۆی شەڕێکی ناوخۆ، یان دەبێتە ململانێی دەسەڵاتی ناوخۆیی لەناو سوپای پاسداراندا بۆ کۆنترۆڵکردنی چەکی ئەتۆمی ئەو جبەخانە مووشەکیانەی کە ماونەتەوە. هەروەها نیگەرانی ئەوە هەیە کە دۆخەکە بە شێوەیەک لە ژێر کۆنتڕۆڵ دەربچێت کە لایەنگرانی سەربە سەرۆکایەتی موجتەبا خامنەیی، هەست بکات کە ڕووخانی ڕژێم بە هۆی فشاری ناوخۆیی یان هێرشی ئەمریکا حەتمیە، لەوانەیە لەو کاتەدا پەنا بۆ کردەوەی خۆکوژی ببەن وەک داخستنی تەواوەتی گەرووی هورمز بە مووشەک و مینە دەریاییەکان، ئەنجامدانی هێرشی مووشەکی بالیستیکی بەرفراوان و هاوئاهەنگ کە ژێرخانی نەوت و گاز لە سەرتاسەری کەنداو دەکاتە ئامانج، لە هەمان کاتدا گەرووی باب ئەلمەندەبیش لە ڕێگەی حوسیەکانەوە دابخەن و تەنانەت ڕەنگە ئاوەکانی کەنداو بە نەوت پیس بکەن، ئەم سیناریۆ کارەساتبارە کاردانەوەی بێوێنەی ژینگەیی و مرۆیی و ئابووری دەبێت.
لەڕاستیدا گەرووی هورمز ئیتر تەنیا موزایەدەیەک نییە بۆ دەرهێنانی ئیمتیازات لە دانوسانەکاندا، بەڵکو خەریکە دەبێتە یەکێک لە گرنگترین هێڵە ستراتیژیەکانی بەرگری بۆ مانەوەی خودی ڕژێمی ئێران و لاوزای ئەمریکا.
کۆماری ئیسلامی بە هۆی لەدەستدانی زۆرێک لە سەرکردەکانی، تووشی گێژاوی سیاسی و ئەمنی و بەڕێوەبردن بووە، سوپای پاسداران هەوڵدەدات یەکگرتوویی خۆی بە چڕکردنەوەی هێرشی موشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و دەستگرتن بەداخستنی گەروی هورمزەوە، یەکگرتوویی خۆی نیشان بدات.
سوپای پاسدارانی ئێران ڕایگەیاندووە، کە هێرشی کردۆتە سەر بنکە سەربازیەکانی ئەمریکا لە ئوردن، بەحرەین و کوەیت وە پەیامێکی ڕوونیان ناردووە کە تاران خۆی لە بەرگریکردن لە سنوورەکانی خۆیدا قەتیس ناکات، بەڵکو ڕوبەڕوبونەوەکە بۆ هاوپەیمانە ناوچەییەکانی واشنتۆن درێژدەکاتەوە، لە پەرەسەندنێکی زیاتردا، هێزی دەریایی سوپای پاسداران داخستنی گەرووی هورمزی ڕاگەیاند، کە کردنەوەی گەرووەکەی کردۆەتە مەرجی کشانەوەی دەستی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.
دەیان ساڵە زلهێزەکان بەشێکی بەرچاو لە ململانێ و کێبڕکێ لەڕێگەی گۆڕەپانە ناوچەییەکان و بەڕێگەی ناڕاستەوخۆ بەڕێوەدەبەن، وەک ئەم بارگرژییەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی داگرتووە، ئێستاش مەیدانی شەڕەکە ئێرانە، بەڵام دیارترین گۆڕانکاری کە سەرهەڵدەدات گۆڕانی وردەوردەی ناوەندی کێشکردنە بەرەو ڕوبەڕوبونەوەیەکی ئاشکراتر لە نێوان ئەمریکا و چیندا، ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە، سنووردار نیە و درێژدەبێتەوە بۆ کێبڕکێی ڕاستەوخۆ لەسەر شێوەی نەزمی نێودەوڵەتی داهاتوو.
لەداهاتودا قۆناغێکی نوێ لە ڕکابەری نێوان واشنتۆن و پەکین زیاتر دەردەکەوێت و کەمتر توانای خۆدزینەوە لە پشت قەیرانەکانی ناوچەکەدا دەبێت. ئەم گۆڕانکاریە بەرهەمی ساتێکی سیاسی زوو تێپەڕ نییە، بەڵکو دەرئەنجامێکی سروشتیە لە سەرهەڵدانی وردەوردەی چین کە چیتر بە پێگەی خۆی وەک هێزێکی گەورەی ئابووری ڕازی نییە، بەڵکو وەک زلهێزێک هەوڵدەدات ئامادەییەکی سیاسی و ستراتیژی هاوتا لەگەڵ قورسایی ئابووری و تەماحە نێودەوڵەتیەکانیدا بنیات بنێت، وردە وردە لە قۆناغێکی سەرکەوتنی بێدەنگەوە دەچێتە قۆناغێکی پیداگرتن لەسەر پێگەی خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی لە داڕشتنی یاساکانی یاریە جیهانیەکەدا، ئەم دۆخەی ئێستای جیهانی زلهێزەکان، ڕوبەڕوی یەک سیناریۆ و پێشوەختەی دیاریکراو نابێتەوە، بەڵکو تۆڕێکی ئاڵۆزی ئەگەرەکان و ڕێڕەوی یەکتربڕینی پر لە ململانێ و کێبڕکێیە.
لەکۆتایدا دەتوانین بڵێین شەڕی نێوان ئەمریکا و ئێران، کۆتایی نەهاتووە و نازانرێت کەی کۆتایی دێت، بەتایبەتی ئەوە شاراوە نیە کە ئەمریکا و ترامپ و ئیسرائیل بەجۆرێک لە گێژاوێکدا بەرەورون،نازانن چۆن لەم گێژاوە دەرباز ببن. دیاردەی شەرەکە وێنەیەک لە ئەمریکا ئیسرائیل و ئێران نیشان ئەدات، بەڵام ناوەرۆکی شەرەکە ئاست و رەهەندێکی جیهانیە.
لەهەمانکاتدا ناتوانین دەست بکەین بە پرسیارکردن، لە کاتەکانی وەستانی و کاتەکانی دەستپێکردنەوەی، هێوربونەوەی ئەم شەرە بە مانای کۆتاییهاتنی شەڕ نیە، بەڵکو ڕەنگە بە مانای بەردەوامبونی بێت لە ڕێگەی دیکەوە، ناوچەکە لە لێواری چەقۆیەکدا دەمێنێتەوە، لەنێوان ئاگربەستی کورت و هەڵکشانی لەناکاودا دەگۆڕێت و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش وەک پێشتر دەکاتە تەقینەوەترین ناوچەی جیهان.